Uly dalanyń tósinde, uly isterdi atqarý jolynda Qazaqstannyń árbir isi kópke úlgi. Eliniń erteńin oılaǵan basshy halqynyń azattyq rýhyn seziný baǵytynda jumys isteıdi. N.Nazarbaevtyń jaqynda jarııalaǵan árbir sóıleminiń rýhanı máni tereń «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasynda: «Bizdiń jerimiz materıaldyq mádenıettiń kóptegen dúnıeleriniń paıda bolǵan orny, bastaý bulaǵy desek, asyra aıtqandyq emes. Qazirgi qoǵam ómiriniń ajyramas bólshegine aınalǵan kóptegen buıymdar kezinde bizdiń ólkemizde oılap tabylǵan. Uly dalany meken etken ejelgi adamdar talaı tehnıkalyq jańalyqtar oılap taýyp, buryn-sońdy qoldanylmaǵan jańa quraldar jasaǵan. Bulardy adamzat balasy jer júziniń ár túkpirinde áli kúnge deıin paıdalanyp keledi», dep memleketimizdiń árbir azamaty Qazaqstandy maqtan etip, budan da tereń patrıottyq sezimmen súıý men qasterleýdiń jolyn kórsetti.
Maqalada Nursultan Nazarbaev: «Sonymen birge uzaq ýaqyttan beri bizdiń jerimizde ómir súrip kele jatqan kóptegen etnostarǵa ortaq Qazaqstan tarıhy týraly sóz bolyp otyrǵanyn atap ótkenimiz jón. Bul – túrli etnostardyń kóptegen kórnekti tulǵalary óz úlesterin qosqan búkil halqymyzǵa ortaq tarıh», dedi. Ortaq tarıh jasaý – kópshilikke ortaq, jaǵymdy pikir arqyly qalyptasyp damıdy. Ol úshin alysty boljaý men kóregendik kerek. Ondaı kóregen basshy – Nursultan Nazarbaev.
Táýelsizdiktiń alǵashqy kúninen bastap Elbasy bodandyqta basylyp qalǵan qazaq ultynyń rýhyn oıatý men Qazaqstan halqynyń birligin damytý úshin ter tógip keledi.
Taǵy da maqalaǵa úńilsek: «Atqa miný mádenıeti salt atty jaýyngerdiń yqsham kıim úlgisin dúnıege ákeldi. At ústinde júrgende yńǵaıly bolýy úshin babalarymyz alǵash ret kıimdi ústińgi jáne astyńǵy dep ekige bóldi. Osylaısha kádimgi shalbardyń alǵashqy nusqasy paıda boldy. Bul salt atty adamdardyń at qulaǵynda oınaýyna, urys kezinde erkin qımyldaýyna múmkindik berdi. Dala turǵyndary teriden, kıizden, kendir men júnnen, kenepten shalbar tikti. Sodan beri myńdaǵan jyl ótse de, kıimniń osy túri ózgere qoımady. Qazba jumystary kezinde tabylǵan kóne shalbarlardyń qazirgi shalbardan esh aıyrmasy joq». Sondaı-aq N.Nazarbaev: «...orta ǵasyrdaǵy Otyrar qalasy álemdik órkenıettiń uly oıshyldarynyń biri – Ábý Nasyr ál-Farabıdi dúnıege ákelse, túrki halyqtarynyń rýhanı kóshbasshylarynyń biri Qoja Ahmet Iаsaýı Túrkistan qalasynda ómir súrip, ilim taratqan», dep halqynyń rýhyn kóterip, eńsesin tiktep bilimniń mańyzdy ekenin kezekti ret aıqyndady, qazaqtyń eshkimnen kem emes myqty, uly halyq ekenin aıtty. Ulylyǵy sol – jeti atasyn biletin halyq, jeti urpaǵynyń qamyn áste esten shyǵarmaı, keń dalany urpaǵyna amanattap qaldyrǵany.
Qazaqstan Prezıdenti N.Á.Nazarbaev Qazaqstan táýelsizdigin nyǵaıtý men túrki halyqtarynyń birligin arttyrý jolynda ólsheýsiz eńbek etti, erik-jigerin jumsady. Qazaqstan álemniń damyǵan, keregesi keń elderimen terezesin teńestirip úlgerdi. Jeńiske jetýden ony saqtap qalý qıynnyń qıyny degen sóz bar. Osy oraıda táýelsizdikti saqtap qalý men Qazaqstandy Máńgilik el etýde qazaq ulty men 100-den astam etnos ókilderin bir ıdeıaǵa biriktire bilgen N.Nazarbaev kemeńgerligi álemdik úlgilik fenomenge aınaldy. Prezıdent N.Nazarbaev myń jyldyqtar toǵysynda Qazaqstandy úlken qıyndyqtan alyp shyǵyp, damý jolyna saldy. Halyqtyń rýhyn qaıta oıatýda kóp is jasalyp jatyr. Munyń barlyǵy halyqtyń rýhanı kúsh-jigerin arttyrýǵa baǵyttalǵan.
