Qazynashylyq júıe, qarajatty tıimdi basqarady

Aldymen qazynashylyqtyń atqa­ratyn qyzmetin, qazynashylyqtyń qurylý tarıhyn sanamyzda bir jańǵyr­taıyq. Qazynashylyq tarıhı turǵyda alyp qaraǵanda, memleket baılyǵynyń saq­talýyna jaýap beredi. Salyqtar, sa­lym­dar, baj salyǵyn óndirip alýdy uıym­das­ty­rady, memlekettik muqtaj­dyq­tarǵa qarajat bóledi, sondaı-aq aqsha emıs­sııasyna, aqsha soǵýǵa jaýapty. Túıin­dep aıtqanda, qazynashylyq – aqsha qa­rajattaryn tıimdi jumsaýdy jáne saq­talýyn qamtamasyz etetin qarjylyq organ. 

Memlekettik qarjyǵa jaýapty mem­le­kettik organdardyń qurylýyna jáne jetilýine kóptegen faktor áser etti. Qar­jyny tıimdi basqarý júıe­sin qurý, jań­ǵyrtý ári damytý – ár­túrli elderdiń qazynashylyq organ­darynyń basty mindetteriniń biri. 

Qazaqstannyń qazynashylyq júıe­siniń qalyptasýy men damýy Táýelsizdik jyldarymen tikeleı baı­lanysty. Memleketimizdiń ósýi jáne nyǵaıýy, bıýdjetke túsimderdiń jáne qarajat shyǵystarynyń bir­tin­dep ósýi mem­lekettik qarjylyq basqarýdy jáne qarjylyq júıeni qaıta qurýdy reformalaýdy talap etti. Týyndaǵan bar­lyq máseleni she­shý­ maqsatynda Qazaq­stan Res­pýb­lıka­synyń Prezıdenti 1994 jyl­ǵy 27 qań­tarda «Qazaqstan Respýb­­lıkasy Qar­jy mınıstrliginiń Qazy­na­­shy­ly­ǵyn qurý týraly» Jarlyqqa qol qoıdy. 

Qazaqstan qazynashylyǵy kiris­ter men shyǵystar boıynsha ba­qy­laýdy júzege asyrady, bıýdjet qa­ra­jattarynyń maqsatty jumsalýyna jaýap beredi, aqsha aǵynynyń qoz­ǵa­lysyn ońtaılandyrady, bıýdjet­ qarajatyn shoǵyrlandyrýdy, onyń jumsalýynyń ashyqtyǵyn, tıim­di basqarýdy qamtamasyz ete­di. Sonymen qatar bıýdjettik zań­namany ázirleýge qatysady jáne onyń atqarylýyna ba­qy­laý jasaı­dy. Qazynashylyq memlekettiń bıýd­jettik aǵynyn basqarýdyń barlyq qyry shoǵyrlanǵan, keleshegi mol, da­my­ǵan qarjy ınstıtýty retinde tanyldy.

2004 jyly biryńǵaı aqparat­tyq ortany qamtamasyz etý úshin­ qazynashylyq organdary jańa­ aqparattyq júıege kóshti. Sarap­shy­lardyń pikirinshe, Qazaq­stan­nyń qa­zynashylyq júıesiniń tájirı­besi basqa elderge úlgi bolatyndaı, jo­ǵa­ry baǵalanyp, biregeı júıe retinde ta­nyldy.

