Shynaıy dostyqtyń, senimdi seriktestiktiń kórinisi

Seısenbi, 18 qyrkúıek 2012 8:19

Qazaqstan men Reseıdiń ekijaqty qatynastarynda saýda-ekonomıkalyq baılanystardyń orny da, jóni de bólek. Kórshiles eki memlekettiń basshylary áýel bastan-aq osy jaǵyna basa nazar aýdaryp, erekshe mán bergen. Sonyń nátıjesi búginde eki eldiń yntymaqtastyǵyn sapaly jańa deńgeıge kóterip, ózara taýar aınalymyn eselep arttyryp otyr. Ekonomıkanyń barlyq salalaryndaǵy tıimdi qatynastar Reseıdi elimizdiń iri saýda áriptesteriniń qataryna qosty. Mysal keltireıik, Qazaqstannyń jalpy syrtqy saýdadaǵy taýar aınalymy kóleminiń 20 paıyzǵa jýyǵy Reseıdiń úlesine tıedi. Al ótken jyly Qazaqstan – Reseı arasyndaǵy taýar aınalymy 23,8 mıllıard AQSh dollaryn qurady. Bul – buryn-sońdy bolmaǵan kórsetkish.

Seısenbi, 18 qyrkúıek 2012 8:19

Qazaqstan men Reseıdiń ekijaqty qatynastarynda saýda-ekonomıkalyq baılanystardyń orny da, jóni de bólek. Kórshiles eki memlekettiń basshylary áýel bastan-aq osy jaǵyna basa nazar aýdaryp, erekshe mán bergen. Sonyń nátıjesi búginde eki eldiń yntymaqtastyǵyn sapaly jańa deńgeıge kóterip, ózara taýar aınalymyn eselep arttyryp otyr. Ekonomıkanyń barlyq salalaryndaǵy tıimdi qatynastar Reseıdi elimizdiń iri saýda áriptesteriniń qataryna qosty. Mysal keltireıik, Qazaqstannyń jalpy syrtqy saýdadaǵy taýar aınalymy kóleminiń 20 paıyzǵa jýyǵy Reseıdiń úlesine tıedi. Al ótken jyly Qazaqstan – Reseı arasyndaǵy taýar aınalymy 23,8 mıllıard AQSh dollaryn qurady. Bul – buryn-sońdy bolmaǵan kórsetkish.

Irgeli eki memlekettiń qa­tynastary barlyq salalarda or­nyq­ty damyp keledi dep nyq senimmen aıtýǵa bolady. Osyǵan baılanysty elimizdiń kómirsýtegi shıkizattaryn Reseıdiń magıs­traldy qubyrlaryn paıdalaný arqyly álemdik rynokqa tasy­mal­daý máselesin alaıyq. Qazirgi kezde Qazaqstan men Reseı qazaq­standyq munaıdy syrtqy rynok­qa eksporttaýda Atyraý – Samara, Atasý – Alashańqaı jáne KTK qubyrlaryna basymdyq berip otyr. О́ıtkeni, Atyraý – Samara mu­naı qubyry iri eksporttyq ba­ǵyttardyń biri bolyp tabylady. Bul qubyr arqyly Qazaqstan mu­naıy «Transmunaı» júıesi bo­ıynsha Odessa, Prımorsk, Novorossıısk, sondaı-aq «Dostyq» júıesi boıynsha Soltústik-Ba­tys, Ortalyq jáne Shyǵys Eýropa elderine tasymaldanyp keledi.

Qazaqstan munaıyn eksport­taý­da 2001 jyly iske qosylǵan Kaspıı Turbaqubyry Konsor­sıý­mynyń (KTK) da atqaratyn róli erekshe mańyzdy. Atalǵan qu­byr jelisi TMD aýmaǵynda ınvestı­sııa­lyq jobalardyń aýqym­dysy sanalady. Bizdiń elimiz úshin de bul qubyr basym baǵyttardyń biri bolyp tabylady. Onyń ústi­ne KTK jalpy uzyndyǵy 1511 shaqyrymdy quraıtyn Teńiz – No­vorossıısk munaı qubyryna ıelik etedi ári ol Qazaqstannyń ba­tysyndaǵy ken oryndaryn Re­seıdiń Qara teńiz jaǵalaýymen jalǵap jatyr. Elimizdiń Teńiz jáne Qashaǵan ken oryndarynan munaı óndirý kólemi artqan kezde KTK-nyń ótkizgishtik áleýeti de ul­ǵaıa túsetin bolady. Bul Qa­zaq­stan úshin de, Reseı úshin de paı­daly. Sebebi, eki el KTK-nyń negizgi aksıonerleri bolyp tabylady.

Eki eldiń yntymaqtastyǵy gaz kondensatyn óndirý jáne ony tasymaldaýda da túsiniktikpen da­myp keledi. Ony 2010 jylǵy 7 qyrkúıekte О́skemende Qazaqstan men Reseı úkimetteri arasyndaǵy Imashev transshekaralyq gaz kondensaty ken ornyn barlaý týraly qol qoıylǵan kelisimnen kórýge bolady. Qazaqstan – Reseı, sondaı-aq Kaspıı teńiziniń reseılikterge qaraıtyn bóligin­de­gi Hvalynskoe jáne Sentralnoe ken oryndaryndaǵy ónimdi bólý aıasynda da túsiniktikpen ju­mys isteýde. Daıyndyq ju­mys­tary belsendi júrgizilip jat­qan bul joba júzege asyrylǵan jaǵdaıda, ol taraptardyń otyn-energetıka kesheni salalaryn­da­ǵy ózara is-qımyldy nyǵaıtýǵa yq­pal etedi. Ári shekaralas óńir­lerdiń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵ­daı­laryn jaqsartady, sony­men qatar, kómirsýtekterin shetel­derge eks­porttaý kólemin arttyrady.

Qazaqstan–Reseı qatynas­ta­ryn­­da avtokólik jáne kommý­nı­ka­sııalyq jol qurylystaryna qa­tysty qolǵa alynyp jatqan jo­balar da bar. Búginde Trans­azııa­lyq temir jol magıstraliniń eýrazııalyq tranzıttik dálizin damytýǵa baılanysty naqty is-sharalar qolǵa alynýda. Muny­men qatar, eki eldiń aýmaq­tary­men júk tasymaldaý tarıfterin jaqyndastyrý jóninde de ju­mys­tar júrgizilip jatyr. Eki­jaq­ty yntymaqtastyqta sý kóli­gi salasyndaǵy baılanystardyń perspektıvasy joǵary bolmaq. Búginde Qazaqstannyń qaty­sýy­men Kaspıı jáne Azov-Qara teńiz basseınin qosatyn sý kóligi qu­rylysyn salýdyń múmkindikteri qarastyrylý ústinde.

Qazaqstan – Reseı qaty­nas­ta­rynda óńiraralyq yntymaqtas­tyq erekshe mańyzdy oryn ala­dy. Qazirgi kezde osyǵan baı­la­nysty eki eldiń arasynda bekitilgen 200-den astam shart pen kelisimder bar. О́ńiraralyq ynty­maq­tastyq sol qujattar boıyn­sha júzege asyrylady. Memleket basshylarynyń qatysýymen jyl saıyn ótkizilip kele jatqan О́ńir­aralyq forýmdar Qazaqstan men Reseıdiń shekaralas aımaq­ta­rynyń ózara qatynastaryn jańa satyǵa kóterdi, taýar aınalymyn eselep arttyrdy. Al forýmdarda ekijaqty yntymaqtastyqtyń asa ózekti máseleleri talqylanyp keledi. Tabıǵatty, ózen-kólderdi bir­lesip paıdalaný, birlesken kásiporyndardyń jumysyn jetildirý, kórshiles eki elge ortaq basqa da máseleler múmkindigine qaraı sheshimin taýyp otyrady.

Jyl saıyn ótkiziletin forýmdar onda kún tártibine qoıyl­ǵan máselelerdiń ómirsheńdigimen erekshelenedi. Mysaly, 2008 jyl­dyń 22 qyrkúıegindegi forým Qazaqstan jáne Reseı Prezı­dentteriniń qabyldaǵan sheshimimen О́ńiraralyq yntymaqtastyq forýmy degen ataýǵa ıe boldy. О́tken jyldyń 15 qyrkúıeginde Astrahanda ótken forým eki­jaq­ty birqatar qujattarǵa qol qoıylýymen erekshelendi. Sonyń biri – Qazaqstan men Reseı ara­syndaǵy 2012-2017 jyldarǵa ar­nalǵan óńiraralyq jáne sheka­ra­lyq yntymaqtastyq baǵdarlama­sy jáne Qazaqstan Úkimeti men Reseı Úkimeti arasyndaǵy «Altaı» transshekaralyq rezervatyn qurý týraly kelisim der edik. Mine, endi erteń Pavlodar qala­syn­da Qazaqstan men Reseı basshy­larynyń qatysýymen kezekti IH О́ńiraralyq yntymaqtastyq fo­rýmy ótedi. Bul jıynda eki eldiń qatynastaryn ári qaraı damytýǵa baǵyttalǵan birqatar qujattarǵa qol qoıylady dep kútilýde.

Búginde Qazaqstan – Reseı arasynda transshekaralyq sý nysandaryn qorǵaý jáne olardy tıimdi paıdalaný problemalary boıynsha naqty sharalar qolǵa alynyp jatyr. Mysaly, Jaıyq ózeniniń ekologııalyq júıesin qorǵaý jónindegi Úkimetaralyq komıssııa jáne Memleketaralyq qor qurý jumysy jalǵasyn tabýda. Sonymen birge, Ertis ózeniniń sýyn birlese paıdalaný, ony qorǵaý máselesi de qarastyry­lý­da. Atalǵan osy máselelerge qa­tysty eki el úkimetteriniń ara­syn­da kelisim de jasalǵan.

Jalpy, ótken jyly Qazaq­stan Prezıdenti men Reseı Prezıdenti segiz ret kezdesti. Kór­shi­les eki eldiń basshylarynyń joǵary deńgeıdegi kezdesýleri bıyl da óziniń jalǵasyn tabýda. Mine, bul myzǵymas dostyqtyń, izgi nıettestiktiń, strategııalyq áriptestiktiń aıqyn kórinisi bolyp tabylady.

Álısultan QULANBAI,

«Egemen Qazaqstan».