Jańa qondyrǵy mazýttyń shyǵynyn 20 paıyzǵa deıin únemdemek. Máselen, aýdanda búginde mazýtty qoldanatyn 5 jylý qazandyǵy jumys isteıdi. Bir jylytý maýsymynda, 24 myń tonna mazýt jaǵylady, oǵan shamamen, 1 mıllıard 800 mıllıon teńge qarjy jumsalyp kelse, endi atalǵan otynnyń balamasy retinde usynylyp otyrǵan sý-mazýtty emýlsııa shyǵyn kólemin birshama azaıtady dep kútilýde.
Innovasııalyq tehnologııany engizý arqyly jylý kásiporyndary ekologııalyq jáne ekonomıkalyq turǵydan utady. Birinshiden, aýaǵa taraıtyn zııandy zattardyń mólsheri azaıady, qazandyqtardyń ishki beti qalyń kúıeden tazarady, al, bul ádis jylý almasýdy jaqsartady. Oǵan qosa qazandyqtardy jóndeý merzimi uzarady. Mine, qanshama ońtaıly tustary bar. О́tken jylý berý maýsymynda №3 qazandyq negizinde jańa júıeni synamadan ótkizgen. Ǵalymdar men kommýnaldyq sharýashylyq bólimderiniń mamandary mazýt shyǵynyn, aýaǵa tútinmen birge ushatyn zııandy zattar mólsherin eseptep otyrdy. Sóıtip, atalǵan júıeniń tıimdiligin anyqtaǵan soń ǵana, osy modýldi ornatýǵa bekinip otyr.
Sý-mazýtty emýlsııa daıyndaıtyn modýldi jylý qazandyǵynyń janynda ornalastyrýdyń bir sebebi bar. Jaqyn jerden temir jol ótedi. Temir jol arqyly balamaly otyndy qalǵan 4 jylý qazandyqtaryna tasymaldaý jeńil. Innovasııalyq biregeı qondyrǵy táýligine 300 tonna emýlsııa daıyndaıdy. Al, qazandyqtardyń táýliktik qajettiligi 180 tonna.
– Balamaly otyn daıyndalǵannan keıin ony 1 aı saqtasaq ta, qasıeti joıylmaıdy. Demek, tasymaldaýǵa yńǵaıly. Odan qaldy otyn túgel janyp ketedi. Tipti, kómirtek totyǵy múlde bolmaıdy. Bul kýrortty Býrabaı aımaǵy úshin óte mańyzdy. Al, endi ekonomıkalyq paıdasyna kelsek, qondyrǵyny ornatýǵa 180 mıllıon teńge jumsalsa, endi 230 mıllıon teńge únemdemekpiz. Jańa tehnologııany qoldaný arqyly mazýttyń shyǵyny da azaıady. Buryn táýligine 100-120 tonna mazýt jaǵylsa, endi 20 tonna kem jaǵamyz,–deıdi aýdandyq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy bóliminiń jetekshisi Qaıyrgeldi Mýsın.
Aıta keteıik, kómir baǵasynan eki ese qymbat mazýttyń tehnologııalyq kórsetkishterin jaqsartý – ǵalymdar úshin ońaı sharýa emes. Alaıda, olar arnaıy qurylǵy jasap, osy mejeden shyǵa bildi.
–Jobany ázirleýge Eýrazııa ýnıversıtetiniń birneshe ǵalymy qatysty. Seriktes kásipker Serik Makıt ekeýimiz jobanyń avtorymyz. Búginde Qazaqstanda ǵylymı-tehnologııa salasynda myńdaǵan ǵalymdar jumys istep, ózderiniń ınnovasııalyq jumystaryn usynýda. Al olardyń tek 1 prosenti ǵana óndiriske engiziledi. Onyń ózi grant negizinde. Sondyqtan, ǵylym men bıznes arasynda yntymaqtastyq bolmasa, biz alysqa uzaı almaımyz. Elbasy aıtqandaı, ǵylym men bıznes ózara áriptes retinde birige jumys istese ǵana básekege qabiletti el bola alamyz. Bul joba biz úshin óte mańyzdy. Sebebi, úlken tájirıbe jınaqtadyq,–tehnıka ǵylymdarynyń doktory, balamaly energetıka, ınnovasııa salasynda halyqaralyq sarapshy Vladımır Kım.
Búginde Býrabaı aýdanynda jylý tarıfi 195 teńgeden 184 teńgege tómendep otyr. Al, balamaly otynnyń qoldanylýy jylý tarıfin taǵy da arzandatýǵa septigin tıgizedi. Býrabaı aýdanynyń ákimdigi búginde ǵalymdardyń ınnovasııalyq jobalaryn óndiriske endirý baǵytynda taǵy birneshe jobany qolǵa alyp otyr. Onyń qatarynda belsendirilgen kómir ázirleıtin zaýyt qurylysy men turmystyq qatty qaldyqtardy óńdeý sehy bar.
Baıqal BAIÁDIL,
«Egemen Qazaqstan»
Aqmola oblysy
