Qalqamandaǵy №1 aýrýhana óz baǵyt-baǵdaryn ózgertip, ýaqyt talabyna beıimdelýde

Senbi, 24 qarasha 2012 7:10

Kúngeıdegi bas shahardyń Almaty-Tashkent kúre jolyna jaqyn or­­­na­lasqan Qal­qa­man­daǵy №1 qa­lalyq klını­ka­­lyq aý­rýhanany halyq arasynda Qo­naev aýrýhanasy dep te ataıdy. Otyz jyl­ǵa jýyq tarıhy bar bul emdeý or­ny­nyń búgingi tynys-tir­shiligi, problemalary jáne aldaǵy jos­parlary jaıly atalmysh aýrý­hananyń bas dárigeri, medısına ǵy­lym­darynyń doktory Damır DÁÝLETBAEVTY áńgimege tart­qan edik.

Senbi, 24 qarasha 2012 7:10

Kúngeıdegi bas shahardyń Almaty-Tashkent kúre jolyna jaqyn or­­­na­lasqan Qal­qa­man­daǵy №1 qa­lalyq klını­ka­­lyq aý­rýhanany halyq arasynda Qo­naev aýrýhanasy dep te ataıdy. Otyz jyl­ǵa jýyq tarıhy bar bul emdeý or­ny­nyń búgingi tynys-tir­shiligi, problemalary jáne aldaǵy jos­parlary jaıly atalmysh aýrý­hananyń bas dárigeri, medısına ǵy­lym­darynyń doktory Damır DÁÝLETBAEVTY áńgimege tart­qan edik.

– Damır Abaıdildauly, sizdińqaladaǵy iri emdeý ornynyńtizginin ustaǵanyńyzǵa da birazýaqyt ótipti. Buǵan deıin deden­saý­lyq saqtaý salasyndabasshy qyz­met­ter atqarypjúrgen biliktiuıymdastyrý­shysyz. Isti aldymenneden bastadyńyz?

– Kez kelgen basshy jańa ujymǵa, mekemege kelgende aldymen istiń baǵyt-baǵdaryn zertteýden bastaıdy ǵoı. Men de solaı jasadym. Tekserý júrgizsek, aýrýhana 270 mln. teń­ge qaryz eken. Onyń basty sebebi, yq­sham­daý kezinde aýrýhanadaǵy tósek-oryn sany qysqarǵan. Máselen, bul emdeý orny ashyl­ǵan­da onyń jobalyq kúshi 660 tósek-orynǵa eseptelse, búginde 200 orynǵa kemigen. Osynshama úlken ǵımaratty qalaıda ustap turý kerek qoı. Onyń sýy, jylýy, qyzmetkerlerdiń jalaqysy jáne bar. Sonyń bári jınalyp kelip, aýrýhanany qaryzǵa batyrǵan. Qaıta ma­ǵan deıingi bas dáriger, professor Bekmahan Quralbaev eki jylda qaryzdyń bir­azyn jaýyp, aýrýhananyń erekshelikterin eseptep jańasha jumys isteýge kirisken eken. Ol kisi negizinen saýyqtyrý pro­fıline yńǵaı berip, kardıo, júıke saýyqtyrý bólimderin ashyp, ony shıpajaı jaǵdaıyna beıimdep, biraz jumystar atqarypty. Men de sol áriptesim bastaǵan jumysty zerttep, baıqap odan ári jalǵastyrýǵa tyrysýdamyn.

Eń aldymen, kezinde aýrýhananyń jeke menshiginde bolǵan mıneraldy sýdyń skvajınasyn qaıtaryp alýǵa áreket jasap, prokýra­tý­raǵa, Densaýlyq saqtaý mınıstrligine qa­ty­nas qaǵaz jazdyq. Skvajına 1990 jyly V.Hra­pý­nov­tyń kezinde jeke menshikke ótip ketken. Qo­lymyzda «qaıtadan aýrýhanaǵa qaı­tarylsyn» degen sottyń sheshimi de bar. Biraq olar da qujattaryn zańdastyryp alǵan. Kúresip jatyrmyz, ári qaraı ne bolaryn ýaqyt kórsetedi.