Rýhanı myqty halyq básekelestikke qarsy tura alady. Osyny tereńnen biletin N.Nazarbaev «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasynda: «Básekelik qabilet degenimiz – ulttyń aımaqtyq nemese jahandyq naryqta baǵasy, ıa bolmasa sapasy jóninen ózgelerden utymdy dúnıe usyna alýy. Bul materıaldyq ónim ǵana emes, sonymen birge bilim, qyzmet, zııatkerlik ónim nemese sapaly eńbek resýrstary bolýy múmkin. Bolashaqta ulttyń tabysty bolýy onyń tabıǵı baılyǵymen emes, adamdarynyń básekelik qabiletimen aıqyndalady. Sondyqtan árbir qazaqstandyq, sol arqyly tutas ult HHI ǵasyrǵa laıyqty qasıetterge ıe bolýy kerek. Mysaly, kompıýterlik saýattylyq, shet tilderin bilý, mádenı ashyqtyq sııaqty faktorlar árkimniń alǵa basýyna sózsiz qajetti alǵysharttardyń sanatynda», dedi. Iаǵnı, qazaqstandyqtar úshin eń basty másele táýelsizdikti saqtaý jolynda bir bolýy mańyzdy. Táýelsizdikti saqtaý úshin árbir adam rýhanı myqty bolýy kerek. Rýhanı myqty, bilimdi adam – básekege qabiletti bolady. Básekege qabiletti adam – táýelsizdigin saqtaý men eliniń damýy úshin aıanbaı eńbek etetin bolady. Mine, Elbasy táýelsizdik, rýhanı jańǵyrý jáne básekege qabilettilik týraly aıtýynyń tereń máni osynda jatyr.
«Máńgilik el» saltanat qaqpasyn ashý rásiminde Nursultan Nazarbaev: «Biz bul tamasha Jasampazdyq qaqpasyn bizdiń eńbegimizdiń, bizdiń tabystarymyzdyń belgisi retinde, bolashaqqa ótýdegi belgimiz retinde turǵyzdyq. Qaqpa bizdiń jas, ásem elordamyz – Astananyń taǵy bir sımvolyna aınalatyn bolady. Bizdiń bereke-birligimiz, bizdiń dostyǵymyz, bizdiń kópetnosty memleketimizdegi ózara senim bizdi úlken jeńisterge jetkizdi», degen edi. N.Nazarbaev 2015 jylǵy Joldaýynda: «Sát saıyn qubylǵan alasapyran zamanǵa saı amal bolýy kerek. Eń jaqsy jospar – ýaqyt talabyna beıimdele alatyn jospar. Biz de zamannyń betalysyna qaraı mejelerimizdi belgilep, josparlarymyzdy jóndep otyramyz. Bizdiń maqsatymyz – eli baqytty, jeri gúldengen qasıetti Otanymyz Qazaqstandy «Máńgilik el» etý! Álemdegi eń damyǵan 30 memlekettiń qataryna qosylyp, baı da qýatty eldermen ıyq túıistirý. Biz bul maqsatymyzǵa mindetti túrde jetemiz», degen bolatyn. Al Memleket basshysy «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalasynda: «Kúlli jer júzi bizdiń kóz aldymyzda ózgerýde. Álemde baǵyty áli bulyńǵyr, jańa tarıhı kezeń bastaldy. Kún sanap ózgerip jatqan dúbirli dúnıede sana-sezimimiz ben dúnıetanymymyzǵa ábden sińip qalǵan taptaýryn qaǵıdalardan arylmasaq, kósh basyndaǵy eldermen terezemizdi teńep, ıyq túıistirý múmkin emes. О́zgerý úshin ózimizdi myqtap qolǵa alyp, zaman aǵymyna ıkemdelý arqyly jańa dáýirdiń jaǵymdy jaqtaryn boıǵa sińirýimiz kerek», deı kele: «Táýelsizdik jyldarynda qyrýar jumys jasaldy. Biz on myńdaǵan jasty álemniń mańdaıaldy ýnıversıtetterinde oqytyp, daıyndadyq. Bul jumys ótken ǵasyrdyń toqsanynshy jyldarynyń basynda qolǵa alynǵan «Bolashaq» baǵdarlamasynan bastaldy. Elimizde óte joǵary deńgeıdegi birqatar ýnıversıtetter ashyldy, zııatkerlik mektepter júıesi qalyptasty», dedi. Túrki álemi kóshbasshysynyń bilim men ǵylym salasyna degen qamqorlyǵy ananyń balasyna degen sezimi sııaqty erekshe. Árbir kezekti Joldaýynda jańa, joǵary deńgeıde qoldaý kórsetip keledi.
Qazaqstan táýelsizdigin alǵash tanyp, quttyqtaǵan memlekettiń ókili retinde Táýelsiz Qazaqstannyń jetken jetistigi men baǵyndyrǵan shyńdaryna súısine qaraımyn. Prezıdent N.Nazarbaevtyń arqasynda jeri úlken, júregi keń Qazaqstan halqy budan da bıik jetistikke jeterine senemiz!
Vakýr SÝMER,
Eýrazııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory
