Kópshilikke jaqsy tanys, Qazaqstan Respýblıkasy jáne Ońtústik Koreıa Respýblıkasy arasyndaǵy qatynastar strategııalyq baǵytta damyp, eki eldiń úkimetteri aıqyndaǵan seriktestik deńgeıinde órlep keledi. Seýl Astana, Astana Seýl úshin iri halyqaralyq odaqtas jáne saýda-ekonomıkalyq seriktes bolyp tabylady. Bul biz úshin qýanarlyq jaǵdaı.
Bizdiń kirister komıtetiniń resmı málimetterge súıensek eki eldiń arasyndaǵy taýar aınalymy 2017 jyly 1,465 mlrd. AQSh dollaryna jýyq bolypty. Bul kórsetkish eki eldiń arasyndaǵa ekonomıkalyq baılanystyń óte joǵarǵy deńgeıde ekenin baıqatady. Jalpy Seýl men Astananyń ekonomıkalyq baılanystaryna basqa shyǵys elderi qyzyǵyp qarap, sondaı mejeni kózdep júrgeni belgili. Qazirgi tańda álemdik dıplomatııalyq ortadaǵy paıym boıynsha ekonomıkalyq qarym-qatynas múddeli elderdiń baılanysynyń deńgeıin ǵana kórsetpeıdi ári ózara saıası túsinistikteri men pozısııalarynyń kúshtiligin, qarym-qatynastarynyń jaqyndyǵy men araqashyqtyǵyn meńzeıdi. Sondyqtan mundaı sandyq kórsetkishter mańyzdy emes dep aıtýǵa kelmeıdi, kerisinshe baılanystyń qýaty, qarqynyna jáne mańyzdylyǵyna nazar aýdartyp, mán bergizedi.
Ásirese prezıdent Nursultan Nazarbaev árdaıym Qazaqstandaǵy koreı dıasporasy jáne koreı bıznesine qamqorlyq kórsetip otyrady. Ol týraly Koreı prezıdentteri bir emes birneshe márte aýyzdarynan tastamaı aıtyp keldi. Bir kezde bizdiń Elordamyzdyń tórinde bolǵan koreı eliniń eks-prezıdentteri No Mý Hen, Lı Men Bak, Pak Gyn Hıe bári osy jaǵdaıǵa toqtalyp, prezıdentimizge zor rızashylyqtaryn jetkizip júrdi. Odan basqa koreı tarapynyń parlament ókilderi de osy jaǵdaıdy atap ótti. Qazaqstannyń júrgizip otyrǵan dostyq pen kelisim saıasaty, turaqtylyq pen beıbitshilikke qosyp otyrǵan aıtýly úlesine joǵarǵy baǵa berip kelýde. Jáne shyǵys eli árdaıym memleketimizdiń syrtqy saıasatyna zor qyzyǵýshylyqpen qaraıdy. Qazaqstandy Orta Azııadaǵy Ońtústik Koreıanyń mańyzdy seriktesi dep sanaıdy.
Sonymen qatar Qazaqstan 27 jyl boıy Soltústik Koreıamen de dıplomatııalyq qarym-qatynasyn úzbeı kele jatqan birden bir erekshe el desek artyq aıtpaspyz. Atom qarýynan bas tartpaı otyrǵan Soltústik Koreıaǵa Qazaqstan Respýblıkasy óziniń damý jolyn bir emes birneshe márte resmı túrde batyl usyndy. Soltústik Koreıanyń júrgizip otyrǵan qazirgi saıasatyna baılanysty jáne onyń jasaǵan synaqtaryna árdaıym der kezinde ún qatyp, ıadrolyq qarýsyzdanýǵa shaqyrdy. Koreı túbeginde beıbitshilik pen turaqtylyqtyń ornaýyna baılanysty óziniń pozısııasyn baıqatyp, resmı túrde ashyq jarııalap otyrdy. Bul turǵyda prezıdentimizdiń kóregendigimen Qazaqstan tarapy týysqan eki eldi bir ortaq múddege shaqyryp, barlyq máseleni kelissózder men dıplomatııa jolymen sheshýdi jetkizip keledi. N.Á.Nazarbaev osydan bir-eki jyl buryn BUU-nyń bıik minberinen Soltústik Koreıaǵa ıadrolyq qarýdan bas tartyp, Qazaqstannyń damý jolymen júrýge shaqyrdy. Prezıdenttiń mundaı usynysyn Ońtústik Koreıalyq tarap erekshe jyly qabyldap, joǵarǵy baǵa berip keledi. N.Á.Nazarbaev mundaı usynysyn bir emes birneshe márte oǵan deıin de jasady. Sondyqtan eki eldiń basyn birlik pen beıbitshilikke Qazaqstan tarapy jıi shaqyryp, ún qosýda. Álem aldynda beıbitshilik úshin saıasat júrgizip otyrǵan el ekenin aıqyn kórsetip keledi. Astanadan Phenıanǵa birneshe ret dıplomat jáne parlament ókilderinen quralǵan delegasııa resmı saparmen baryp qaıtty. Osynyń bári Qazaqstannyń beıbitshilikti tý etken el ekekin kórsetýde.
