Aksııanyń maqsaty – halyqtyń onkologııalyq aýrýlardyń aldyn alý jáne erte anyqtaý týraly habardar bolýyn arttyrý, óz densaýlyǵyna jaýapkershilikpen qaraýdy qalyptastyrý, qoljetimdi skrınıngtik tekserýler týraly aqparattandyrý.
2019 jyldyń 1-10 aqpany aralyǵynda Qazaqstanda #IAmAndIWill uranymen keń aýqymdy aqparattyq-aǵartýshylyq aksııa ótýde.
О́tken jyly Úkimet Qaýlysymen 2018-2022 jyldarǵa arnalǵan onkologııalyq aýrýlarmen kúres jónindegi keshendi jospar qabyldandy.:
1. Táýekel faktorlaryn basqarý jáne aldyn alý
2. Joǵary tıimdi erte dıagnostıka
3. Onkologııalyq kómek kórsetýdiń ıntegrasııalanǵan modelin engizý
4. Kadrlyq áleýetti jáne ǵylymdy damytý
Jyl saıyn Qazaqstanda qaterli isiktiń 35 myńǵa jýyq jańa jaǵdaıy tirkeledi. Búgingi tańda dıspanserlik esepte 179 myńǵa jýyq qazaqstandyq tur. Jylyna onkologııalyq aýrýlardan shamamen 15 myń adam qaıtys bolady.
Onkologııalyq aýrýlardyń ishinde 1 orynda – sút bezi qaterli isigi (12,6%), 2 orynda – ókpe qaterli isigi (9,9%), 3 orynda – asqazan qaterli isigi (7,4%), 4 orynda-jatyr moıny jáne toq ishek qaterli isigi (4,7%) tur.
Negizgi faktiler
Qaterli isik álemdegi ólimniń ekinshi negizgi sebebi, 2018 jyly 9,6 mıllıon ólimniń sebebi osy aýrýdan bolǵan. Búkil álemde alty ólimniń bireýi qaterli isikten bolady.
Obyrdan bolatyn ólim-jitimniń 70% tabysy tómen jáne ortasha elderde oryn alady.
Qaterli isikten bolatyn ólimniń úshten birine 5 faktor áser etedi: dene salmaǵynyń joǵary ındeksi, jemister men kókónisterdi az tutyný, dene belsendiliginiń joqtyǵy, temeki men alkogoldi tutyný.
Temekini paıdalaný qaterli isiktiń damý qaýpiniń eń mańyzdy faktory jáne shamamen qaterli isikten bolatyn 22% ólimge sebepshi.
Qaterli isiktiń ekonomıkalyq saldary aıtarlyqtaı ósti. 2010 jyly obyrdan bolatyn jıyntyq jyldyq ekonomıkalyq shyǵyn 1,16 trln $ shamasynda baǵalandy. Tómen jáne ortasha tabys deńgeıi bar bes eldiń bireýi ǵana obyrǵa qarsy kúres saıasatyn júrgizedi.
