Qazaq anımasııasynyń úlken oljasy

Búgingi qazaq anı­masııasyndaǵy tynymsyz izdenister men jasalyp jatqan jumystar ulttyq erek­shelikterdi jańasha kózqarasta tanýǵa, óz kózqarastary tur­ǵysynan qaı­­ta usynýǵa baǵyttalǵan. Osy úr­dis kásibı maman retinde dara qoltań­ba­laryn qalyptastyryp úlgergen shy­ǵar­mashyl jastardyń, daryn­dy rejısser-anımatorlardyń shyǵar­mashylyqtarynda jandanyp, jalǵasyn tabý ústinde.  

Zamanaýı qazaq anımasııasynyń ilgeri damýyna úles qosyp, shyǵarma­shylyqtarynda jańashyldyqqa, ult­tyq naqysh pen rýhanı tereń, kórkem týyndy jasaýdy maqsat tutqan Tur­dybek Maıdan, Tilek Tóleýǵazy, Adaı Ábilda, Jánibek Nurbekuly sııaqty rejısser-anımatorlardyń tandeminen «Muzbalaq», «Kúltegin» at­ty tolyq­me­trajdy anıma­sııa­lyq fılm­deri óz kórermenine jol tartqan bola­tyn. 

Turdybek Maıdan Qytaıdyń Shán­duń ólkesindegi Hyzy qalasynda kór­kem­sýret kolledjin támamdaǵan. T.Júr­genov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynda rejısser-anımator T.Mu­qanovanyń sheberhanasynda tálim aldy. Onyń «Aq qaz» mýltfılmi «Sháken juldyzdary» kınofestıvalinde «Úzdik ulttyq fılm» atalymyn jeńip aldy. 

Tilek Tóleýǵazy T.Júrgenov atynda­ǵy Qazaq ulttyq óner aka­de­mııa­­syn­da rejısser-anımator T.Muqa­novanyń sheberhanasynda­ dáris aldy. Onyń «Núkteler» fılmi V Respýblıkalyq «Dıdar» kınofestıvalinde «Úzdik anı­masııalyq eńbek» atalymy, «Sháken jul­dyzdary» kınofestıvalinde «Úzdik ıdeıa» atalymy boıynsha marapattalǵan.

T.Maıdan men T.Tóleýǵazynyń «Tas­túlek» anımasııalyq fılminiń jalǵasy ári­ jańartylyp tolyqtyrylǵan nusqasy retin­degi «Muzbalaq» týyndysy adam men búrkittiń arasyndaǵy dostyqty baıan­­­­daıdy. Dostyq taqyrybynan bólek kór­kem shyǵarmaǵa saı tereń maǵyna men ózindik qundylyqtar jeterlik. Ma­ńyz­dylyǵy sol, atalmysh týyndy qa­zaq hal­qynyń shynaıy bolmysyn, ult retin­degi ereksheligin keńinen ashýǵa talpynady. 

«Muzbalaq» adam men búrkittiń dos­tyǵy, adamnyń tirshilikke, adamzatqa degen kózqarasynan bólek qazaqtyń naǵyz bolmysyn kórsetýdi maqsat tutqan. Shyǵarmanyń taqyryby men ıdeıasy ulttyq qundylyqtardy attap ketpeı, oqı­ǵalyq shıelenistermen órbitilgen. Atap aıtar taǵy bir ereksheligi, Ushqyn Jamalbek pen «Hassaq» tobymen týyn­dyǵa arnalyp arnaıy saýndtrektiń jazylýy. Sebebi dál osy saýndtrek jazý álem­dik ozyq stýdııalardyń ónerinde keń etek alǵan. Ekinshi jaǵynan, atalmysh án oqıǵany vızýaldy túrde qa­byldaýda ishki tebirenis týdyryp, lı­rıkalyq baǵytyn aıqyn etedi. Ulttyq as­paptardyń ansambli shyǵarmaǵa jańa dem beretindeı. Bul da buryn-soń­dy bolmaǵan qubylys. Ras, sońǵy on­jyldyqta jaryq kórgen keıbir anı­masııalyq shyǵarmalarda mundaı úrdis bolǵan, biraq osyndaı joǵary kórkemdik deńgeıde emes. Shyǵarmanyń tolyǵymen óz kórermeniniń júregine jetýi de ssenarıı, rejıssýra, mýzyka, beınelik sheshim sııaqty basty kategorııalardyń joǵary deńgeıde oryndalýynan bolatyny anyq.

Sondaı-aq rejısser-anımatorlar óz suhbat­tarynda aıtqandaı, bul klas­­sıkalyq anı­masııanyń dástúrin jal­ǵastyrýshy shyǵarma dese de, zamanaýı úrdistegi kameranyń erkin qozǵalysy, ánmen árlenýi, joǵary kásibılik, ulttyq naqysh, qııal men shyn­dyqtyń qosyn­dysy shyǵarmanyń jańa tehnologııalar­dy jetik meńgerý, qoldana bilý sheń­berindegi ereksheligin kórsetedi. Qazirgi tańda «Qazaqfılm» kınostýdııasynda eńbek etip jatqan T.Maıdan men T.Tóleýǵazy ótken jyldyń qory­­tyn­­dysy boıynsha «Muzbalaq» anı­ma­sııalyq fılmi úshin «Úzdik rejısser-anı­mator» dıplomymen marapattaldy. Bul ulttyq anımasııalyq fılmniń jetistigi úlken oljasy der edik.

Gúlzat MAMYTOVA,

ónertanýshy

ALMATY