Koreı ǵalymdary qazirgi tańda Soltústik Koreıanyń ıadrolyq qarýsyzdanýyna baılanysty kez-kelgen taqyrypta sóz qozǵasa, ǵylymı maqala nemese zertteý jasasa, Koreıanyń bedeldi telearnalarynda saraptamalyq pikir bildirese, Qazaqstandy aýzynan tastamaı, mindetti túrde bizdiń eldi mysal retinde eń birinshi atap kórsetedi. Tek qana koreı eliniń mamandary ǵana emes, sheteldik mamandardyń da solaı degenin koreıler de aıtyp jazyp júr. Bylaısha aıtqanda Soltústik Koreıanyń keleshegine Qazaqstannyń damý joly eń tıimdi, ozyq úlgi. Soltústik Koreıa Qazaqstan jolyn tańdaý kerek dep qadap aıtady. Qazirgi tańda AQSh pen KHDR-dyń arasyndaǵy kelissózder júrýde. Qazaqstannyń ajdaha qarýdan bas tartýy men damý úlgisi jıi aıtylyp júr. Osydan eki aı buryn Seýl Ulttyq ýnıversıtetinde «Soltústik Koreıa máselesine» baılanysty bir jıynda ǵalymdar Qazaqstandyq joldy atap ótti. Mundaı otyrys-jıyndarda ǵalymdardyń jıi bildiretin pikirleri men kózqarastary jáne saraptamalarynda Qazaqstan ataýynyń jıi estilýi qazaq saıasatynyń jemisi dep atap ótý kerek. Osydan-aq Qazaqstannyń halyqaralyq deńgeıdegi bedeli qandaı ekenin baıqaýǵa bolady. Iаǵnı, Qazaqstannyń tańdaǵan joly Soltústik Koreıa úshin óte mańyzdy jáne eń tıimdi jol. Ony koreı ǵalymdary moıyndap qana qoımaı, sol deńgeıde jumys atqarylsa, Koreı túbeginde tolyq ıadrolyq qarýsyzdaný júzege asatynyna senimdi.
Jalpy Qazaqstannyń qos Koreıamen birdeı jalǵastyryp kele jatqan dıplomatııalyq baılanysynyń ózi erekshe nazar aýdartady. Kóptegen elder Soltústik Koreıamen atyshýly ár «ıadrolyq synaq» saıyn dıplomatııalyq qarym-qatynasyn úzip, múldem baılanys jasamaı keledi. Dıplomatııalyq qarym-qatynasty úzý ońaı is, al ondaı halyqaralyq tynyshtyqty buzyp otyrǵan elge óziniń saıasaty men damý jolyn batyl usynyp, ony beıbitshilikke tymbaı 27 jyl boıy shaqyrý ol erekshe jaǵdaı. Sondyqtan Qazaqstannyń mundaı saıasaty áli kóp elge úlgi bolary sózsiz. Tipti Soltústik Koreıa tarapy bizdiń halyqaralyq qaýymdastyq aldynda usynyp júrgen batyl usynysymyzdy jáne synı pikirimizdi etsip bilip otyrsa da, bizben ári qaraı baılanysyn jalǵastyryp otyr. Bul da nazar burýǵa turaqlyq erekshe jaǵdaı. Demek Soltústik Koreıa bizdiń joldy óziniń nazarynda ustap otyr dep aıtyp, topshylaýǵa ábden qaqymyz bar.
Tarıhqa sál kóz jibersek Kók túrikter ımperııasy jáne Kogýrıo memleketiniń odaqtastyǵy, Shılla memleketimen bizdiń «Uly dalamen» saýda baılanystary ornaǵany taǵy bar. Kogýrıo memleketi qazirgi Soltústik Koreıanyń jerinde bolǵan. Al «Shılla» Ońtústik Koreıa jerinde bolǵan memleket. Biri áskerı odaqtas bolsa, birine bizdiń mádenıet yqpal etkenin, sondaı bir dáleldi mysal «Altyn semserdiń» Shıllada jerinde tabylǵanyn ótken maqalada («Koreıada tabylǵan altyn sapty semer qazaq jerinde jasalǵan») atap óttik. Osyndaı keshegi tarıhı baılanystar búginde óziniń mańyzdylyǵyn joımaı, jańa zaman talabyna saı ornap, damyp keledi.
Qazaqstan 1992 jyly 28 qańtar kúni Ońtústik Koreıa jáne Soltústik Koreıa Respýblıkasymen dıplomatııalyq qarym-qatynasyn qatar ornatty. Sodan beri 27 jyl boıy eki elmen dıplomatııalyq baılanysyn damytyp, birimen strategııalyq seriktestik deńgeıine jetse, birine óziniń damý jolyn usynǵan úlgili memleket retinde álemge tanyldy. Sondyqtan bul Qazaqstannyń bedeline bedel qosýda. Aldaǵy ýaqytta onyń saıasaty óz jemisin berip, beıbitshilik pen turaqtylyq úshin jumys jasaı beretinin aıqyndaı túsedi. Atalǵan elder arasynda resmı saparlar men ekonomıkalyq baılanystar, túrli saparlar men dıplomatııalyq kelissózder odan ár jandanyp, damı túsedi degen oıdamyz.
Dastan AQASh,
arnaıy «Egemen Qazaqstan» úshin,
Ońtústik Koreıa, Seýl qalasy
