Áleýmettik mindetterdi júzege asyrýǵa el bolyp kirisken jón

Ár Joldaý – el úshin jańa beles. Sebebi Prezıdent Jol­daýynda ekonomıkalyq saıasat, ınnovasııalyq jáne servıstik sektorlar, ındýstrııalandyrý máselesi jáne t.b. mańyzdy baǵyt­tarmen qatar, qalyptasqan dás­túr boıynsha eldiń ál-aýqa­tyna, áleýmettik jaǵdaıyna da aıryqsha nazar aýdarylǵan. 

Memleket basshysynyń 2018 jyldyń 5 qaza­nyn­da halyqqa jarııa etken kezek­ti «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty Joldaýynda da halyqtyń áleý­mettik jaǵdaıy nazardan tys qalmady. Bul Joldaýda aldy­men nazarǵa alynǵany − bilim berý­diń, densaýlyq saqtaý sala­synyń, turǵyn úıdiń sapasy men qoljetimdiligi, jaıly jáne qaýipsiz jaǵdaıda ómir súrý máseleleri. 

Bar qundylyqtyń negizgi qozǵaýshy kúshi − adam, onyń bilimi men daǵdysy, ómir súrý jaǵdaıy, turmys deń­geıi bolǵandyqtan, Elbasy nazary­nyń erekshe bolýy zań­dy­lyq. Sony­men Joldaýda áleý­met­tik máse­lege qatysty «Turmys sapasyn arttyrý» dep aıdar taǵylǵan ekinshi tarmaq segiz pýnktke bólingen. Onda aldymen «5 jyl ishinde bilim berý, ǵylym, densaýlyq saqtaý salalaryna barlyq kózderden jumsalatyn qarajatty ishki jalpy ónimniń 10 paıyzyna deıin jetkizý qajet» delingen. Erekshe qarqynmen damyp kele jatqan Qazaqstan halyqaralyq dárejede tanylýdyń jańa deńgeıine kóterildi. Osy jolda bul qadam memlekettiń otan­dyq bilim men ǵylymǵa jáne densaý­lyq saqtaý salalary­na óz tarapynan barynsha qoldaý kórsetip kele jatqanyn aıqyndaıdy. 

Oılaý negizderi, aqyl-oı men shyǵarmashylyq qabiletter, jańa daǵdylar sonaý bala kezden qalyptasatynyn negizge alǵan Elbasy mektepke deıingi bilim berý sapasyn túbegeıli jaqsartý máselesine, bilim sapasyn baǵa­laý júıesiniń halyqaralyq standarttarǵa saı kelýine mán berdi. Osy oraıda Prezıdent Úkimetke 2019-2021 jyldarǵa arnalǵan bıýdjetten qosymsha 50 mıllıard teńge qarastyrýdy tapsyrdy. 

Qazaqtyń has batyry Baýy­r­jan Momyshulynyń: «Ustazdyq – uly qurmet. Sebebi urpaqtar­dy ustaz tárbıeleıdi. Bolashaq­tyń basshysyn da, danasyn da, ǵalymyn da, eńbekqor eginshi­sin de, kenshisin de ustaz ósiredi. О́mirge urpaq bergen analardy qandaı ardaqtasaq, sol urpaqty tárbıeleıtin ustazdardy da sondaı ardaqtaýǵa mindettimiz», degen sózi qazir qoǵamda qyzý talqylanyp, Joldaýda halyq tarapynan zor qoldaýǵa ıe bolǵan muǵalim mártebesin kóterý máselesi naqty aıtylǵan. 

Joldaýda kóterilgen kelesi ma­ńyzdy másele − «Pedagog már­tebesi týraly» zań qabyldaý. Bul qujat muǵalimder men mektepke deıingi mekeme qyzmet­kerleri úshin barlyq ıgilikti qaras­tyryp, júktemeni azaıtý­ǵa, jónsiz tekserister men min­detten tys fýnksııalardan arashalaýǵa tıis. Dál osy másele ustazdardyń ǵana emes, «bir árip úıretken adamǵa qyryq jyl sálem ber» dep bilim berý isiniń baǵyt-baǵdaryna, damý úderisine alańdaıtyndardyń da kóńiline qondy. 

