Em qonbaıtyn dert joq

Senbi, 13 qazan 2012 7:11

Astanada elimizdiń jáne TMD aýmaǵyndaǵy memleketterdiń nevrologtarynyń qatysýymen «Epılepsııa jáne ustamaly ahýal» degen taqyrypta forým ótýde. Ony uıymdastyrýshylar – QR Densaý­lyq saqtaý mınıstrligi, Reseı Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrligi, Neırohırýrgııa ulttyq ǵylymı ortalyǵy, Reseıdiń epılepsııaǵa qarsy ulttyq lıgasy, Nevrologtardyń jalpyreseı­lik qoǵamy halyqqa kórsetiletin medısınalyq kómek sapasyn jaqsartýdy, qoǵamdy jetkilikti dárejede aqparattandyrýdy maqsat tutyp otyr.

Senbi, 13 qazan 2012 7:11

Astanada elimizdiń jáne TMD aýmaǵyndaǵy memleketterdiń nevrologtarynyń qatysýymen «Epılepsııa jáne ustamaly ahýal» degen taqyrypta forým ótýde. Ony uıymdastyrýshylar – QR Densaý­lyq saqtaý mınıstrligi, Reseı Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstrligi, Neırohırýrgııa ulttyq ǵylymı ortalyǵy, Reseıdiń epılepsııaǵa qarsy ulttyq lıgasy, Nevrologtardyń jalpyreseı­lik qoǵamy halyqqa kórsetiletin medısınalyq kómek sapasyn jaqsartýdy, qoǵamdy jetkilikti dárejede aqparattandyrýdy maqsat tutyp otyr.

