*Birde...
Bir jıynda sóz jazýshy Qabdesh Jumadilov shyǵarmashylyǵy týraly bolyp, sóz alǵan aqyn-satırık inisi Qajytaı Ilııasov:
– Qabdeshti shekaradan alyp ótkende arqalap edim, sonda arqamdaǵy adam emes, bir dorba roman ekenin qaıdan bileıin! – degen eken.
***
Seıdahmet Berdiqulov «Lenınshil jas» gazetiniń bas redaktory kezinde bireýler belgili satırık Qajytaı Ilııasuly týraly parodııa jazypty. Sol parodııa gazet betine shyqqanda Qajytaı aǵamyz ashýlanyp, gazetti belinen ýmajdaı ustap bas redaktordyń kabınetine shytyrlap kirip baryp: «Bul ne degen ádiletsizdik?!» degen ǵoı. Sonda Seıdaǵań saspaı: «Qajytaı, seniń qatty ashýlanǵanyńa qaraǵanda, myna nárse durys jazylǵan bolýy kerek», – depti.
Minezi qansha shadyr bolsa da, sóz qadirin túsingen Qajekeń myrs etip kúlip jibergen eken.
***
Qajytaı aǵamyz esh ýaqatta nasybaıyn tastamaı, tipti Aqseleý Seıdimbekov sekildi mádenıetti atady eken. Bir kúni aǵamyz aýrýhananyń jansaqtaý bólimine túsip qalsa kerek. Sondaǵy bul kisiniń shaqshasyn baıqaǵan bas dáriger: «Aǵa, sizge mynanyń zııany kúshti» dep nasybaıyn almaq bolady. Sonda Qajekeń ómirbaqı nasybaı atqan belgili bir adamdardyń atyn atap: «Solardan áýlıemin be, muny alsań men óz ajalymnan buryn ólip qalýym múmkin, odan da bir ýkol ber de, óltire sal!», – depti. Dáriger de jazýshynyń balasy bolǵandyqtan Qajekeńdi ún-túnsiz túsinse kerek.
Kórgen BILGEN
ASTANA
Mundaı da bolady....
Sheteldiń barlaý qyzmeti 8 jyl boıy qazaq tilin úıretip, bir tyńshysyn Qazaqstanǵa jiberipti. 3 jyldan soń shaqyryp alsa, eshbir tapsyrma oryndalmaǵan, tyńshy eldiń bir de bir qupııasyn bile almaǵan. Ań-tań bolǵan barlaý qyzmeti suraqtyń astyna alyp jatyr deıdi.
– Nege bulaı boldy? Bári oryssha sóıleı me eken?
– Joq.
– Endi nege eshqandaı málimet ala almadyń?
– Qalaı alasyń, ózara sózderi mynadaı bolsa: «Áı, álgi, kim! Ana meni neǵyldyń ba? Endi, sál-pál neǵyńdar. Sosyn anaǵan aıta bar, mynııaqtyǵyny anıaqa aparsyn. Oıaqtaǵyny da nete salsyn».
***
– Búgin ózimnen-ózim jumysqa keshigip qalǵan ekenmin dep shoshyp oıanǵanym bar... Sóıtsem, kózimdi ashyp barlaı qarasam jumys ornymda otyr ekenmin...
***
General-maıor, jol polısııasynyń bas bastyǵy Pyqyp Asabasovtyń jol tártibin buzbaı aıyppul tólemegenine otyz jyldyń júzi bolypty.
***
Biz ǵoı kosmos álemine naǵyz shymyr, aqyldy da densaýlyǵy eń myqty jigitterdi attandyramyz, al bógde ǵalam sharlyqtar bizge kip-kishkentaı kógerip-sazarǵan tuqyldaryn jiberedi de otyrady.
***
Nege ekeni, bizdiń elde bir mıllıard teńge qoldy bolyp jymqyrylǵan is – sol kúıi ashylmaǵan qalpy, jabýly qazan jabýly kúıi qala beredi...
***
– Siz ