Qujattarǵa qoljetimdilik qamtamasyz etilgen

Zaman talabyna saı Elbasy atap ótkendeı, qujattardy barsha jurtshylyqqa qoljetimdi etý úshin sıfrly formatqa kóshirý prosesi jyldamyraq júrgiziledi degen úmit bar. Arhıv qujattaryn nasıhattaý, buqaralyq aqparat qu­raldary arqyly jarııa etý, óskeleń urpaqtyń otansúıgishtik qasıetin qalyptastyrý boıynsha irgeli jumystar atqarylyp jatyr. Shet memleketter arhıvteri men ǵylymı ortalyqtaryna is-saparlar uıymdastyrylyp, ol jerdegi el tarıhyna qatys­ty qujattar anyqtalyp, ma­man­da­rymyzdyń sheteldik árip­teste­rimen tájirıbe almasý múm­kin­digi­­ne qol jetkizedi degen seni­mi­­miz mol.

Memlekettiń turaqtylyǵy men qaýipsizdiginiń kepili retinde arhıvter tarıhı ýaqyttyń, tarıh jadyndaǵy sabaqtastyqtyń, áleýmettik prosesterdiń evolıýsııasyn belgileýdiń mańyzdy býyny bolyp tabylady.

Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq arhıviniń basty maq­sat­tarynyń biri – halyqaralyq áriptestikti ulǵaıtý. Onyń bir dáleli – Halyqaralyq arhıvter keńesiniń Eýrazııalyq aımaqtyq bólimshesine (EVRAZIKA MSA) músheligi.

Ulttyq arhıvtiń oqý zalynda tarıhshylar, ǵalymdar men stýdentterge jáne ólke­tanýshylarǵa zertteý maqsa­tynda paıdalaný úshin qujat­tarǵa qoljetimdilik qamtama­syz etilgen. Munda qazaq­­stan­dyq zertteýshiler sany­nyń kóbeıýi­men qatar, ja­qyn jáne alys shetelderdiń ǵyly­mı mekemeleriniń ókilderi de ju­mys isteıdi. Ulttyq arhıv, sonymen qatar taǵy bir ma­ńyzdy fýnksııany iske asyrýda. Qazaqstan Respýblıkasy jáne shetel memleketteri azamattarynan, memlekettik jáne qoǵamdyq uıymdardan, jeke jáne zańdy tulǵalardan kelip túsetin suranystardy oryndaý boıynsha úlken jumys atqarýda.

2007 jyly «Mádenı mura» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda AQSh, Mysyr, О́zbekstan, Túrkııa, Qytaı, Vengrııa, Fran­sııa jáne Reseı arhıvterinen Qazaq handyǵynyń tarıhyna qatys­ty kóp­tegen qundy qujattar áke­lindi. Osy qujattardy sha­ǵataı, parsy, qytaı, aǵylshyn, fransýz jáne basqa da tilder bol­ǵandyqtan olardy qazaq jáne orys tiline aýdarý qajet. Elba­synyń «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasy aıasynda tarıhshy ǵalymdarmen birlesip kóptegen qujattardy aýdarý bo­ıynsha kólemdi jumystar bas­taýdy josparlap otyrmyz. Baǵdarlama boıynsha ázirlenetin jobalarǵa qatysyp, otandyq arhıv qorlaryn tolyqtyrýǵa atsalysýdy ózimizdiń bolashaq urpaq aldynda azamattyq boryshymyz dep sanaımyz. Búgingi tańda Qa­zaqstan tarıhyna degen qyzy­ǵý­shylyq kún arta ulǵaıyp keledi. 

Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń «Bola­shaqqa baǵdar: rýhanı jań­ǵyrý» maqalasy aıasynda Qazaq­stan Respýblıkasynyń Ulttyq arhıvinde «Arhıvti sıfrlandyrý: damýdyń jańa traektorııasy» atty respýblıkalyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa ótti. Konferensııa sheń­berinde arhıvter qyzmetin sıfr­landyrý, «Ulttyq arhıv qory jáne arhıv týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Zańyna engizilgen ózgerister men tolyqtyrýlar, arhıvtik qujat­tardy saqtaý­dyń tujyrym­dama­lyq negizderi, olardy esepke alý, qa­lyptas­tyrý jáne jeke qor, sondaı-aq elek­trondy qujattar qoımasyn she­shý joldary men máseleleri talqylandy. 

Taǵy bir jaqsy jańalyq – Ulttyq arhıvtiń jańa ǵımaratyn salý máselesi ońtaıly sheshilýde, qu­rylysqa arnalǵan jer te­limi berildi. Bolashaqta bul zamanaýı arhıv ınstıtýty sa­la qyzmetine jańashyldyq pen úlken jetistikter ákeledi dep úmit­tenemiz. Jalpy, halyq­tyń qujattyq tarıhyna jas­tardyń, shyǵarmashylyq jáne ǵylymı ıntellıgensııanyń qy­zy­­ǵýshylyǵyn arttyrý ma­ńyz­dy. Osy oraıda Ulttyq ar­hıvti qoǵamdyq aqparatpen almasý ortalyǵyna aınaldyrý qa­jettigi týyndaıdy. Bolashaq­ta bul ortalyq jurtshy­l­yq­ty ha­ly­qaralyq ıntel­lektýal­dy-aq­pa­rat­tyq keńis­tikte ıntegrasııa­­lanyp, elimizdiń Ulttyq arhıv ınstıtýty atanýy tıis.

Búgingi urpaq táýelsiz Qazaq­stan tarıhynyń qalyptasýynyń kýá­geri bolyp tabylady. Biz­diń oıy­myzsha, Elbasynyń «Uly da­lanyń jeti qyry» atty baǵdar­lamalyq maqalasy ult­tyq tarıhymyzdy tereńnen tanýǵa jol ashady. Bul oraıda otan­dyq arhıvterge úlken mindet júktelip otyr.

Ata-babalarymyzdyń eń ozyq tehnologııalyq ınnovasııalarmen ajyramas baılanysyn rastaı­tyn tarıhı jádigerler, qoljazba­­lar, arhıvtik qujattar, kitap­tar, bel­­­gili bir ǵylymı faktiler ja­han­dyq tarıhtaǵy Uly dalanyń ornyn aıqyndaıdy. Biz muny múm­kindiginshe jarqyrata kór­sete bilýimiz kerek.

Jangeldi MAHAShOV,

Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq arhıviniń dırektory