Qazaq ustamasy bar, talyp qalatyn aýrýlar­dyń bárin aqyl-esi kemdikke saıady. Medısına tilimen aıtqanda epılepsııańyz osy. Bul dert týraly qoǵamda kúni búginge deıin «jazmyshtan ozmysh joq» degen pikir qalyptasqan. Iаǵnı, naýqas­ty jazylmaıdy dep esepteıdi. Al medısına mamandary bul aýrýdyń jazylatynyn, tipti sońǵy jyldary ony emdeýdiń jańa tásilderi tabylyp jatqanyn alǵa tartady. Keshegi forýmda da negizgi áńgime osy epılepsııanyń tóńireginde boldy. Ony qandaı preparattarmen emdegen jón, qandaı otalar jaqsy nátıje beredi, erte dıagnostıkalaýdyń mańyzy qanshalyqty, t.b. saýaldar boıynsha baıandamalar jasaldy.
Jıynda elimizdiń shtattan tys bas nevrolog-epıleptology A.Elýbaeva resmı derek boıynsha Qazaqstanda 36 myń adam osy aýrýmen aýyratynyn alǵa tartty. Bul sannyń 60 paıyzy bala­lar­ǵa tıesili bolsa, qalǵany úlkenderdiń úlesinde eken. Resmı derek deýimizdiń de máni bar. О́ıtkeni, osydan týra eki jyl buryn «SVS Nevro» qoǵam­dyq birlestiginiń dáriger ǵalymdary epılepsııaǵa qatysty arnaıy semınar ótkizip, sol otyrysta bul dertpen aýyratyndardyń sany 300 myńnan kóp ekendigi aıtylǵan bolatyn. Árıne, onyń ózi naqty derek emes. О́ıtkeni, qoǵamda joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı aýrý týraly qasań, birjaqty kózqaras ábden ornyǵyp alǵan. Sondyqtan óziniń aýrýyn áshkerelemeı-aq, oqshaý ómir súrip jat­qan­dar da az bolmasa kerek.
Bul dertke óz zamanynda Gıppokrat, Ibn-Sınalar anyqtama jazǵan. Tehnıka men tehnologııa damyǵan zamannyń mamandary da osy aýrýdy zertteý barysynda túrli anyqtamalar berýde, sebep­terin kórsetýde. Kópshilik mamandar onyń tuqym qýalaıtynyn, odan qalsa ata-anasynyń ekeýi bir­deı alkogoldi tutynǵan jaǵdaıda odan týǵan bala epılepsııaǵa shaldyǵatynyn, basqa da mı jara­qatyn alǵan jaǵdaılarda epılepsııa týyndaıtynyn aıtady. Qorqynyshtysy, epılepsııa adam mıy­nyń bar jasýshasynyń jumysyn birte-birte buzyp, óltirip, jaramsyz kúıge túsiredi eken. Sonyń saldarynan adamnyń aqyl-oıy teje­lip, psıhıkalyq aýytqýlarǵa ushyraıdy, onyń sońy ólime soqty­ratyn jaǵdaılar da jıi kezde­sedi. Keshegi forýmda mamandar naqty aıtqanda epılepsııany ólimge deıin aparmaı, erte bastan emdeý, emdegende de jaı bir-eki kýrstyq em emes, yjdahat­ty­lyqpen 5-10 jyl boıy emdep, tánniń dertten ta­zar­ǵanyna kóz jetkizý kerektigi týraly oılaryn aıtty.
Sońǵy jyldary elimizde epılepsııany hırýr­gııa­lyq emdeý baǵdarlamasy jumys isteýde. О́tken jyldan beri elordadaǵy Neırohırýrgııa ulttyq ǵylymı ortalyǵynda osy derttiń eń aýyr túr­lerine, qarapaıym tilmen aıtqanda, dári-dármek­pen jazý múmkindigi bolmaǵanda, ota jasaý qolǵa alynǵan. Ortalyq basshysy S.Aq­sholaqov jıyn barysynda 11 adamǵa sátti ota jasalǵanyn baıandady. Aldaǵy ýaqytta da bul ortalyq aýyr dertke shaldyqqan naýqastarǵa kómek qolyn sozýǵa daıar. Sebebi, elimizde ázirge epılepsııaǵa ota jasap jatqan jalǵyz mekeme osy Neırohırýrgııa ulttyq ǵylymı ortalyǵy.
Jıynda sóz alǵan Densaýlyq saqtaý mınıstr­liginiń jaýapty hatshysy S.Mýsınov nevrologııa jáne epıleptologııa salasyn damytý úshin memleket tarapynan kómek jasalyp jatqanyn jetkizdi. «Qazaqstan – epılepsııaǵa shaldyqqan aýrýlardy tegin dári-dármekpen qamtamasyz etetin memle­ketterdiń qatarynda», – degen jaýapty hatshy jyl­dan-jylǵa dál osy salada jekemenshik jáne mem­lekettik sektorlardyń birdeı jumys istep, sonyń dáleli retinde jyl saıyn jekemenshik klınıkalar men ortalyqtar, memlekettik bólimsheler men kabınetter ashylyp jatqanyn, bul óz keze­ginde naýqastarǵa tańdaý jasaýǵa zor múmkindik bere­tinin baıandady.
Osy jerde elimizde epılepsııaǵa qarsy kúres buqaralyq sıpat ala bastaǵanyn aıta ketsek ar­tyq bolmas. Sonyń nátıjesinde bul dertke qatys­ty máselelerdi talqylaý, halyqqa túsindirý, jet­ki­likti aqparatpen qamtamasyz etý órisi birshama keńeıdi. Sóıtip, pasıentter men dárigerlerdiń epılepsııamen kúres qozǵalysy – «SVS Nevro» úkimettik emes uıymy, «Qazaqstannyń epılep­sııa­ǵa qarsy ulttyq lıgasy» degen sııaqty birles­tik­ter paıda boldy. Bulardyń maqsaty epılepsııaǵa qarsy halyqaralyq lıgaǵa kiretin uıymdarmen birigý, qoǵamda naýqas jandardyń quqyn qorǵaý, solardyń múddesi úshin jumys isteý desek, keshegi jıynda osy atalǵan birlestikter atynan sóılegen ókilder qoǵamnyń epılepsııaǵa degen kózqarasyn ózgertý qajettigin basa aıtty.
Osyndaı keń aýqymda ótkizilip otyrǵan jıyn eki kúnge sozylmaq. Osy kúnderde TMD mem­le­ketteriniń mamandary bir-birimen tájirıbe almasyp, epıleptologııa salasynyń ozyq jetistikterin iske asyrý múmkindikterin talqylaıtyn bolady.

Aıgúl SEIILOVA,
«Egemen Qazaqstan».