Barmaq basty, kóz qysty
Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl ulttyq bıýrosynyń oblystyq departamenti ótken jyly 75 zań buzýshylyq faktisin áshkereledi.
Bul kórsetkish maqtanarlyq emes, 2017 jylǵa qaraǵanda eki ese kóp. Onyń 25-i para alý bolsa, 16-sy – alaıaqtyq. 13 jaǵdaıda qyzmet baby asyra paıdalanylǵan. Alqaly bas qosýda Mamlıýt, Taıynsha aýdandarynyń burynǵy ákimderiniń, sondaı-aq, Petropavl qalasy men oblys ákimdiginiń birqatar memlekettik qyzmetshileriniń para alý ústinde áshkerelengenin, qarjylyq alaıaqtyq áreketter, sybaılas jemqorlyq bılik organdarynda jıi kezdesetini erekshe atap kórsetildi. Máselen, 35 laýazymdy tulǵa qylmystyq jaýapkershilikke tartylsa, úshten biri – ákimdik, 7-ýi ishki ister organdaryna qatysty qozǵalǵan. Barmaq basty, kóz qystylyqtyń kóshin taǵy da ákimdiktegiler bastap tur. Onyń ishinde qurylys, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq mekemeleriniń sheneýnikteri tizimniń ushar basynda ornalasqan.
Byltyr 63 is sotqa joldanypty. Olardyń arasynda memlekettik sáýlet-qurylys baqylaý jáne lısenzııalaý basqarmasynyń burynǵy basshysy Murat Abylaevqa qatysty is bar. Ol memlekettik qyzmet kórsetý salasynda aldyn ala qylmystyq jospar qura otyryp, júıeli túrde 700-1500 dollar kóleminde para alyp otyrǵan. «Aýzyn maılaǵandardy» emtıhannan súrindirmeı ótkizip, qajetti tehnıkalyq qujattardy jasatyp bergen. Joǵary suranysqa ıe bolǵany sonshalyq, tipti, Astana, Aqtaý, Shymkent qalalarynan attestasııadan ótpeı qalǵandar da jeldeı júıtkip jetip, másele zamatta sheshilgen. О́z abyroıyn aırandaı tókken M. Abylaevqa sot 8 jylǵa bas bostandyǵynan, ómir boıy memlekettik qyzmette jumys isteý quqynan aıyrý týraly úkim shyǵardy.
San qýalap, sapany umytqan
Adam densaýlyǵy ult baılyǵy ekenin bazar jaǵalaǵan saýdagerler men jekelegen kásipkerler bile tura jete sezine bermeıtini ókinishti.
Ony Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý departamenti tarapynan júrgizilgen tekseris-reıdter de aıǵaqtaıdy. Adamdar da kúndelikti tutynatyn azyq-túlik taǵamdary men ónimderdiń, taýarlardyń sapasyna birinshi kezekte mán berýdiń ornyna tómen baǵaǵa aldanyp qalyp jatatyn jaıttar az kezdespeıdi. «Arzannyń jiligi tatymas» degen. Jergilikti vedomostvo tarapynan jarty myńǵa jýyq saýda-sattyq jáne kópshilik tamaqtanatyn oryndar tekserilip, bes jarym myńdaı synamalar alynyp, tekserilgen. Nátıjesi qandaı deısiz ǵoı? Segizden birine jýyǵy tehnıkalyq, gıgıenalyq, qaýipsizdik qaǵıdalaryna múldem sáıkes kelmeıtin bolyp shyqqan. Azyq-túlik ónerkásibi qaýipsizdigin qadaǵalaý bóliminiń jetekshisi Natalıa Belıaevanyń aıtýyna qaraǵanda, jumyrtqadan jún qyryqqan alypsatarlar da, deldaldar da neshe túrli qıturqy áreketterge baratyn kórinedi. Olar biz óndirýshi emespiz, ózgeler sekildi tutynýshymyz. Osy sebepti shetelden jetkiziletin ónim qaýipsizdigine jaýapty emespiz degen ýájdi kóldeneń tartyp jaýapkershilikten sytylyp ketýge tyrysady eken. Sapasyz dep tanylǵan azyq-túlik taǵamdary men taýarlardyń 92 paıyzy ımporttyń úlesinde. Olardyń ishinde Reseı, Qytaı taraptaryna shaǵym jıi aıtylady. Tekseriske alynǵan balyq pen balyq ónimderiniń jartysynda tańbalaý sharttary buzylsa, et jáne et ónimderi de qaýipsizdik synaǵyna tótep bere almaǵan. On synamanyń quramynan natrıı nıtratynyń kóp mólsheri tabylýy esh aqylǵa syımaıtyn kórinis. Shoshqa eti joq dep kórsetilgen 40-tan astam ónimnen «talpaq tanaýdyń» DNK-sy shyqqan. Qus etiniń sapasy da kóńil kónshite bermeıdi. Bir jyl ishinde qyryq márte salmonnella keseliniń tirkelýi alańdatarlyq ahýal. Al syrtqy qorabynda sarymaı dep jazylǵanymen, synama alý kezinde ósimdik maıynan quralatyny dáleldengen. Bala densaýlyǵyna orasan zııan tıgizetin oıynshyqtardyń deni Qytaı elinen ákelingen.
Alaıda, halyqaralyq standarttar talabyna úsh qaınasy sorpasy qosylmaıtyn tutyný zattary aınalymnan alynyp, joıylatynyna, kinálilerdiń jazalanatynyna qaramastan dabyl qaǵarlyq oqıǵalar azaımaı otyr. Aralarynda merzimi ótken ónimderdi ashyq túrde saýdalaý faktileri az emes. О́ıtkeni zańdy bura tartatyndardyń kókeıin kól-kósir paıda tesip barady. Eshnárseden de shimirikpeıtini sondyqtan. Byltyr 9 mıllıon teńge aıyppul salynyp, 350-deı hattama toltyrylsa da jaǵdaı jaqsaryp ketedi dep dámelený áli erterek syqyldy.
Dúken sórelerinde sapasyz ónimderdiń arzan baǵaǵa saýdalanyp jatqanyna qaraǵanda bura tartýshylyqtyń tyıylmaı turǵanyn, baqylaý, tártip bosańsyǵan jerde aýa jaıýshylyqtyń oryn alatynyn qyj-qyj qaınaǵan qý tirshilik anyq baıqatsa kerek.
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Soltústik Qazaqstan oblysy
