Atqarylýy tıis sharýa az emes

Jastarǵa qoldaý bildirýdi memlekettik mańyzdy mindetterdiń biri ekendigin turaqty nazarǵa alyp otyratyn Memleket basshysynyń «Uly dalanyń jeti qyry» maqala­syndaǵy baǵyttardy júzege asyrýda jas ǵalymdarǵa júkteletin jaýapkershilik joǵary. Prezıdent maqalasynda aıtylǵandaı, tarıhymyzdy bilý arqyly biz óz túp-tamyrymyzdy tanımyz, ótken kún­derdegi kúrmeýi qıyn máseleler­diń anyq-qanyǵyna kóz jetkize­­miz. Ásirese, maqalada ejelgi dáýir­­den qazirgi zamanǵa deıingi kezeń­di qamtıtyn barlyq otandyq jáne sheteldik muraǵattar dúnıesine eleý­li irgeli zertteýler júrgizý úshin «Arhıv – 2025» jeti jyldyq baǵ­dar­lamasyn jasaý týraly aıtylǵany belgili. Osy baǵytta aldaǵy ýaqyt­ta Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýty ǵalymdary mu­ra­ǵat qorlarymen baılanysyn ny­ǵaı­typ, qazaq tarıhyna qatys­ty qundy dúnıelerdi saqtap qalý jóninde birqatar sharalardy júzege asyratyn bolady. 

Muraǵat isin damytý, zertteý jas ǵalymdar úshin berilgen mol múmkindik der edim. Búginde eli­mizdiń, sondaı-aq shetelderdiń joǵary oqý oryndarynda bilim alǵan jastar arasynda birneshe tildi meńgergenderdiń basym kópshiligi jas ǵalymdar. Jańa tehnologııadaǵy jetistikterdegi jastardyń úlesi qýantady. Osy turǵydan alǵanda ata-baba­larymyz tarıhynyń, máde­nıeti men ádebıetiniń mol qory saq­talǵan muraǵattardy ashý másele­sine jastardy jumyldyrý, olar­dyń ǵylymdaǵy áleýetin paıdalaný­dy ýaqyt talap etip otyr. Otan­dyq ǵylymnyń aldyńǵy býyn ókil­­­­derinen tálim alǵan, zamannyń ja­ńa­­lyqtaryn meńgergen jastar el bolashaǵynyń draıveri. Búgin­de qoǵamdyq qatynastardyń damýy aqparattyq resýrstarǵa degen suranystardy arttyryp otyr­ǵan­dyqtan, tehnologııalar tilin, shetel tilin meńgergen ǵalymdar ǵasyrlar qoınaýynda buǵyp jatqan qundy derekterdi jaryqqa alyp shyǵýǵa daıyn.

Muraǵat qujattary negizinde jazylatyn tarıhı zertteýlerdi nasıhattaý, ony joǵary oqý oryn­darynda, orta mektep baǵdar­lama­larynda paıdalaný, buqaralyq aqparat quraldary arqyly nasıhattaý, áleýmettik jelilerde el tarıhyna qatysty tyń jobalardy uıymdastyrý jastar qaýymy­nyń týǵan el tarıhyna qurmetpen qa­rap, aldaǵy ýaqytta ǵylymǵa degen kóz­qarasyna zor yqpal etetini sózsiz. Alda muraǵat qorlaryndaǵy tarıhı qujattarmen tanystyrý maqsatynda arnaıy ekskýrsııalar, kóshpeli kórmeler uıymdastyrý, ǵylymı ınstıtýttar jumysymen tanystyryp, sanaly ǵumyryn ǵy­lymǵa arnaǵan ǵalymdarmen kez­desýler ótkizý, joǵary oqý oryn­­dary, kolledjder men mektep oqý­shylaryna arnalǵan shaǵyn ta­nym­dyq kitapshalar shyǵarý, teledıdardan, radıodan arnaıy habarlar júrgizý mindeti tur. Sonymen qatar muraǵat qujattarynyń ǵalym­darǵa qoljetimdi bolýy úshin qor­daǵy bar materıaldar negizinde bıblıo­grafııalyq kórsetkishterdiń elektrondy nusqalaryn jasaý da ýaqyt talabynan týyndaıdy.

Bolashaqta árbir tarıhı derektiń qadirin bilip, ony álemdik negizde mańyzy bar basqa derektermen salys­tyra qarastyra otyryp, qazaqtyń eshkimge uqsamaıtyn tól tarıhyn jazý mindeti tur. Prezıdent usy­nyp otyrǵan ǵylymı-tujyrymda­ma­lyq ustanymdy júzege asyrý isinde mýzeıdiń, arhıvtiń, sondaı-aq san qyrly basqa da derekterge sú­ıenip, eń bastysy basqa halyq­tar­dyń jetistigimen salystyryp, dúnıe­júzilik tarıhı damýdyń zań­dylyǵyna sáıkes ózindik erek­sheligin kórsete otyryp, keń aýqym­da jalpyadamzattyq negizde jazyl­sa, quba-qup. Sonymen qatar Qazaq­stan elin álemdik deńgeıde tanyta bilý úshin tarıhtyń bir nusqa­syn aǵylshyn tilinde jazýdyń qajet­tigine de zer salǵan abzal.

Tımýr ÁPENDIEV,

Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń «Jańa dáýirdegi Qazaqstan tarıhy» bóliminiń meńgerýshisi

ALMATY