Ekinshiden, aýrýhanada kezinde ashylǵan hırýrgııa bólimshesi qysqaryp, biryńǵaı tera­pııa­ǵa kóshken. Al mekememiz kóp salaly bol­ǵan soń negizinen hırýrgııa da, terapııa da, saýyqtyrý bólimderi de bolýy kerek. Sóıtip, biz jalpy hırýrgııa emes, búgingi zamanaýı talapqa saı laproskopııalyq ádisti qoldana­tyn hırýrgııalyq bólimshe ashtyq. Oǵan Qa­zaqstan-Reseı medısına ýnıversıtetin tart­tyq. Oqý orny­nyń jyljymaly medısı­na­lyq kólikteri bar. Oǵan qosa endoskopııalyq hırýrgııa bóli­mine hırýrgııa, ýrologııa, gınekologııa, LOR, travmatologııany shoǵyrlan­dy­ryp, Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti qory, Qazaqstan-Reseı medısına ýnıversıtetimen birigip ortalyq ashatyn bolyp jatyrmyz. Búginde osy baǵytta jumys júrgizilýde.

– Barlyq máseleni sheshetin kadr ǵoı. Osy rette qandaı baǵyt ustanypotyrsyzdar?

– Árıne, aýrýhana qalanyń shetinde or­na­lasqandyqtan, kadr máselesin sheshý qı­yn­daý. Al medısınada bilikti, kásibı myqty maman qashanda kerek. Zertteý barysynda keı­bir bó­limshelerde aldyńǵylardyń izin basatyn orta býynnyń urpaq jalǵastyǵy úzilip qalǵan. О́zińiz bilesiz, medısınada biliktilik tájirı­be­men keledi. Jastarǵa tolyǵymen sengenge, olardyń tájirıbesi jetpeı qalýy múmkin. Son­dyqtan jumysty kadr másele­si­nen bastaý­ǵa týra keldi. Úkimet dárigerlerdi oqy­týǵa qa­rajat ból­dik dep jatyr. Biz sol ba­ǵ­darlamany qabyl­dap, óz mamandarymyzdy shet­elde oqy­tý­dy josparladyq. Qazir dári­ger­ler arasynan kimdi qaıda jiberý saraptan ótýde. Men kel­geli Qa­zaqstan-Reseı medısına ýnıversı­tetiniń ustaz­dary 70 dárigerimizdi jumys ornynda oqytyp, bilimderin jetildirdi.

О́zińiz bilesiz, birneshe jyl Almaty medısına kolledjin basqaryp, medbıke isi mamandaryn daıyndaýda biraz tájirıbe jınaq­ta­dym. Negizinde aýrýhananyń jumysyn kóte­re­tin de, kórsetetin de osy orta býyn medısına qyz­met­kerleri. Tipti, aýrýhananyń bet-beınesi so­larǵa baılanysty. Kele sala meıir­bıkelerdiń bilim deńgeıin anyqtaý maq­sa­tynda olardy attestasııadan ótkizdik. Sonda 330 meıirbıkeniń 74-i jaı qarapaıym saýaldy bilmeı, emtıhan tapsyra almady. Kóp­shi­ligi jeke menshik medkolledjderdi bitir­gen­dikten bilimderi taıaz. Zańǵa salsaq olar­dyń bárin jumystan shyǵa­ryp jiberýge bolady. Biraq ondaı áreketke barmadyq. Ári aýrý­hanadaǵy meıirbıkeniń 30 paıyzyn birden shyǵaryp jiberý ońaı sharýa emes. Endi solardy ózimizde arnaıy oqý orta­lyǵyn ashyp, úsh aı boıy oqytýdamyz. Qaıta synaq­tan óte almaǵandaryn shyǵarýǵa týra keledi. Buǵan deıin olardyń bilimderin teksermeı qabyl­daǵan ǵoı. Bizge jumysyn bilmeıtin on adamnan, óz isin jaqsy biletin, maman­dyǵyna adal eki adam paıdaly. Sondyqtan ju­mysqa qa­byl­dar kezde dáriger bolsyn, meıir­bıke bolsyn, aldymen áńgimelesýden ótedi, sodan keıin baryp kompıýterde test tapsyrady.