Taǵy bir aıta ketetin jaıt, «joǵary bilim berý isinde oqý oryndarynyń maman daıyndaý sapasyna qatysty talap­tary kúsheıtiledi». Oqý bitirgen stýdent­terdiń jumyspen qam­ty­lýy, jalaqysy joǵary jumysqa ornalasýy, joǵary oqý oryndaryn irilendirý saıasatyn júr­gizý, Nazarbaev Ýnıversıtet­tiń táji­­rıbesine súıenip, úz­dik shet­el­dik top-menedjerlerdi ju­mys­qa tartý, qazirgi bilim ınf­r­aqurylymynyń bazasynda Nazarbaev Ýnıversıtettiń úlgisimen óńirlik jańa joǵary oqý ornyn qurý. Shoqan Ýálı­hanovtyń «Halyqtyń kemeline kelip órkendep ósýi úshin eń aldymen azattyq pen bilim qajet», degeni bar. Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń da joǵary oqý oryndaryna qatysty talapty kúsheıtý arqyly bilim sapasyn arttyryp, el damýyn barynsha órkendetý negizgi muraty ekenin ańǵarýǵa bolady. Sebebi sapaly bilim barda ekonomıkalyq ósimniń de joǵary sapasy qamta­masyz etiledi. 

Kez kelgen memlekette, qaı kezeńde de sapaly bilim qan­shalyqty mańyzdy bolsa, medı­sına­lyq qyzmet sapasy da son­sha­lyqty mańyzǵa ıe. Jol­daý barysynda Prezı­dent osy máseleni aıryqsha bólip qarastyrdy. Endi 2019 jyldyń 1 qańtarynan bas­tap alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek kórsetetin qyzmetkerlerdi yntalandyrý úshin naýqastar emdeý isin basqarýdyń jańa tásilderin engizgen ýchaskelik medısına qyzmetkerleriniń jala­q­ysy kezeń-kezeńimen 20 pa­ı­yzǵa kóbeımek. Osy maqsat­tar­ǵa 5 mıllıard teńge bóline­di. Sonymen qatar 2019 jyl­dyń 1 qańtarynan bastap barlyq emhanalar men aýrý­ha­nalar me­dı­sınalyq qujat­tardy qaǵaz­syz, sıfrly nusqa­da júrgizýge kóshedi. Bul da Jol­daýda aıtyl­ǵan tyń baǵyttyń biri. 
Ult saýlyǵy – memlekettiń basty basymdyǵy ekenin qadap aıtqan Elbasy Úkimetke jáne ákimderge kem degende 100 dene­shynyqtyrý-saýyqtyrý ke­shenin salýdy tapsyrdy. Sondaı-aq keler jyldan bastap Taýarlar men kórsetiletin qyzmet sapasyn jáne qaýipsizdigin baqylaý komıteti jumysyn bastaıdy. Prezıdent bul oraıda adam jáne onyń quqyqtary men densaýlyǵy mańyzdy ekenine basymdyq berdi. 

Qarapaıym halyqqa turǵyn úıdi barynsha qoljetimdi etý maqsatynda qolǵa alynǵan «Nurly jer», «7-20-25» baǵ­dar­lamalary búginde sátti júzeg­e asýda. Alaıda, qashanda halyqtyń turmys jaǵdaıyn jaqsartý máselesin únemi nazarda ustaıtyn Elbasy, osy joly da ákimderge jergilikti bıýdjet esebinen jeńildetilgen ıpoteka boıynsha alǵashqy jarnany ishinara sýbsıdııalaý máselesin pysyqtaýdy tapsyrdy. Sondaı-aq halyqtyń áleýmettik turǵydan álsiz toptary úshin iri qalalarda jaldamaly turǵyn úı qurylysy ulǵaıtylmaq. Bul sharalar 250 myńnan astam otbasy úshin turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartýǵa múmkindik beredi. 

Túıindeı kele, eldiń ál-aýq­a­tyn arttyrý men turmys sapasyn jaqsartýǵa arnalǵan áleýeti zor Joldaýda aıtylǵan máselelerdi júzege asyrýǵa el bolyp kirisken jón. Sebebi Pre­zıdent aıtqandaı, árbir qazaq­­standyq júrgizilip jat­qan reformalardyń mánin jáne olardyń Otanymyzdy órken­detý jolyndaǵy mańyzyn jete túsinýge tıis.

Narıman TО́REǴALIEV,

Parlament Senatynyń depýtaty