2011 jyly osy organ jumysynyń tıimdiligin barynsha joǵarylatqan, so­ǵan sáıkes bıýdjetti ıgerý sapasyn arttyrǵan, qarjylyq qujattardy onlaın-rejimde óńdeıtin «Qazyna­shy­lyq – klıent» júıesi engizilgen bolatyn. 2012 jy­ly bıýdjet qar­jy­synyń ıgerilýi men maqsaty – bıýdjet qaǵıdatyna sáıkes­tigine ar­nalǵan kvazımemlekettik sektor­ sýbektileriniń shottaryna qyzmet kór­setý bastaldy. Odan ári bıýdjettik shy­ǵys­tardyń tıimdiligin túpkilikti jaqsar­tý úshin 2017 jyly «Qurylys boıynsha memlekettik satyp alýdy qazynashylyq qoldaý» jobasy engizildi. Atalǵan joba­nyń negizgi máni − qurylysqa sharttardy iske asyrǵan kezde bıýdjet shyǵystary monıtorıngin jasaý. 

Búgingi tańda qazynashylyq júıe Qazaqstannyń qarjylyq júıe­si­niń basty bóligi bolyp otyr. Ol mem­lekettik organdardyń aldyna qoıǵan mindetterin oryndaý úshin kiristerdi ýaq­tyly esep­tep, qarjylyq resýrs­tarmen jetki­likti qamtamasyz ete otyryp, aqsha­laı aǵyn­nyń ashyqtyǵy men shuǵyl júrgizilýin qamta­ma­syz etedi. Prosesterdi barynsha av­to­mattandyrý, aldyńǵy qatarly ozyq teh­no­logııalardy paıdalaný, ákim­shilik jáne tehnıkalyq tártipti ońaı­latý arqyly strategııalyq min­detterdiń biri qoǵamdyq qarjy jaǵ­daıy týraly aqparattyń ashyqtyǵy men qolje­tim­diligin qamtamasyz etýdi sheshýge múm­kindik beredi.

Sóz joq bul jumystardyń tıgiz­gen ıgi áseri bar. Alaıda, bul qa­zy­nashylyq qyz­metiniń bıik shoqtyǵy emes. Kele­shek­te atqarylýǵa tıis jobalar áli de bolsa jeterlik: memle­ket­tik qarjynyń ótimdiligin tıimdi basqarý. Maqsat – Úkimet tarapynan eko­nomıkaǵa ýaqytsha talap etilmeıtin bıýdjet qarajatymen jumys isteý. Naryq mólsherlemesi bo­ıynsha Biryńǵaı qazynashylyq shottardyń ýaqytsha bos qarajatyn bankterde ornalastyrý naryq ótimdiligin qoldaýdyń paıdaly ári kerekti quraly bolýy múmkin; 

qarjylaı eseptiliktiń halyq­ara­lyq standarttaryna saı bıýdjet­tiń bar­lyq deńgeıinde odan ári sho­­ǵyr­lan­dyrý úshin esepteý ádisi boıynsha aqsha aǵyny men jurt­shy­lyq­tyń atalǵan esepterine qol jet­kizý múm­kindigine arnalǵan shoǵyr­lan­dy­ryl­ǵan qarjylyq eseptemeni usyný;

bıýdjet qarajatyn jumsaýǵa deıin buzýshylyqtardy boldyrmaýǵa múmkindik beretin, búginde ishki aýdıt organdary anyqtaıtyn buzý­shy­lyq­tarǵa jol bermeý úshin aldyn ala jáne aǵymdaǵy baqylaý kezeńinde qazynashylyq qyzmetti keńeıtý jáne kúsheıtý. 

Qurylǵannan bastap az ýaqyt­tyń ishinde Qazaqstannyń qazyna­shy­lyǵy bıýdjet júıesiniń bir býyny retinde memlekettik qarjyny basqarý júıe­sinen laıyqty oryn ala otyryp, orasan zor qalyptasý jáne damý jolynan ótti. Árıne munyń barlyǵyna bul sala­da eńbek etetin saýatty ári bilikti qyzmet­ker­leriniń jumysy nátıjesinde qol jetki­zildi. Osy ortaq uly isimizdi tabysty da­mytýǵa qomaqty úlesimizdi qosa bereıik!

Rahat TOQBAEV, 

Astana qalasy boıynsha Qazynashylyq departamentiniń basshysy