Aımaqaralyq yntymaqtastyq – el damýynyń alǵysharty

Seısenbi, 18 qyrkúıek 2012 8:25

MÚDDELESTIK. ÁRIPTESTIK. MÚMKINDIK. YQPALDASTYQ

Erteń Pavlodar qalasynda Qazaqstan Respýblıkasy men Reseı Federasııasy basshylarynyń qatysýymen Aımaqaralyq yntymaqtastyqtyń IH forýmy ótedi

AIMAQARALYQ YNTYMAQTASTYQ – EL DAMÝYNYŃ ALǴYShARTY

Seısenbi, 18 qyrkúıek 2012 8:25

MÚDDELESTIK. ÁRIPTESTIK. MÚMKINDIK. YQPALDASTYQ

Erteń Pavlodar qalasynda Qazaqstan Respýblıkasy men Reseı Federasııasy basshylarynyń qatysýymen Aımaqaralyq yntymaqtastyqtyń IH forýmy ótedi

AIMAQARALYQ YNTYMAQTASTYQ – EL DAMÝYNYŃ ALǴYShARTY

El Prezıdenti N.­Á.Nazar­baev­tyń bastamasymen qurylǵan Aımaqaralyq ynty­maq­tastyq fo­rýmy jyl saıyn dástúrli túr­de ótkizilip, qysqa ýaqyt araly­ǵyn­da mańyzdy sha­raǵa aınalyp úlgerdi.

Ár jıynda Qazaqstan-Reseı qarym-qatynastaryndaǵy jáne shekara boıynda ornalasqan ob­lys­tar arasyndaǵy eń ózekti má­seleler qaralyp keledi. Qazirgi tańda eki eldiń shekaralas aı­maq­tary arasynda jasalǵan 200-ge tarta kelisimder negizinde aımaq­ara­lyq jáne shekaraaralyq yn­ty­maqtastyq jandana túsýde. Sonyń ishinde tabıǵatty paıdalanýda biryńǵaı úlgi-qalyp­tar­dy ustaný, sý jáne ózge de tabıǵı resýrstardy birlese paıdalaný sııaqty máseleler ózekti bolyp tabylady.

Sońǵy ret Qazaqstan men Reseı basshylarynyń qatysýymen aımaqaralyq yntymaqtastyqtyń VIII forýmy byltyrǵy jylǵy 15 qyrkúıekte Astrahan qala­syn­da (Reseı) ótken edi. Sol kezdegi forým «Transshekaralyq sı­pat­taǵy tótenshe jaǵdaılar kezinde birlese áreket etý» degen ta­qyrypqa arnalǵan bolatyn. Al bıylǵy Pavlodar jerinde ótetin forým «Innovasııalyq yntymaq­tas­tyq» degen asa mańyzdy ba­ǵytty qarastyrady. Osy atalǵan sharaǵa 13 qazaqstandyq jáne 12 reseılik óńirdiń basshylary qa­tysady dep kútilýde.

Odan basqa, forým barysyn­da kórmeler men mádenı sharalar da ótkiziledi. Munyń barlyǵy fo­rýmnyń eki el úshin qansha­lyq­ty mańyzy zor ekendigin kór­se­te­di. Sondaı-aq, forým kórshiles elder arasyndaǵy yntymaq­tas­tyq­ty barlyq sala boıynsha jan­dandyrýdyń jaqsy bir satysy bolýǵa tıis.

Qazaqstan men Reseıdiń ara­syn­daǵy qarym-qatynas, ási­re­se, Birtutas ekonomıkalyq ke­ńistik qurylýyna baılanysty qazir jaqsy qarqyn alyp otyr. Osy baǵytta tıisti qurylymdar kóptegen sharýalardy atqaryp keledi. Jalpy, eki memleket arasyndaǵy qarym-qatynastar ornaǵan kúnnen bastap esepteıtin bolsaq, yntymaqtastyqtyń barlyq salalaryn qamtyǵan 480-nen astam ár túrli kelisimder men sharttar qabyldanǵan eken. Bul qujattar eki el ara­syndaǵy qarym-qatynasty ba­ryn­sha qarqyndy damytýǵa múm­kindik týǵyzyp, eki el hal­qynyń ıgiligine jaqsy jumys is­tep keledi.

Búgingi tańda eki el arasynda sheshilmeı jatqan qandaı da bolsa máseleler joq dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Árıne, erkin eko­nomıkalyq keńistikke baıla­nys­ty áli de bolsa keıbir bızneske kedergilerdi alyp tastaý baǵytynda birshama jumystar júrgizý kerek. Onyń ishinde zań­dar­dy bir-birimen rettestirý men sáıkestendirý máseleleri de bar. 2012 jyldyń 7 maýsymynda Reseı Prezıdenti V.V.Pýtınniń Qa­zaqstanǵa jasaǵan resmı sapary barysynda 1992 jyldyń 25 ma­myrynda qol qoıylǵan Qazaq­stan Respýblıkasy men Reseı Federasııasy arasyndaǵy ózara dostyq, yntymaqtastyq jáne kó­mek týraly kelisimniń merzimi uzar­tylyp, onyń keıbir bap­ta­ryna ózgerister men tolyq­ty­rýlar engizilgen-di.