Dárigerlerdi de osylaı attestasııadan ót­kizýdemiz. Olar kezekshilikten shyqqan boıda túsken naýqastarǵa baılanysty tikeleı ózi­me esep beredi. Búginde medısına sapasy­nyń túsip ketkeni, ókinishke qaraı, jastarda bilim joq, oqymaıdy. Bizder ınstıtýtty bi­tir­gen soń da oqýdy úzbeıtinbiz. Máselen, aýrý tústi me, kitapty alamyz da oqımyz. Er­te­sine dál sondaı naýqas tússe, sony qaıtadan oqıtyn­byz. Mine, osylaı oqı bergennen esińde saq­talady. Al qazirgi jas dárigerler sol salanyń mamany bolmasam da, meniń bilgen deńgeıimde bilmeı otyr. Sondyqtan kúnde tapsyrma be­rip, qadaǵalap otyramyn. Eger adamnyń yqy­la­sy bolyp oqyp, jetekke kónse, emtıhandy qaıta tapsyrady. Al aıt­qanǵa kónbeı, jetekke júr­mese, óz obaldary ózderine. Meniń arym olar­dyń ózderiniń de, otbasynyń da aldynda taza.

– Qaı mekemede bolsyn temirdeı tártip ornamaı, is ońǵa baspasy anyq.

– Ras aıtasyz, tártip bar jerde, bereke, tirlik bar. Birinshi kúnnen tártipti aýrýhana qyzmetkerleriniń ózinen bastadym. Dáriger­ler­ge de, orta býyn medısına qyzmetker­leri­ne de mekemede úıden tamaq ákelip ishýge tyıym saldym. Qarańyz, bireýi ákelgen kójesin jy­lytyp jatsa, bireýi jumys ýaqytysynda ıisin shyǵaryp tamaq jasap jatsa, ne bol­ǵa­ny. Jabyq turǵan ashanany ashyp, sonda ta­maq­tanýdy uıǵardym. Sóıtip, jınalys ashyp, osy máseleni túsindirdim. Biraq onyń aq­shasyn aýrýhananyń tapqan tabysynan ótep berýge ýáde berdim. Mysaly, kishi medbıke 400 teńge turatyn tamaqqa – 70, meıir­bıke 50 paıyzyn, ıaǵnı, 200 teńge tóleıdi. Dárigerdiń jalaqysy kópteý bolǵandyqtan, 30 paıyzyn aýrýhana kóteredi. Buǵan da basynda qarsy bolǵanmen, qazir túsinistikpen qaraýda. Sondaı-aq osy tártiptiń arqasynda ja­ryqqa aqsha tóleýdi bir jarym esege azaıt­tyq. Qazir ár bólimshege elektr eseptegishin ornatamyz dep jatyrmyz. Jospar boıynsha ár bólimsheniń óz normatıvi bar, odan assa, qaltalarynan ustalady.

– Kóptegen basshylar qyzmetkerlerin moraldyq, rýhanı jaǵynan kótermelep, olardyń jaǵdaılarymen sanasýdy oılaı bermeıdi. Bul jaǵynan qandaı oıyńyz bar?

– Árkimniń óz kishi otany bolady. Osy mekemede ómirimizdiń kóbi ótip jatyr. Máselen, men jumysqa saǵat jetide kelip, keshki to­ǵyz­dar­da qaıtamyn. Qazir kúnine 14-15 saǵat jumys isteımin. Men júrgen soń orynbasarlarym da kete qoımaıdy. Ondaǵy maq­satym, aýrýhanadaǵy ahýaldy jaqsartyp, adam janyna arasha bolyp, kún-tún demeı densaýlyq kúzetinde júrgen qyzmetkerlerdiń rýhyn kóte­rý. Osy rette, qurban aıttyń aldynda ju­mysqa keldim ǵoı dep, ardagerlerimizdi sha­qy­ryp, qaıtys bolǵandardyń rýhyna qu­ran oqyttyq. Máńgilik eshkim joq, erteń biz de zeınetke shyǵamyz. Sol kezde osy aýrý­ha­naǵa sińirgen eńbegimizdi baǵalap, qurmettep jatsa qandaı ǵanıbet. Jasy kelgen adamǵa odan artyq ne kerek. Sondyqtan bizder qandaı bir shara ótkizbeıik, ardagerlerimizdi shaqyryp, tórimizge otyrǵyzyp, syı-sııapat kórsetip, syılyq berip shyǵaryp salamyz. Bul – aldymen jastarǵa úlgi.

Zady, ózin jaqsy kórmeıtin adam joq shyǵar. Kez kelgen adamdy óz otbasyma qalaı qaraımyn, solaı qarap baǵalaýǵa tyrysamyn. Mysaly, árkimniń týǵan kúni bar. Qyzmet ja­sa­ǵan jerimde qyzmetkerlerdiń týǵan kúnin atap ótip, 5 myń teńge bolsa da syıaqy berý­di dástúrge aınaldyrǵanmyn. 5 myń teńge kóp aqsha da emes shyǵar, biraq ony aýrýha­na­da­ǵy jumys isteıtin bir myń adamǵa shaqqan­da ájeptáýir qarajat. Ekinshiden, ómir bolǵan soń ólim-jitim birge júredi, qyzmetkerlerdiń et-jaqyn týystary qaıtys bolsa, mindetti túrde aýrýhanadan 10 myń teńge bólinedi. Mundaı jaǵdaı da árkimniń basynan ótedi. Árı­ne, 10 myń teńge eshteńege jete qoımas, biraq, árip­tesińe kelip, qaıǵysyna ortaq­ta­syp jatsaq, ol adam ishteı bir marqaıyp qalmaı ma?

Ár otbasynda náreste kelip, basqa bas, janǵa jan qosylyp, qýanysh bolyp jatady. Jınalysta aıttym, nemere, shóbereli bol­ǵan­dar renjimesin, biraq áriptesterimizdiń otbasynda ómirge sábı kelip jatsa, jórgegine 10 myń teńge bereıik dep. Mine, osylaı qyz­metkerlerdiń qýanysh, qaıǵysyna ortaqtasyp jatsaq, olar da ózderiniń aýrýhanaǵa kerek ekenin, jumysynyń baǵalanyp jatqanyn sezedi. Al bul kóńil-kúı olardyń jumys­ta­ry­na jaqsy jaǵynan áser etpek. Baıqaýym­sha, qazir ujymnyń jumys isteýge yntasy bar.

– Damır Abaıdildauly, medısına kol­ledjinde júrgende meıirbıke bedelin qalaı kóteremiz degen másele kóterip, osy maman­dyqtyń qyr-syryn ashyp kórset­ken edińiz. Endi úlken ujymǵa basshy­lyq­qa keldińiz. Munda tek meıirbıke ǵana emes, naýqas pen dárigerdiń qarym-qaty­nasy da úlken másele. Dáriger naýqasty aldymen sózben emdeıdi dep jatady. Osy rette qandaı sharalardy atqarýdy oıǵa alyp otyrsyz?

– Bul sharýany da retke keltirip qalǵan sııaqtymyz. Qazir aýrýhanada aryz, shaǵym aıtýshylar azaıdy. О́ıtkeni, kúnde emdelip shyq­qan naýqasqa anketa toltyrtyp, osy jaǵ­daı­dyń barlyǵyn surap otyramyz. Sóı­tip, naýqas pen dárigerdiń tikeleı sóılesýin shamalap durys jolǵa qoıǵanmen, naýqastyń jaqyn týystarymen sóılesýge ýaqyt tappaı jatady. Bizdiń Otan soǵysyna qaty­sýshy­lar­ǵa arnal­ǵan terapevtik bólimshege jasy kelgen, keıde, tipti, ne istep ne qoıǵandaryn bil­meıtin naý­qas­tar da jatyp emdeledi. Mine, sol kisilerdiń balalaryna: «Nege ákelerińdi qaramaısyńdar, bizge ákelip tastaısyńdar», degennen góri, keńes berip, túsindirý jumys­taryn júrgizýdi talap etip otyrmyn.

