Mysaly, oblys ortalyǵyndaǵy 2017 jyly jańadan salynǵan №37 qazaq orta mektebi qalanyń shetki aýmaǵynda ornalasqan. Osy jerdegi M.Vorýshın kóshesi boıynda «Qazaqstan Alıýmınııi» AQ-nyń memleket-jekeshelik áriptestigi baǵytynda birneshe turǵyn úı boı kóterip, balabaqshalar esik ashty. Bul mańaıdaǵy aýmaqqa aýyldardan kóship kelgen otbasylar qatary da kóbeıdi.
Alǵashynda ata-analar balalarynyń mektepke baryp-qaıtýlaryna alańdaýshylyq bildirdi. О́ıtkeni qala ishinen shetkeri ornalasqan mekteptiń balalary úshin qaýipsizdik máselesi ózekti edi.
Sondyqtan «Biz qaýipsiz mektep úshin!» jobasy oblys ortalyǵyndaǵy №37 mektepten bastaldy. Jarqyraǵan jańa mektepke sıfrly tehnologııalar ilese kelgendeı. Oqýshylar mektepke arnaıy karta nemese saýsaq izi arqyly kirip-shyǵady. Ata-analarǵa arnaıy habarlama joldanady. Bul ata-analardyń balalaryn baqylap otyrýyna múmkindik berdi.
Oqýshylar, muǵalimder mektepke kireberiste arnaıy ornatylǵan týrnıketterden saýsaq tańbasyn nemese kartany sáıkestendirý arqyly ótedi.
Budan oqýshy men muǵalimniń qaı ýaqytta kirip-shyqqanyn baıqap otyrýǵa bolady. Sondaı-aq mektepke bógde adamdardyń kirýine tosqaýyl jasaıdy.
Smart-júıe ashana men kitaphanada da ornatylǵan. Ata-ana kún saıyn balasyna as mázirin tańdaı alady. Tólem arnaıy kartadan birden alynady. Oqýshylar aqsha alyp júrmeıdi. Bastaýysh synyp oqýshylary úshin synyp jetekshisi tólem jasaıdy. Tegin tamaqpen qamtylatyn oqýshylardyń as ishý jaǵdaıy da qarastyrylǵan.
– Qazir balabaqshalarda, mektepterde ashanadan ýlanyp qalǵandary jaıly oqyp, kórip júrmiz. Bizdiń mekteptegi smart-júıe osy qaýiptiń aldyn alady. Ekinshiden, «Aqshasyn bireý tartyp aldy ma eken?», «Joǵaltyp almaı ma?» «Qolyn jýdy ma, joq pa?» degen qaýip te joq. Kúndelikti habarlamalar kelip, balamyzdyń mektepke kelgeni, shyqqany jazylyp otyrady, − deıdi ata-analar.
Muǵalimderdiń «Teacher office» dep atalatyn bólmesi de sandyq júıege kóshipti. Osy bólmeden arnaıy júıe arqyly qajet kitapqa, oqýlyqqa, kómekshi quralǵa tapsyrys beredi. Kitaphanashy daıyndap beredi. Qalalyq máslıhat depýtattary da №37 mekteptiń IT synybyn jabdyqtaýǵa demeýshilik kórsetti.
Al «BF Grýpp» kompanııasynyń dırektory Sergeı Golyshevtiń aıtýynsha, 1098 oqýshy bilim alatyn №37 mektepte sıfrlandyrýdy engizýge kompanııa 3 mıllıon teńge jumsady. Qarjy kólemi mekteptegi oqýshylar sanyna baılanysty.
– Baǵdarlamada «Smart Pavlodar» qosymshasy da bar. Tek týrnıket emes, saýsaqty sáıkestendirý qajet. Balalardy bóten adam alyp kete almaıdy. Saýsaq tańbasy aldyn ala alynǵan ákesi men anasy, atasy men ájesine ǵana ruqsat etiledi, − deıdi S.Golyshev.
Ata-analar da oqýshylar da mobıldik qosymshany Play Market, nemese App Store qosymshalarynan tegin júkteı alady.
Mektep dırektory Láıla Júsipovanyń aıtýynsha, «Biz qaýipsiz mektep úshin!» bastamasy − oqýshynyń aqparattyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý, ınternetke táýeldiliktiń qalyptasýynyń aldyn alý, otbasylyq qundylyqtardy nyǵaıtý, kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty quqyq buzýshylyqtyń jáne mektep ortasyna destrýktıvti dinı aǵymdar engizýdiń aldyn alýǵa járdemdesedi.
Mektep dálizin «Qaýipsiz balalyq shaq» aqparattyq stendi ornalastyrylǵan. Stendte barlyq eskertý, alǵashqy kómek kórsetý aqparaty, mektepte, úıde, ormanda, sýda ózin ustaý erejeleri, jedel qyzmet telefonynyń nómirleri jazylǵan. Oqýshylar arasynda «Qaýipsizdik kempirqosaǵy» taqyrybyna sýret baıqaýy ótkizilipti. Kúndelikti ómirde jáne tótenshe jaǵdaılarda qaýipsizdik erejelerin oqýǵa qyzyǵýshylyǵyn arttyrý maqsatyndaǵy ıgi shara shynymen qoldaýǵa turarlyq. Sondaı-aq tyıym salynǵan aqparattarǵa, tyıym salynǵan saıttarǵa kirýdi boldyrmaý maqsatynda mektep kompıýterlerine Internet-senzor ornatylǵan.
Sabaqtarda ınternet jelisindegi jumys muǵalimniń baqylaýymen júredi. Barlyq synypta mobıldik telefonnyń, kompıýterdiń adam aǵzasyna keltiretin zııany, qoǵamda telefon men kompıýter paıdalaný mádenıeti týraly synyp saǵattary, leksııalar ótkiziledi. Mysaly, «Qaýipsiz ınternet», «Shynaıy álem vırtýaldy álemnen kúshti», «Qaýipsiz jol» sııaqty aqparattyq stendteri ornalasqan.
Qala ákimdiginiń málimetinshe, oqýshylardyń qaýipsizdigi úshin jasalǵan bul bastama nátıje berse, aldaǵy ýaqytta óńirdegi basqa da balabaqshalar men mektepterge engiziledi. О́ıtkeni №37 mektepte qanatqaqty joba retinde engizilgen júıeniń tıimdiligi az emes.
Alaıda atalǵan «Qaýipsiz mektep» jobasy kóshearalyq avtobýstarmen №19, №22, №25, №22, №7 sııaqty qazaq tilinde bilim beretin mektepterge qashan jetedi degen suraq týady.
Ata-analar jolaýshylar kóligimen baryp-kelip oqıtyn balalarynyń qaýipsizdigi úshin alańdaýly. Aıaldamadan shyǵaryp salyp, keshke aıaldamadan kútip alady. Avtobýstardyń kóbi eski, ári tar.
Batyrjan Janaıhan bastaǵan bir top qalalyq ata-ana jolaýshylar kóligimen baryp-kelip oqıtyn balalary úshin alańdaýly. Ata-analardyń balalaryn qazaq tilinde sapaly bilim beretin mektepterde oqytqysy keletinderi túsinikti.
Biraq qala ákiminiń orynbasary Andreı Balashov ata-analardyń dabylyna elimizdiń «Bilim berý týraly» zańynyń 6-baby 5-tarmaǵyna «súıenip» ja ýap berdi.
«Iаǵnı qalada turatyn oqýshylar úshin arnaıy mektep avtobýsy qarastyrylmaǵan. Oqýshylardy qala mektepterine tasymaldaý úshin mektep avtobýstaryn satyp alý zań talaptaryna qaıshy. − Sebebi mektepter qala shetinde ornalasqan. Mektepten 3 shaqyrym alys qashyqtyqta ornalassa ǵana avtobýs beriledi. Eger qıyndyq týdyrsa úıleriniń janyndaǵy aralas mektepterden baryp oqýlaryna týra keledi, − deıdi A.Balashov.
Kerisinshe, A.Balashov qalalyq bilim bóliminiń mamandarymen birge reıdke shyǵyp, qoǵamdyq kólikterde oqýshylardyń qandaı jaǵdaıda mektepke kelip oqyp júrgenderin kórgeni durys bolar.
Qalalyq oqý bólimi elimizdiń ózge de qalalaryndaǵy oqýshylardy mektepke tasymaldaý tájirıbesimen tanysýyna bolar edi. Aıtalyq, Astanada School Bus jobasy engizildi. Birqatar qalalarda mektep tasymalynyń marshrýttik jelisi jasalǵan, oqýshylar arnaıy kóliktermen tasymaldanady.
Avtobýstar bekitilgen marshýrt boıynsha qatynaıdy.
Árıne ata-analardyń alańdaıtyn jóni bar. Sońǵy jyldary oqýshylar men jasóspirimderge qatysty keleńsiz oqıǵalar jıilep ketti.
Eki kúnniń birinde «Mektepten shyǵyp, joǵalyp ketti», «Tómengi synyp oqýshylaryna álimjettik kórsetip, uryp-soqqan», «Kóshede avtobýs órtendi» degen habarlardy kórip, bilip júrmiz. Áleýmettik jelilerde de jıi jarııalanady.
Qalalyq oqý bólimi qala ishinde tasymal júrgizilmeıdi degenimen, qaladaǵy №43, №30 mektepterde mektep ákimshiliginiń uıymdastyrýymen jáne jeke tasymaldaý arqyly oqýshylardy tasymaldaıdy. Qala ákimdiginiń málimetinshe, byltyr qalaǵa jaqyn ornalasqan aýyl mektepteriniń oqýshylaryn tasymaldaý úshin bıýdjetten 40 mıllıon teńgege jýyq qarajat bólinip, 3 avtobýs satyp alynypty. Bul avtobýstar balalarǵa qaýipsiz, kóliktiń terezesi eki qabat shynymen jabdyqtalǵan, qosymsha jylytý júıesi bar, arnaıy bekitilgen keste boıynsha júredi.
Al №19 qazaq tilinde bilim beretin mektepke oqýshylar 2-Pavlodardan, Ýsolka shaǵyn aýdanynan, Vorýshın kóshesi jaǵynan kelip oqıdy. Baýyrjan Momyshuly atyndaǵy №22 mekteptiń dırektory Maıra Mambetovanyń aıtýynsha, jaqyn mańdaǵy №9, №13 mektepter orys tilinde bilim beretindikten, alys ta bolsa ata-analar balalaryn qazaq mektebine ákelýge májbúr.
Keıbir ata-ana úıleriniń janyndaǵy Abaı atyndaǵy №10 daryndy balalarǵa arnalǵan mektep-lıseıge balalaryn oqyta almaıtyndaryna renishti. Sondyqtan ul-qyzdary, nemereleri qalanyń bir shetinen ekinshi shetine barýǵa májbúr.
– Sondyqtan qala ákimdigi men qalalyq bilim bólimi oqýshylar mektepke baratyn tańerteńgi saǵat 7-8, túski 13-14, keshki 18-19 saǵattar arasynda qaýipsizdik beldigi, qosymsha jylytý júıesi, qosalqy esigi bar arnaıy mektep avtobýstaryn baǵyttarǵa shyǵarsa, − deıdi ata-analar.
Bul ótinish-talaptarǵa talaı jyl boıy qalalyq bilim bólimi nazar aýdarmaı-aq keledi. Záýresh Muqasheva, Gúljan Qadyrbaeva basqarǵan kezde de qazaq mektebinde oqý úshin qalanyń bir shetinen ekinshi shetine kelip júrgen balalarymyzdyń jaǵdaıyna janashyrlyq baıqala qoımady. Endigi úmit jańadan kelgen basshy Samal Aıtqazınada.
Qaýipsiz mektep, qaýipsiz oqýshy, jalpy, qaýipsizdik turǵysynan alsaq, máseleniń mánisi − qaýipsiz oqýshy tasymaly júıesin qurýda.
Iаǵnı, qoǵamdyq kólik salasynda da oqýshylardy tasymaldaý júıesiniń barlyq talap pen standartqa saı arnaıy avtobýstarmen tasymaldaýdyń qaýipsiz jáne qolaıly júıesi qurylýy qajet. Qaýipsiz ári qolaıly mektep avtobýsyn óńirdiń oqýshylary men ata-analary da kútýde.
Farıda BYQAI,
«Egemen Qazaqstan»
PAVLODAR
