Erler densaýlyǵyna erekshe betburys kerek

Beısenbi, 6 qyrkúıek 2012 7:20

Búginde erler densaýlyǵynyń jaǵdaıy, erektıldi qyzmetiniń buzylýy, áıelderden góri erkektik bedeýliktiń jıileı túsýi alańdaýshylyq týdyratyn jaǵdaıǵa jetken. Bul másele burnaǵy kúni Almatyda B.Jarbosynov atyndaǵy ýrologııa ǵylymı ortalyǵynyń uıymdastyrýmen ótken baspasóz máslıhatynda keńinen sóz bolyp, erkekterdiń densaýlyǵyna memleket tarapynan kóńil bólý kerektigi dabyl qaǵarlyq jaǵdaıǵa jetkenin málimdedi.

Beısenbi, 6 qyrkúıek 2012 7:20

Búginde erler densaýlyǵynyń jaǵdaıy, erektıldi qyzmetiniń buzylýy, áıelderden góri erkektik bedeýliktiń jıileı túsýi alańdaýshylyq týdyratyn jaǵdaıǵa jetken. Bul másele burnaǵy kúni Almatyda B.Jarbosynov atyndaǵy ýrologııa ǵylymı ortalyǵynyń uıymdastyrýmen ótken baspasóz máslıhatynda keńinen sóz bolyp, erkekterdiń densaýlyǵyna memleket tarapynan kóńil bólý kerektigi dabyl qaǵarlyq jaǵdaıǵa jetkenin málimdedi.