Sonymen qatar, Qazaqstan men Reseı arasynda 1999 jyldan bastap ekijaqty yntymaq­tastyq­tyń barlyq qyrlaryn pysyq­taı­tyn Úkimetaralyq komıssııa jumysyn júrgizip keledi. Onyń 15-shi otyrysy 2011 jyldyń 24-25 qarashasynda Astana qala­syn­da ótkizilip, onda 17 másele qa­ralǵan bolatyn. Ásirese, otyn-energetıkalyq keshen, ǵarysh keńistigin birlese ıgerý, kólik salasynda ózara yqpaldastyq, shekaralyq jáne áskerı-teh­nı­kalyq yntymaqtastyq másele­le­ri jan-jaqty talqylandy. Bul baǵyttarda yntymaqtastyq áli de tereńdeı beretin bolady.

Jalpy, Reseı Qazaqstannyń iri saýda áriptesi bolyp taby­latyny barshaǵa belgili. Aradaǵy saýda aınalymy elimizdiń syrt­qy saýda kóleminiń 20 paıyz­daıyn qu­raı­dy. Tek byltyrdyń ózinde Qa­zaq­stan men Reseı ara­syndaǵy saýda-sattyq 23,8 mıllıard AQSh doll­a­ry­na jetse, bul 2010 jylmen salystyrǵanda 42,3 paıyzǵa artqandyǵyn kórse­tedi. Osy oraıda Qazaqstannyń eksporty 47,8 paıyzǵa ósip, 7,5 mıllıard dollardy qurasa, Reseıden keletin ımport kólemi 39,8 paıyzǵa ósip, 16,3 mıllıard dollarǵa jetti.

Árıne, bıyl alys-beris kóle­mi sál báseńdegenimen, aıtar­lyq­taı kóp emes. Eger 2012 jyldyń qań­tar-mamyr aılaryn alyp qaraıtyn bolsaq, onda Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy saýda aı­nalymy shamamen 9,3 mıllıard AQSh dollaryna jetkendigin kóremiz. Bul ótken jyldyń osy merzimimen salys­tyrǵanda 1,5 paıyzǵa tómen, alaıda jyl sońyna deıin aıtarlyqtaı ósýi de ǵajap emes.

Sońǵy aqparattarǵa qaraǵan­da, bıznes qurylymdaryna tús­ken salyqtyq aýyrtpalyqtar jó­ninen Qazaqstan utymdy pozı­sııa­da. Salyqtyq tólemder men tekserýlerdiń jeńildiginen kóp­tegen reseılik kompanııalar óz qurylymdaryn Qazaqstanda ashyp jatqandyǵy jasyryn emes. Árıne, bul – bizdiń ar­tyqshylyǵymyz. Bul jerde eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqty aıtqanda, tek salyqtyq alymdar jaıynda emes, eń mańyzdysy, kompanııalardyń eshqandaı kedergisiz rynokqa kirýi, óziniń taýarlaryn erkin satýy men tu­raqty ornyn tabýy turǵysynda másele qarastyrylýǵa tıis.

Ár ıntegrasııalyq úderis óz jetken deńgeıinde tıisti organ­dardy talap etedi. Búgingi kezdegi Birtutas ekonomıkalyq keńis­tik­ke baılanysty tıisti organdar tolyqtaı quryldy. Atalǵan qu­rylymdarda qazaqstandyq azamattar da arnaıy kelisimderge sáıkes qyzmet jasaýda. Osy oraıda ulttyq organnan bıik turatyn birikken parlament bo­la­dy eken degen sózder de aıty­lyp qalyp jatyr. 2015 jyldan bastap Eýrazııalyq ekonomıka­lyq odaq qurylady degen jospar bar. Sol kezde ǵana birlesken parlament qurý jaıy da qaralýy múmkin. Biraq, onyń memle­ke­timizdiń táýelsizdigine, derbestigine nuqsan keltirmeıtin jobada bolatyny sózsiz.

Qoryta aıtqanda, Pavlodar­daǵy Qazaqstan Respýblıkasy men Reseı Federasııasy basshy­larynyń qatysýymen ótetin Aımaqaralyq yntymaqtastyq­tyń IH forýmy kórshiles eki eldiń, ásirese, shekara boıyndaǵy óńirlerdiń damýyna erekshe serpin beretini sózsiz. Onyń ústine atalǵan forým keıbir túıtkildi máselelerdiń sheshimine de ońdy yqpal etetin bolady.

Ikram ADYRBEKOV,

Parlament Senatynyń Halyqaralyq qatynastar,

qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy.