Memleket tıimdiliginiń basty ólshemi – halyq tabysy men ómir súrý sapasy

Ekonomıka ósimi 4 paıyzdan asty

– Jalpy 2018 jyldyń kórsetkishteri eko­nomıkanyń barlyq salasynda jaqsy dep aıtýǵa bolady. Sonyń ná­tıje­sinde halyqqa áleýmettik qyzmet kór­se­tetindeı jaǵdaı boldy. Atap aıtsaq, ekonomıkanyń ósimi 4 paıyzdan asty. Bul jalpy dúnıejúzilik ortasha ósimnen joǵary. Negizinen saýdada – 7,6, kólikte – 4,5, ónerkásipte 4 paıyzdan astam ósim bar. Inflıasııanyń ótken jylǵy kór­set­kishi 5,3 paıyzdy qurady. Solaı dep jos­parlaǵan edik. Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalar 17 paıyzdan asty. Bul da jaqsy kórsetkish dep aıtýǵa bolady. Atalǵan ekonomıkalyq kórsetkishterdiń barlyǵy halyq turmysyn jaqsartyp, naqty tabysynyń artýyna óziniń úlesin tıgizedi, – dedi Prezıdent.

Otyrysta elimizdiń ótken jylǵy áleý­met­tik-ekonomıkalyq damý qory­tyndysy men bıylǵy jospary jaıyn­da baıandaǵan Úkimet basshysynyń orynbasary Erbolat Dosaev Elbasynyń ótken jyly jel­toq­sanda «Sary­arqa» gaz qubyrynyń qurylysyn bastaýǵa ruq­sat bergenine toqtaldy. 

– Búginde qurylysty qar­jy­lan­dy­rý­dyń máseleleri sheshilip, bas merdiger anyqtaldy. Jobany júzege asyrý men gaz qubyryn paıdalaný ke­zeńinde 1 900-ge jýyq jańa jumys or­ny qu­rylady, – dedi E.Do­saev.

Ol 2018 jyldyń 1 shildesinen «7-20-25» ıpotekalyq baǵdarlamasy bas­­ta­lyp, osy baǵdarlama boıynsha 43, 7 mlrd teńge somasyna 3 600 ne­sıe be­ril­gendigin, jalpy 92 mlrd teńge­den astam somaǵa ótinimder kelip túsken­digin aıtty. Sonymen qatar ózin-ózi ju­myspen qamtyǵan 2,7 mln adamnyń arasynda 1,8 mln adam­nyń mártebesi ózektendirilgenin jet­kiz­di. Qalǵan 900 myń adam boıynsha tıis­­ti jumystar jalǵasýda jáne osy ba­ǵyt­­taǵy sharalar jyl sońyna deıin aıaqtalady.

– Kórdińizder me, bul problemany sheshýge bolady. Kóp jyldan beri ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar máselesi aıtylyp kelgen edi. Endi bul jumyspen tyń­ǵy­­lyqty aınalysqannan keıin, máselege qa­tysty laıyqty sheshim shyǵarýǵa bolady, – dedi Elbasy Úkimet basshysynyń oryn­basary E.Dosaevqa qarata aıtqan sózinde.

– 90 mln tonnadan astam munaı men 55 mlrd tekshe metrden astam gaz óndirildi. Munaı óńdeıtin barlyq úsh zaýytty jańǵyrtý jumystary aıaqtaldy. О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha negizgi munaı ónimderine bólshek baǵa ósimi baıqalǵan joq. Bıyldan bastap benzın, dızel otyny, avıakerosın men bıtýmge ishki qajettilik qamtamasyz etiledi, – dedi E.Dosaev.

О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha atalǵan sektordaǵy ishki jalpy ónimniń ósimi 4,1 paıyzdy qurap, onyń 70 paıyzy shıkizattyq emes sektordyń esebinen qamtamasyz etilgen.

Premer-Mınıstr orynbasarynyń sózinshe, sıfrlandyrýǵa qatysty den­saý­lyq saqtaý salasynda birshama je­tis­tik bar. Osynyń nátıjesinde emhana­lar­daǵy kezek kútý azaıǵan. 

– Emhanalardaǵy ke­zek­ti tómendetý men qoljetimdilikti arttyrý úshin 1 142 jańa dárigerlik ýchaske, 97 bastapqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek nysany quryldy. Sonymen qatar dári­ger qa­byl­daýyna onlaın rejimde jazy­lý engizildi. Nátıjesinde, búginde emhana­lar­daǵy adam kezegi eki esege tómendedi, – dedi E.Dosaev. 

Onyń aıtýynsha, azamattardyń 90 pa­ıyzynda elektrondy densaýlyq pasporttary bar. Sáıkesinshe, eldegi barlyq medısınalyq mekemeler elektrondy qujat aınalymyna tolyq kóshti.

Munan keıin sóz alǵan Ulttyq bank basshysy Danııar Aqyshev: – Joldaýda bel­gilengen tapsyrmalar aıasynda ekono­mı­kanyń basym baǵyttaryn qoldaý úshin 600 mlrd teńge nesıe berý mehanızmi iske qosyldy. Jobalardy qarjylandyrý mehanızmderi bekitilip, alǵashqy bank nesıe berýdi bastap ketti. Alaıda 600 mlrd teń­gelik bul baǵdarlamadan bólek, Ulttyq bank aqshalaı nesıe berý saıasatynyń tıimdiligin arttyrý jumysyn kúsheıtedi. Ulttyq bank atalǵan sektordy álsiz ári tıimdiligi tómen bankterden tazartý ju­mysyn júrgizdi. Buryn aıtqanymyzdaı, biz ótken jyldardyń qatelikterin eskere otyryp, zańnamalyq turǵyda jumystyń qatal erejesin engizdik, – dedi.

Uzaq merzimdi bıznes-jobalarǵa 600 mlrd teńge

Ulttyq bank tóraǵasynyń sózin tyń­­daǵan Memleket basshysy bıznesti da­my­­týǵa baǵyttalǵan 600 mlrd teńge uzaq­mer­zimdi jobalarǵa jumsalýy kerek­tigin tilge tıek etti.

– Naqty osy qarajatty qandaı ny­­san­­­darǵa jumsaıtynymyzdy aı­qyn­­­­da­­dy­ńyzdar ma?, – dep surady Pre­­­zı­­dent.

Memleket basshysynyń bul suraǵyna Premer-Mınıstrdiń orynbasary Er­bo­lat Dosaev jaýap berdi. 

– Biz «Atameken» UKP jáne negizgi memlekettik organdar­men birge taýarly pozısııalardy da aıqyndadyq. Soma belgilendi. Qatysýshylar daıyn. Aqpan aıynan bastap belsendi túrde nesıe berýge daıynbyz, – dedi.

Memleket basshysy naqty jumys atqarý kerektigin eskertti. – Eger ke­zinde nesıe alǵan álsiz kom­panııa­larǵa beretin bolsańyzdar, aqsha joq bo­lyp ketedi de, bankter qolaısyz jaǵ­­­daı­­da qalady. Tek óz jumysyn kórsete bil­­gen kompanııalarǵa ǵana berý kerek. Biz bul týraly áli sóı­le­semiz, – dedi N.Nazarbaev.

D.Aqyshev ótken jyly «7-20-25» baǵdar­la­masy iske qosylǵandyǵyn, endigi kezekte, nesıe berý aýqymyn keńeıtýdi jospar­lap otyrǵandaryn, 2019 jyly Ult­tyq bank Qazaqstan azamattary otan­dyq kólikti satyp ala alatyndaı jedel túr­de baǵdarlama ázirlep, nesıe berýge daıyn ekendigin jetkizdi. 

– Bul is te «7-20-25» baǵdarlamasynyń úlgisine súıene otyryp jumys isteıdi. Atalǵan bastama ımportty almastyrýǵa ser­pin berip, ımporttyq taýarlardyń ja­ǵymsyz sıpatta ósýin toqtatady, – dedi ol.

О́z kezeginde Prezıdent bul avtomobıl ónerkásibine oń áserin tıgizetinin atap ótip, bastamaǵa qoldaý bildiretinin aıtty.

Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Jeńis Qasymbektiń má­lim­­deýinshe, bazalyq metaldarǵa qatys­ty álem­dik baǵanyń tómendeýine, negiz­gi saý­da árip­testerge qatysty sank­sııa­larǵa já­ne basqa da syrtqy faktorlarǵa qara­mas­tan, 2018 jyldyń qorytyndysy boıyn­sha el ónerkásibi 4,1 paıyzǵa ósti. Bul taý-ken sektorynyń 4,6 jáne óń­deýshi ónerká­siptiń 4 paıyzǵa ozyq qar­qynmen ósýi ese­binen oryndaldy. О́ner­kásip salasy boıynsha óńirler arasynda Atyraý, Shyǵys Qazaqstan, Qostanaı, Aqmola oblystary men Astana qalasy kósh bastap keledi.

– Indýstrııalandyrý baǵdarlamasyn iske asyrý kezeńinde jalpy quny 7,9 trln teńge bolatyn 1 250-den astam joba iske qosy­lyp, 120 myń turaqty jumys orny quryl­dy. Al 2018 jyly quny 1,3 trln teńge bolatyn 100 joba iske qosylyp, 13 myń­nan astam turaqty jumys orny ashyldy, – dedi J.Qasymbek. Onyń aıtýynsha, 2019 jyly jalpy somasy 1,1 trln teńge bolatyn 120-ǵa jýyq jobany iske qosý josparlanǵan, bul jobalar boıynsha 20 myń turaqty jumys orny qurylmaq.

Mınıstrdiń dereginshe, 2018 jyly bir turǵynǵa turǵyn úıdi berý 0,68 sharshy metrdi qurady. Bul TMD elderiniń ishinde eń joǵary kórsetkish. 113 myńnan astam otbasynyń turǵyn úı jaǵdaıy jaqsardy, onyń ishinde memlekettik qarajat esebinen 14 myńnan astam otbasy jalǵa beriletin jáne kredıttik turǵyn úımen qamtamasyz etildi. Barlyq óńirde turǵyn úıdi berý boıynsha oń serpin baıqalady. 

Elbasy turǵyn úı qurylysynda otandyq materıaldardy paıdalaný el ekonomıkasynyń lokomotıvi bolyp sanalatyndyǵyn basa aıtty.

– О́tken jyldyń qorytyndysy bo­ıynsha qurylystaǵy qazaqstandyq qamtý úlesi 77 paıyzdy qurady. Osyǵan baılanysty deńgeı 2017 jyly 5 paıyzǵa, onyń ishinde turǵyn úı qurylysy bo­ıynsha 86 paıyzǵa artty, – dedi mınıstr.

Onyń aıtýynsha, aǵymdaǵy jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda Prezıdent tapsyrmasy boıynsha alǵashqy ulttyq tómen bıýdjetti Fly Arystan avıakompa­nııasyn iske qosý josparlanǵan. – Al­ǵash­qy jyly 1 mln jolaý­shy­ǵa deıin tasymaldaý josparlanýda, bul «Eır Astananyń» baǵasynan 2 ese tómen, – dedi J.Qasymbek.

 Elbasy «Nurly jol» baǵdarlamasy aıaqtalǵannan keıin birden oblysishilik, aýdanishilik joldardy salýǵa oıysý kerektigin eskertti.

– 2025 jylǵa qaraı jergilikti jol­­dar­dyń 85 paıyzy jaqsy jáne qana­ǵat­­ta­nar­lyq jaǵdaıda bolady dep kúti­lýde, – dedi mınıstr osy boıynsha atqa­rylatyn jumystardy baıandaı kele.

AО́K álemdik suranysqa daıyndalýy kerek

Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mınıstri О́mir­zaq Shókeev ózi jetekshilik etetin sala jumysyna toqtaldy.

2018 jyly agroónerkásiptik keshen­degi eńbek ónimdiligi bir jumyspen qam­tylǵan adamǵa shaqqanda 2 mln 5 myń teńgeni qurady, bul 2017 jylmen salystyrǵanda 23 paıyzǵa joǵary» degen ol ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha bıdaıdyń ár gektarynan – 12,5 myń teńge, rapstan – 57 myń teń­ge, kúnbaǵys pen zyǵyrdan – 22 myń teńge, sýarmaly jerlerde de maqtanyń ár gektarynan – 300 myń teńge, kartop pen kókónisten – 1 mln teńge, baq­sha daqyldarynan – 1 mln teńge jáne jemis-jıdekten 10-11 mln teńge ta­bys alynǵandyǵyn aıta kele, osynyń my­salynda tıimdilikti eskere otyryp, qazirdiń ózinde egisterdiń qurylymy óz­gergendigin, 2018 jyly maıly tuqym­dar­dyń jalpy jınalymy 2,7 mln tonnany quraǵandyǵyn aıtty. Qazaqstan zyǵyr óndirý boıynsha alǵash ret álemde 1-orynǵa ıe boldy, onyń kólemi 930 myń tonnaǵa deıin jetti. 

Osyǵan oraı Elbasy myna máseleni eskertti: – Aýyl sharýashylyǵy salasy bolashaqta ekonomıkany damytýdyń negizgi draıveri bolatynyn únemi aıtyp júrmiz. Barlyq elder ózderiniń jerlerin ıgerip boldy. Dúnıe júzinde áli ıgerýge bolatyn jer Qazaqstan, Reseı, Ýkraınada qaldy, – degen Elbasy aýyl sharýashylyǵy jerlerin tıimdi paıdalaný qajettigin atap ótti.

– Eger de barlyq elder AQSh-taǵy se­kildi azyq-túlikti kóbirek tutyna­tyn bolsa, álemdegi azyq-túlik 2,5 mlrd adamǵa ǵana jetedi. 2040 jyly jer betinde 8,9 mlrd halyq bolady. Son­dyqtan aýyl sharýashylyǵy ónimderine suranystyń artýyna baılanysty bar­lyǵy bizge keledi. Osy úrdisterge daıyn­dalý kerek. Aýyl sharýashylyǵy sala­synyń áleýetine jekeleı qaraý qa­jet. Qansha qarjy kerek bolsa, sony be­reıik. Biraq naqty nátıjege qol jet­kizý kerek, – dedi Memleket basshy­sy Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyn­taevqa qarata aıtqan sózinde.

О́.Shókeev elimizdiń soltústik óńir­ler­inde sýarmaly jerlerdi kóbeı­týge qa­­tys­ty sharalar iske asyrylatynyn baıandady.

– Iri jekemenshik kompanııalar mem­lekettik-jekeshelik áriptestik negizinde jerlerdi melıorasııalaýǵa qatysýǵa daıyn. О́tken 10 jylda elde jylyna ortasha eseppen 2-3 myń gektar sýarmaly jer aı­nalymǵa engizilgen bolsa, 2018 jyldyń ózinde 65 myń gektar jer paıdalanýǵa berildi, – dedi О́.Shókeev.

О́ńirlerdiń áleýmettik-ekonomı­kalyq damýy jaıynda Jambyl men Batys Qa­zaq­­stan oblystarynyń ákimderi Asqar Myr­­­zah­­metov pen Altaı Kólginov sóz aldy.

Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda mı­nıstrlerdiń baıandamalary tyńdalǵan soń, Elbasy ekonomıkanyń barlyq sala­syndaǵy ındıkatorlardy atap kórse­tip, qaı baǵytqa basymdyq berý kerek­tigin, qandaı kem-ketik tustardyń oryn alǵandyǵyn jipke tizdi. Aldymen Mem­leket basshysy Úkimet pen Ulttyq bank jáne oblys ákimderi ótken jyly aı­tar­lyqtaı jumys júrgizgenin, oń nátıje damýdyń ońtaıly kórsetkishterine qol jetkizýge múmkindik bergenin atap ótti.

– Eń tómengi jalaqy mólsheri 1,5 esege ósti. 500 myńǵa jýyq adam jumysqa or­na­­lastyryldy, 113 myń otbasy jańa bas­pana aldy. Kásipkerlik úshin barynsha qo­laıly jaǵdaı jasaldy, − dedi Pre­zıdent.

Sonymen qatar álemdik ekonomı­ka­d­a­ǵy úrdisterge nazar aýdaryp, ekono­­mıkalyq ósý qarqynyn odan ári qamta­masyz etý qajettigin atap ótti.

− О́tken jyly memlekettik áleý­met­­tik saıa­satty júıeli túrde qaıta qaraý bas­tal­dy. Bes áleýmettik basta­ma, ja­­qynda Qazaq­stan halqyna Jol­daý jáne jastar úshin qabyldanǵan áleý­met­tik paket sheń­berinde barlyq qazaq­stan­dyq­tardyń ál-aý­qa­tynyń artýyn qamta­masyz etýge zor qa­rajat jum­salady. Búginde barlyq el­der áleýmettik ­shyǵystardyń ulǵaıýyna múm­kindik bere almaıdy, − dedi N.Nazarbaev.

ShOB-tyń damýyna ákimder jaýapty

Elbasy budan bylaı ha­lyq­tyń tabysy men ómir súrý sapasy memleket tıimdiliginiń basty ólshemine aınalatynyn jáne ár mınıstr men ákimniń ju­mysy osy boıynsha baǵalanatynyn atap ótti. Otyrys barysynda Prezıdent bar­­lyq baǵdarlamalyq qujattardyń oryn­­d­a­lý barysy men nátıjelerine jeke toq­taldy.

−Ult josparynda memlekettiń rólin tómendetýge, jeke bıznesti damy­týǵa, báse­kelestik pen zańnyń ústem­digi­ne negiz­delgen ekonomıkanyń jańa mo­delin qalyp­tastyrý mindeti qoıyl­ǵan. IJО́-niń ósýi, eń aldymen, tıimdi­lik­ti, eńbek ónim­diligin arttyrý, shaǵyn jáne orta kásip­ker­likti kúsheıtý esebi­nen júrgizilýi tıis. Sońǵy jyldary eko­no­mıkadaǵy shaǵyn jáne orta kásipker­liktiń úlesi 25-27% deńgeıinde qalyp otyr. Bul kórsetkishti 2025 jylǵa qaraı 35%-ǵa jáne 2050 jylǵa qaraı kemin­de 50%-ǵa jetkizý kózdelgen, − dedi N.Nazarbaev.

Elbasy bıznestiń jol kartasy aıasynda memleketten 385 mıllıard teńge bólingenin, 20 myńnan astam jobaǵa qar­jy­laı qoldaý kórsetilgenin, 180 myńǵa jýyq kásipker tıisti oqýdan ótkenin atap ótti. Dese de osy saladaǵy birqatar máse­lelerdiń sheshimin tappaı otyrǵanyn, keı óńirlerdiń kórsetkishi tómen ekenin de basa aıtty. 

– Damý úshin úlken áleýet bar. My­saly, tek retteletin satyp alý kólemi 11 trıllıon teńgeden asady. Sarap­shylar quny 1 trıllıon teńge bolatyn ımporttalatyn taýarlar men qyzmetterdi ishki óndirispen almastyrý múmkindigin baǵalaıdy. So­nymen qatar Pavlodar jáne Túrkistan oblystarynda shyǵarylǵan ShOB óniminiń kólemi tómendedi. Úkimetke ákimdermen birlese otyryp, talqylaýdy tapsyramyn. Ár ákim shaǵyn jáne orta bıznestiń damýyna jeke jaýap beredi. Úkimette Pre­mer-Mınıstrdiń orynbasary Er­bolat Dosaev jeke jaýap beredi, − dedi Prezıdent.

Osy rette ekonomıkaǵa memlekettiń qatysý jáne básekelestik naryqtardy keńeıtý máselelerine jeke toqtalyp, monopolııaǵa qarsy qyzmettiń jumysy básekelestik naryqty qalyptastyryp, bıznesti keńeıtý ekenin jetkizdi. 

− Jeke sektor ekonomıka ósýiniń jáne eńbek ónimdiliginiń negizgi draı­veri bolýy tıis. Árbir ákim óńir eko­nomıkasynyń qan­daı qurylymy bolatynyn, damý qandaı salanyń esebinen ekenin, qandaı baǵyttar jumys oryndaryn jáne halyqtyń tabysyn qamtamasyz etetinin naqty kórsetýi tıis, − dedi Mem­leket basshysy.

Osyǵan oraı oblys ákimderine «Ata­me­ken» UKP-men birlesip, óńirdi damytý perspektıvasy aıasynda jumys oryndaryn qurýǵa baǵyttalǵan árbir oblystyń damý josparyn qalyptastyrý tapsyryldy. Eksport qurylymyndaǵy qaıta óń­del­gen aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń úle­sin arttyrýdyń jáne halyq úshin áleý­mettik mańyzy bar taýarlarǵa tarıf­ter men baǵalardy baqylaýdy qamta­masyz etýdiń mańyzdylyǵyn atap ótip, mal sharýashylyǵyn damytý jáne ishki na­ryqty otandyq óndiristiń aýyl sharýa­shylyǵy ónimderimen qamtamasyz etý má­se­lelerine erekshe nazar aýdardy. Elbasy sondaı-aq ındýstrııalandyrý baǵdarlamasyn jú­zege asy­rý qorytyndylary men negizgi ka­­pı­­tal­ǵa ınvestısııa tartý prosesine toq­taldy.

– Indýstrııalandyrýdyń ekinshi bes­jyldyǵy aıaqtalýda. О́nerkásipti damytýda mańyzdy ról atqarǵan 1250 joba iske asyryldy. Eldi úshinshi jańǵyrtý úshin negizgi kapıtalǵa jylyna IJО́-ge 30%-dan astam deńgeıde ınvestısııalar tartý qajet. Sońǵy jyldary bul kór­setkish 20%-dan kem. IJО́-ge qatysty kre­dıtterdiń úlesi de tómen bolyp qalý­da − 25% deńgeıinde. Áńgime naqty sek­torǵa ınvestısııalardyń jetispeýi týra­ly bolyp otyr. Ulttyq bank bel­sendilik tanytyp, ekonomıkalyq ósýge járdemdesýi kerek, – dedi Elbasy.

Bul rette, Memleket basshysy naqty sektor men ınfraqurylymdyq jobalardy qarjylandyrý boıynsha júıeli sheshimder ázirleýdi, sondaı-aq damyǵan elderdiń ınvestorlaryna basa nazar aýdara otyryp, ınvestısııalardy tartýdyń keshendi ekojúıesin qurýdy tapsyrdy.

– Árbir salalyq mınıstrlikte, ákim­­dik­terde, ulttyq kompanııalarda ınves­tı­sııalyq jumys pen eksportqa jeke jaýap beretin naqty orynbasar­dy bekitý qajet. Úılesimdi jumys úshin tıimdi ózara is-qımyldy qurý qa­jet. Biz 500-den astam jańa ónim túrin shyǵaramyz, eksport álem­niń 110 elin­de júzege asyrylýda. Alaıda, ekonomı­ka qurylymyna naqty áser ete ala­tyn jobalar az. Joǵary óńdelgen ónim eksportynyń kólemi is júzinde óz­gerissiz qalady, − dedi Memleket basshysy.

О́ńiraralyq joldarǵa basymdyq beriledi

Elbasy erekshe atap ótken sala­lardyń biri – qarjy sektory. Eldiń qarjylyq jáne bank júıesindegi jaǵdaı kúrdelenip, sońǵy 3 jylda bankrotqa ushyraǵan kásiporyndar sany 2 esege, ıaǵnı 3,7 myńǵa deıin ósken. Qazir olardyń qaryzy 4 trıllıon teńgeden asady. Elimizde berilgen nesıelerdiń basym bóligi shaǵyn kásipkerlikke tıesili. Memleketten nesıe alǵan kásipkerlerdiń qaryzdy qaıtarý úshin menshik kapıtaldary jetpeıtindigi anyqtalyp, boryshkerler tizimi artyp otyr. Osy rette, Memleket basshysy bankrottyq rásimderdi ońaılatýdyń jáne olardyń ashyqtyǵyn arttyrýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti.

− 5 jyl ishinde zańnamaǵa 30-ǵa jýyq ózgerister engizilse de jaǵdaı jaq­sar­maı otyr. Bankrottyq rásimi qarjy­lyq saýyq­tyrý múmkin bolmaǵan kezde qol­da­ny­lady. Osy máselelerdi naqty jáne jú­­ıe­li túrde sheshý Premer-Mınıstr B.Sa­­ǵyn­taevqa tapsyrylady, − dedi Pre­zı­dent.

Bul rette, kóleńkeli ekonomıkamen kúres sharalary da nazardan tys qalǵan joq. Elbasy 3 jyl ishinde kóleńkeli eko­nomıkanyń úlesin keminde 40%-ǵa qys­qartý mindeti qoıylǵanyn eske saldy. 

− Zańdy tulǵalar úshin bankter arqyly qolma-qol aqsha alýdyń shekti kólemin belgileý múmkindigin zertteý qajet. Úkimet jeke tulǵalar úshin negizgi qaryzdy tólegen jaǵdaıda aıyppuldan bosatyp, salyq amnıstııasyn júrgizýi kerek, − dedi Memleket basshysy.

Halyqtyń ómir súrý sapasyn arttyrý máselesine erekshe kóńil bóle otyryp, Qazaqstan Prezıdenti Úkimet pen ákim­dik­ter aldyna birqatar mindetter qoıdy.Onyń ishinde oblystyq jáne aýdandyq jol­dardy salýǵa nazar aýdaryp, óńirlerdi ın­fra­qurylymdyq damytý sharalaryn jalǵastyrýdyń mańyzdylyǵyn aıtty.

− Meniń tapsyrmam boıynsha Pre­zı­dent Ákimshiligi áleýmettik zertteý­ler­diń nátıjeleri negizinde eldiń prob­le­malyq máseleleriniń kartasyn jasady, onda árbir aımaq boıynsha júıeli já­ne ınfraqurylymdyq problemalar bel­gilengen. Joldardyń, aýyldy sýmen jab­dyqtaý, aýrýhanalardyń, mek­tepterdiń, TKSh men jelilerdiń jaǵ­daıyn sheshý úshin jumys isteý qajet, – dedi Elbasy. 

Jastar baspanamen qamtylýy tıis

Nazarǵa ilikken mańyzdy min­det­terdiń biri – turǵyn úımen qamtamasyz etý. Mem­leket basshysy óz sózinde «Nur­ly jer» baǵ­darlamasy boıynsha tur­ǵyn úıdiń rekord­tyq kólemi – 12,5 mıllıon sharshy metr ekenin, buryn-sońdy mundaı kórset­kishke qol jetkizil­megendigin atap ótti. 

− «7-20-25» baǵdarlamasy boıynsha 3,7 myńnan astam qazaqstandyq ja­ńa baspanaǵa qol jetkizdi. Degenmen, ha­­lyqtyń barlyq sanatyna birdeı tur­ǵyn úı baǵdarlamalarynyń qyzyǵyn kórý buıyrmaı otyr. Oǵan jetkilikti ta­bystyń bolmaýy, salynyp jatqan úı­ler­diń tapshylyǵy syndy faktorlar áser etti, dedi N.Nazarbaev. Sonymen qatar mıllıonnan asa turǵyny bar qala­larda jastarǵa arnalǵan jalǵa beriletin turǵyn úı qurylysyn jalǵastyrýdy tapsyrdy.

− Men «kimde baspana joq, soǵan ber» desem, ákimder «baspana jaǵdaıyn jaq­sartqysy kelgenderge bereıik» deıdi. Árıne, olarǵa berýge bolady. Alaıda olar­dyń sany artyp ketedi. Odan da bas­panasy joqtarǵa bereıik. Úıi barlar ony arzan baǵamen alady da jalǵa berip qoıyp aqsha tabady. Al biz búginde bas­pa­nasy joqtardy qamtamasyz etýimiz qajet. Al olar eń aldymen jas otbasylar. Son­dyqtan halyqaralyq aldyńǵy qatarly tájirıbelerdi eskere otyryp, halyqtyń barynsha mol sanatyna qoljetimdiligin qamtamasyz etý úshin turǵyn úı baǵ­dar­lamalaryn qaıtadan bir taldaýdy tapsyramyn, – dedi N.Nazarbaev. 

Jıynda Elbasy halyqty sapaly bilim­men qamtamasyz etý jónindegi ju­mys­tardy jalǵastyrýdy tapsyryp, eli­mizdegi barlyq mektepti tolyǵymen ınter­net­pen, mektep kóligimen qamta­masyz etý kerektigin atap ótti. Otandyq den­saýlyq saq­taý júıesindegi oń kórset­kishterge, óńir­lerdegi me­dısı­nalyq qyzmetterge qol­jetimdilik máse­le­sine toqtalyp, «Sa­lamatty Qazaqstan» arnaıy poıyzdaryn iske qosý jobasynyń tıimdiligin jetkizdi.

Jıyndy qorytyndylaǵan Memleket basshysy eń aldymen halyq Úkimet atqa­ryp otyrǵan jumysty sezinýi tıis ekenin basa aıtty. 

– Ekonomıkanyń turaqty ósimin 4 paıyzdan kem emes deńgeıde qam­ta­masyz etý kerek. Ozyq 30 eldiń qata­ryna qosylý úshin bolashaqta 5 paıyz­dyq kórsetkishke qol jetkizý qajet. Ishki jalpy ónimdegi shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesin 28,2 paıyzǵa deıin jet­kizgen jón. Shıkizattyq emes taýar­lar men qyzmetter kóleminiń ósimin 24,7 mıllıard dollarǵa deıin, eńbek ónimdiliginiń ósimin 2016 jylǵy mólsherden 12,3 paıyzǵa, ınves­tısııa ósimin ish­ki jalpy ónimnen 16,8 paıyzǵa deıin jetkizýdi qamtamasyz etý qajet. О́simniń ınklıýzıvti modeli aıasynda turǵyndardyń ortasha jan basyna shaqqandaǵy naqty kirisin 2016 jylǵy kórsetkishten 6 paıyzǵa deıin arttyrý kerek, – dedi Memleket basshysy.

Suńǵat ÁLIPBAI,

Erkejan AITQAZY,

«Egemen Qazaqstan»