Statıstıka málimetterine sú­ıensek, búginde erlerdiń ómir sú­rý uzaqtyǵy áıelderge qara­ǵanda 10 paıyzǵa tómendegen. 75 jasqa qaraı erler arasynda qaterli isikke shaldyǵyp, qaıtys bolýdyń kórsetkishi áıelderge qaraǵanda eki ese joǵary. Týyl­ǵan náreste uldardyń ólim-ji­ti­mi qyzdarǵa qaraǵanda úsh ese joǵary. 1950 jyldan 1990 jyl­ǵa deıin ózin-ózine qol salý, qastandyqpen jáne jazataıym oqıǵadan qaıtys bolǵan ólimniń 70-80 paıyzy erlerdiń úlesine tıse, jyl saıyn álem boıynsha 25000-nan asa er adam óz-ózine qol salatyn kórinedi. Erler áıel­derge qaraǵanda dárigerler­ge úsh ese az kórinetindikten, olar­dyń arasynda aýrýdy erte kezeńinde anyqtaý kórsetkishi tómen bolyp otyr. Olar jú­rek­tiń ıshemııalyq aýrýyna áıel­derge qaraǵanda úsh ese jıi, al qant dıabetine alty ese jıi shal­dyǵady. Sońǵy bes jylda jynys bezi obyrynan qaıtys bolý sút bezi obyrynan qaıtys bolýǵa qaraǵanda eki ese ósken.
– Bul degenińiz, – dedi «B.Jarbosynov atyndaǵy Ýrologııa ǵylymı ortalyǵy» AQ-tyń bas dırektory, QR DSQM bas ýrology, QR ýrologtar qaýymdas­ty­ǵynyń tóraǵasy, medısına ǵylymynyń doktory, professor Myrzakárim Alshynbaev, – elimizde erlerdiń densaýlyq kór­setkishi qazirgi tańda medı­sı­nalyq másele sheńberinen shy­ǵyp, memlekettiń jáne ár adamnyń jeke qatysýyn talap etetin, úlken alańdaýshylyq týdyratyn máselege aınalyp otyr. Sondyqtan búgingi baspa­sóz májilisiniń maqsaty – eli­mizdegi erler densaýlyǵynyń qa­zirgi jaǵdaıy, ýrologııalyq aýrýlardy erte aldyn alý jáne óz densaýlyǵyna qatysty tur­ǵyndardyń mádenıetin arttyrý qajettiligi jóninde halyqqa úndeý jasaý bolyp tabyldy.
Sondaı-aq bas ýrolog aldymen elimizde erlerdiń reprodýk­tıvti densaýlyǵyn saqtaý máse­lesine arnalǵan saıasat joqty­ǵyn alǵa tartty. Onyń aıtýynsha, densaýlyq saqtaý organdary erlerdiń densaýlyǵyn saqtaýǵa jetkilikti kóńil bólmeı otyr. Sondaı-aq, densaýlyq saqtaý jú­ıesinde erlerge arnaıy ja­sal­ǵan ınfraqurylymdar qu­ryl­maǵan, erlerdiń óz densaý­lyǵyn saqtaý jóninde aqparat­tandyrylý deńgeıi tómen. «Son­dyqtan da erlerdi densaýlyq saqtaý máselesi jóninde oqytý, damytý jáne qoldaý kórsetýdiń ishine seksýaldy, reprodýktıvti jáne áleýmettik-psıhıkalyq den­saýlyq máseleleri kiredi, sonymen qatar, ol memlekettiń genderlik baǵdarlamasyn iske asyrýǵa negiz bolyp tabylady» dedi professor.
Esterińizde bolsa, Qazaq­stan­daǵy er azamattardyń re­pro­dýktıvti densaýlyǵynyń qa­naǵattanarlyq jaǵdaıda emes­tigine alańdaýshylyq bildirgen B.Jarbosynov atyndaǵy Ýrologııa ǵylymı ortalyǵy osy kúr­deli problemany sheshý maqsa­tynda jan-jaqty qamtylǵan 2008-2011 jyldarǵa arnalǵan «Erler jáne reprodýktıvti den­saýlyq» baǵdarlamasyn ázirlep, ony ózderiniń ǵylymı keńesin­de, QR ýrologtary basqarma­synyń plenýmynda talqylap, 2007 jyly QR Prezıdenti ja­nyndaǵy Otbasy isteri jáne genderlik saıasat jónindegi ult­tyq komıssııanyń IV otyrysynda tyńdalyp, biraýyzdan qabyl­dandy. 2008 jyly atalmysh baǵdarlamany Parlamenttiń depýtattar korpýsy talqyǵa salyp, maquldady. Baǵdarlama min­­deti: ýroandrologııalyq bu­zylý­shylyqty alǵashqy kezeńin­de dıagnostıkalaý, ýroan­dro­lo­gııalyq buzylýshylyǵy bar erler arasynda júrek-qantamyr­lary men endokrındik aýytqý­lar deńgeıin anyqtaý, qandaǵy testosteron deńgeıiniń ýroan­dro­logııalyq aýytqýmen baılanysyn anyqtaý, onymen qabat­tasa júretin aýrýlar kezinde erek­tıvti qyzmettiń buzylýy men gıpogonadızmniń taralýyn anyq­taý maqsatynda erler arasynda skrınıng saýalnama júrgizý.
– Osy baǵdarlama boıynsha ÝǴO Qazaqstannyń 14 oblysynda turatyn 24396 er adamǵa ótinish-shaǵymy men anamnezi, la­boratorııalyq analızder (IFA, PSR) jáne tik ishekten tekserý arqyly anketa boıynsha zertteý júrgizdik. Tekserý nátı­jesinde 56,3 paıyz erkekte túr­li kezeń­degi erektıldi dısfýnksııa bel­gi­leri, 30,4 paıyzynda sháýettiń ózgeristeri (uryq­tyń bolmaýyna deıin), 42,4 paıyzynda jynys jolymen berile­tin aýrýlary bar ekeni anyqtal­dy, – dedi Myr­za­kárim Kárim­uly.
Sondaı-aq ǵylymı ortalyq ózderiniń tapqan tabystary men demeýshilerdiń kómegimen bes professor 2009-2012 jyldar aralyǵynda «Erlerdiń densaý­lyq kúni» jobasyn elimizdiń 16 qalasynda: Astanada, Almatyda, Shymkent, О́skemen qalala­ryn­da 2 retten, Pavlodar, Aq­taý, Qyzylorda, Taraz, Aqtóbe, Taldyqorǵan, Qostanaı, Atyraý, Oral, Qaraǵandy, Kókshetaý, Petropavl qalalarynda ótkizgen. Munda barlyǵy 4021 erler men er balalar tekserilgen. 3569 tekserilgen erlerdiń 2934-inde, ıaǵnı, 82,3 paıyzynda patologııa tabylyp, sonyń ishinde 1206-y, ıaǵnı, 33,85 paıyzy sozylmaly prostatıt bolyp shyqqan. Al 2035 pasıenttiń 759-y, ıaǵnı, 37,3 paıyzynda testosteron je­tis­peýshiligi anyqtalǵan. Eń bir soraqysy, 1-16 jasqa deıingi tek­serilgen 458 balanyń 414-in­de, ıaǵnı 90,3 paıyzynda patologııa tabylǵan. Sonda 44 bala­nyń, ıaǵnı 9,7 paıyzynyń ǵana deni saý bolyp shyqqan.
– Qazaqtyń er azamattary óz densaýlyǵyn teksertýge uıalyp, kelmeıdi. Sondyqtan erkekter­diń psıhologııasyn ózgertý kerek. Kelesi jyldan bastap Qa­zaq­stan­nyń barlyq aýmaǵynda prostata bezi qaterli isigin erte satyda anyqtaýǵa qatysty skr­ı­nıngtik zertteý júrgizilmek. 2013 jyly atalǵan baǵdarla­many júzege asyrýǵa 1,3 mlrd. teńge bólinbek, – dedi elimizdiń bas ýrology.
Baspasóz máslıhatyna son­daı-aq, belgili endokrınolog, medısına ǵylymynyń doktory, professor Zelser Mıhaıl qa­ty­syp, ózekti máselege qatys­ty óz pikirin bildirdi.
Sonymen qoryta aıtqan­da, sonaý 1968-1970 jyldar­dyń óz­inde keńestik demograf-ǵa­­­­­lym B.Ýrlanstyń “Erkek­ter­di saq­ta­ńyzdar!?” dep dabyl qaǵýy shyn máninde qazir oılanatyn, kóp­shiliktiń nazaryn aýdaratyn jaǵ­daıǵa ákelip otyr.

Gúlzeınep SÁDIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan».