– Arman Moldııaruly, Elbasy óz Joldaýynda ishki ister salasy týraly keńinen aıtyp, birqatar mindetter júktedi. Búginde Jambyl oblysynda Prezıdent Joldaýynan týyndaıtyn mindetterdi júzege asyrý qarqyny qanshalyqty?
– Shynynda da, Elbasy quqyq qorǵaý organdaryna, onyń ishine polısııa qyzmetine erekshe jaýapkershilik júktedi. Sonymen qatar, birinshiden Elbasy Ishki ister mınıstrliginiń shtattyq sanyn ońtaılandyryp, polısııany ózine tıesili emes fýnksııalardan aryltý qajettigin, ekinshiden, polısııa qyzmetiniń jańa standartyn bekitip, mansaptyq ilgerileý, sondaı-aq, polısııa akademııalary arqyly kadrlardy daıarlaý men irikteý júıesin ózgertý kerektigin, úshinshiden, halyqpen jumys isteýdiń jańa zamanaýı formattaryn engizip, polısııany baǵalaýdyń krıterıılerin túbegeıli ózgertý jón ekendigin basa aıtty. Bizdiń ortalyq apparat Ishki ister mınıstrligi bolyp sanalady. Sondyqtan da Prezıdent Ákimshiliginiń bastamasymen «Ishki ister organdaryn jańǵyrtý jónindegi jol kartasy» ázirlenip otyr. Al Joldaýda aıtylǵan mindetterge sáıkes, kelesi jyldan bastap qyzmetkerlerdiń bári attestasııadan ótkiziledi.
Búginde polısııa mekemelerine halyqtyń kóbi túrli suraqtarmen keledi. Endi sol úshin óńirde Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtarynyń qaǵıdaty boıynsha azamattardy qabyldaýdyń jańa tásili engiziledi. Jyl sońyna deıin osy maqsatta polısııa departamentimen qatar, eki polısııa bóliminde «Front ofıs» ashý josparda bar. Sonymen qatar, Joldaýda aıtylǵandaı, óńirlik polısııa jumysyn servıstik modelge kóshirý basty maqsat. Osy baǵytta jol polısııasy, ıývenaldyq polısııa, tergeýshi, jedel ýákildermen óz mindetterin túsindirý arqyly jumystardy uıymdastyryp otyrmyz. Bizdiń maqsat bireýdi jumystan bosatý emes, qaıta bar polıseılerdiń tájirıbesin arttyryp, olarǵa bilmegenin úıretý.
– Jambyl óńirinde mal urlyǵy, jol apaty sııaqty máselelerdiń aldyn alý jumystaryna toqtalsańyz. Qylmystyń izin sýytpaı ashýda jergilikti polıseıler qanshalyqty qarqyndy jumys atqaryp otyr?
– Kemshilikterdi anyqtaý boıynsha búginde arnaıy toptar qurylǵan. Polıseılermen arnaıy oqý sabaqtaryn ótkizemiz. Oblystyq polısııa departamentiniń árbir orynbasary jetekshi retinde árbir aýdanǵa bekitilgen. Olar aýdandarǵa jıi shyǵyp, jergilikti tártip saqshylaryn jańa jumys tásilimen tanystyrady.
Jambyl oblysynda mal urlyǵy men adam ólimimen ushtasqan jol-kólik oqıǵalary basty másele bolyp otyr. Mysaly mal urlyǵy ásirese aýdandarda kóp oryn alady. Al jol-kólik oqıǵalary «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq kólik dálizinde bolady. Jol apatyn azaıtý úshin materıaldyq-tehnıkalyq bazany jaqsartý kerek. Shyny kerek, 3D kameralar men beınetirkegishtermen jabdyqtandyrý máselesinde Jambyl oblysy tómen deńgeıde. Jol-patrýldik polıseılerdiń beınetirkegish qurylǵylary 2011 jyldan beri jańartylmaǵanyn eskersek, olardyń sapasy jańa standarttarǵa sáıkes kele bermeıdi. Degenmen, bul másele aldaǵy ýaqytta sheshimin tabatyn bolady. Negizi, bul jaǵynan Atyraý jáne Shyǵys Qazaqstan oblystary joǵary kórsetkishke ıe. Biz tájirıbe almasý maqsatynda qyzmetkerlerdi sol óńirlerge jiberetin bolamyz. Al qylmystyń izin sýytpaı ashýda jambyldyq polıseılerdiń biliktiligi joǵary. Máselen jergilikti tártip saqshylarynyń 40 paıyzynyń saladaǵy eńbek ótili 10 jyldan asyp ketken. Bul kórsetkish óz kezeginde jastarǵa jaqsy tájirıbe beredi. Búginde óńirde 3000-nan astam polısııa qyzmetkeri bar. Biz sol azamattar arqyly kún saıyn qylmys qaıda, ne úshin bolyp jatqandyǵyn saralaımyz. Sonda ǵana naqty nátıjege qol jetkizýge bolady.
– Osy ýaqytqa deıin ózge óńirlerde Taraz qalasy týraly asa jaqsy pikir qalyptaspaǵany belgili. Máselen Taraz el ishinde «krımınaldy qala» degen sııaqty atqa da ilindi. Qazirgi kezde oblys ortalyǵynda qylmys deńgeıi qandaı?
– Kópshiliktiń sanasynda solaı qalyptasyp qalǵan. Osy stereotıpti joıý úshin tıisti jumystar atqarylyp keledi. Taraz qalasynda páter jáne qalta urlyǵy sııaqty orta dárejedegi qylmystar jıi oryn alady. Oblystaǵy qylmystyń 60-70 paıyzyn Taraz qalasy quraıdy. Búgingi tańda biz de qalaǵa kóp kóńil aýdaryp otyrmyz. Bul rette Jambyl oblysy ákimdigi tarapynan úlken qoldaý bar. Jýyrda ǵana oblys ákimi Asqar Myrzahmetovtiń bastamasymen 62 kólik jańartylyp, olar árbir ýchaskelik polıseıler men jol-patrýldik polısııa qyzmetkerlerine berildi. Bul bastama ákimdiktiń qoldaýymen kelesi jyly da jalǵasyn tabatyn bolady.
– Qazir qalada jabaıy saýda oryndary kóp. Sonymen qatar, qalaishilik nemese qalaaralyq taksı qyzmeti týraly da halyqtyń pikiri ekiudaı. Bul halyqtyń qaýipsizdigi úshin qanshalyqty jaýap bere alady?
– Jabaıy saýda máselesin rettep otyrmyz. Máselen keıbir adamnyń bazardan oryn alyp, saýda jasaýǵa múmkindigi joq. Sondyqtan da kóshede saýda jasaýǵa májbúr. Al sol tabysqa qarap otyrǵan bir úıde birneshe adam bolýy múmkin. Sol úshin barlyq máseleni bir kúnde rettep shyǵý múmkin emes. Al taksı qyzmetine keletin bolsaq, olardyń kóbiniń ruqsaty joq. Avtokólikterdiń tehnıkalyq jaǵdaıy da bizge beımálim. Búginde avtobeket mańy bul máselede retke keltirildi. Sonymen qatar, bir aıta ketetin másele, qalamyzda áli de júrgen saıyn tútin shyǵaratyn eski marshrýttar bar. Oblys ákiminiń bastamasymen biz bul máseleni qolǵa alyp, olarǵa eskertý berdik. Eger olar endi azamattardy tasymaldaıtyn bolsa, olarǵa sot arqyly ýaqytsha tyıym salynady. Budan keıin qoǵamdyq kólikterde qalta urlyǵy máselege aınalyp otyr. Máselen mektepte oqıtyn balalardyń bárinde uıaly telefon bar. Olar sabaqqa barý úshin qaladaǵy túrli baǵyttaǵy qoǵamdyq kólikterge minedi. Qazir uıaly telefon urlyǵy kóp. Endi biz qalaishilik qoǵamdyq kólikterge «Qazaqtelekom» mekemesimen birlesip beınebaqylaý ornatý sııaqty pılottyq jobalardy júzege asyrmaqshymyz. Aıtalyq, tizimde turǵan urylar kólik ishine kirgen bette-aq júrgizýshiniń janyndaǵy qyzyl jaryq janady. Osyndaı tásilderdi qoldaný arqyly halyqtyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý oıda bar.