– Bizdiń anamyz ózine ota jasaǵan dárigerdiń tileýin tilep, bes ýaqyt namazyna qosyp otyratyn. Qaı pende bolsyn ózine jaqsylyq jasaǵan, kómektesken adam­dy esh ýaqytta umytpaıdy. Kelesi saýal, oqyr­man­darymyzǵa kerek aqparat ta bolar, aýrý­hananyń jalpy klınıkalyq sıpattamasyna toqtalyp ótseńiz…

– Terapııalyq salada bıýdjettik jáne aqyly kópsalaly terapııa bólimi, aqyly kar­dıo­logııalyq, allergologııalyq, revmato­lo­gııa­lyq, nevrologııalyq bólimder; hı­rýr­gııalyq baǵytta aqyly kópsalaly hırýrgııa­lyq, gınekologııalyq bólimder, sondaı-aq áıelder bosanatyn perzenthana jáne bıýd­jetti gınekologııa, emhana, paraklınıkalyq bólim, fızıo, gıperbarııalyq oksıgensııa, ra­dıonýklıdti zertteý zerthanasy bar. Sondaı-aq, Almaty qa­lasynda bizdiń aýrýhana al­lergııalyq naýqas­tarǵa tuńǵysh ret tegin allergendik jańa emdeý ádisteri, synaqtar júrgizedi, sonymen qatar júıke, jaraqat, jú­rek aýrýlaryn saýyqtyrý bólimsheleri qyz­met kórsetedi. Klınıkalyq aýrýhana S.Asfendııarov atyndaǵy UMÝ-dyń kafedralarymen tyǵyz baılanysta. Kafedra ǵalym­da­ry naýqastardy qarap, keńes beredi. Emdeý orny jylyna 20 myńnan asa naýqasqa medısınalyq kómek kórsetedi.

– Aldaǵy josparlaryńyz?

– Bıylǵy jyly aýrýhanada qulaq, muryn jáne tamaq (LOR) bólimshesin ashýdy oılastyryp otyrmyz. Oǵan Reseıdiń álemge ata­ǵy máshhúr, professor Skrıpnıkovty shaqy­ryp, Almatyǵa kelip, bolashaq bólimsheni kórip ketti. Amandyq bolsa aldaǵy maýsym aıynda taǵy keledi. Sóıtip, bir úlken jumys bastamaqpyz.

– Bıyl eli úshin ólsheýsiz eńbek sińirgen memleket jáne qoǵam qaıratkeri D.Qo­naev­tyń týǵanyna 100 jyl tolýyn respýblıka jurtshylyǵy atap ótip, aıaýly ul­da­ryn ardaqtaýda. Aýrýhananyń irge tasy qalanǵan kúnnen ózi bas-kóz bolyp, qol­daýyn da, kómegin de aıamaǵan adamǵa ózde­rińizde shara ótkizgen shyǵarsyzdar?

– Álbette. Shamamyz kelgenshe atap ótýge tyrystyq. Keshke Qonaev atyndaǵy halyq­ara­lyq qordyń basshylary men belsendi múshe­lerin, ardagerlerimizdi shaqyrdyq. Ol kisi jaıly fılm kórsetilip, Dımekeńmen qyzmettes bolǵan azamattar estelikter aıtyp, ol kisiniń qarapaıymdylyǵyna, adaldy­ǵy­na, adamgershi­ligine toqtaldy. Árıne, hal­qy úshin adal qyz­met jasaǵan Dımekeńe qandaı qurmet jasasaq ta artyqtyq etpes. Ata dástúr boıynsha qonaqtardyń ıyǵyna shapan jaýyp, ol kisiniń rýhyna quran baǵyshtap, as berdik. Endi budan bylaı ujym 12 qańtardy №1 aýrýhananyń tól merekesi retinde atap ótýge sheshim qabyldady.

Áńgimelesken

Gúlzeınep SÁDIRQYZY,

«Egemen Qazaqstan».

Sýretti túsirgen  Erkin ERKESh.