– Elbasy óz Joldaýynda ishki ister salasynda tek jumys isteıtin azamattardyń ǵana bolýy kerektigin eskertti. Al aýyldy jerlerde jumys isteıtin ýchaskelik ınspektorlardyń búgingi biliktiligi qandaı? Olarǵa qandaı jaǵdaı jasalǵan?
– Teorııa men tájirıbe ekeýi eki bólek nárse. Teorııamen oqyǵan adam tájirıbe arqyly jumys istep úırenýi kerek. Biz jas mamandarǵa tájirıbe arqyly jumys isteýdi úıretemiz. Máselen árbir ýchaskelik ınspektor óziniń jumys istep otyrǵan jerinde turýy kerek. Osy másele búginde bizdiń nazarymyzda. Kóbiniń óziniń jumys atqaryp otyrǵan aýmaqtarynda turǵylyqty turmaýy sebepti aýyldaǵy qyzmetkerlerdiń jumys sapasyna erekshe nazar aýdaryldy. Búginde bul jospar 70-80 paıyzǵa oryndaldy. Máselen Almaty oblysy 200-den astam pýnktterdi ashyp, aýyldardaǵy polısııa qyzmetkerlerine jaqsy jaǵdaı jasady. Pýnkttiń bir jaǵy úıi de, ekinshi jaǵy jumys oryny dep josparlaǵan. Bul óte jaqsy tásil. Osy tásildi oblys ákimi Asqar Myrzahmetovke tanystyrý josparda bar. Eger ol kisi maquldasa, biz de osy tájirıbeni paıdalanamyz.
– Ishki ister salasy elimizdegi eń úlken salanyń biri. Búginde jergilikti ákimdik tarapynan qandaı qoldaý bar? Sonymen qatar, departamenttiń alǵa qoıǵan jospary qandaı?
– Ákimshilik tıisti qoldaýdy kórsetip otyr. Oblys ákimi Asqar Myrzahmetov óńirdegi qylmystyń aldyn alýdy tapsyrǵan bolatyn. Osy maqsatta 300 beınebaqylaý kamerasyn alý úshin qarajat bólinýde. Sol bólingen qarajatty sapaly tehnıka alý maqsatynda jumsaý, sybaılas jemqorlyqqa jol bermeý basty maqsat.
Árbir óńirdiń ózindik ereksheligi bar. Jambyldyq polıseılerdiń qylmystyń izin sýytpaı ashýda qyraǵy ekenin aıttym. Sol sııaqty Qaraǵandy oblysy kólikpen qamtamasyz etý jaǵynan alda. Barlyq oblyspen tájiırbe almasýdamyz. О́zim Ishki ister mınıstrliginde jeti jyl jumys istedim. Mınıstr Qalmuhanbet Qasymovtyń júıeli jumysy nátıjesinde búginde ishki ister salasy jańa jetistikterge qol jetkizdi. Elbasyniń ózi Joldaý kezinde salaǵa óte joǵary baǵa berdi. Bul biz úshin árdaıym maqtanysh. Tek bar nárseni uqsatyp, júıeli jumys isteý kerek. Búginde oblystyq polısııa departamentinde jıyn da, is qaǵazdary da qazaq tiline kóshirildi. Sebebi, árbir azamat patrıot bola bilýi kerek. Jazýshy Ǵabıt Músirepovtiń «Tilden asqan asqar joq, tilden asqan baılyq joq, tilden tereń teńiz joq» degen sózi ár qazaqtyń esinde bolýy tıis.
Suhbattasqan Hamıt Esaman,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy
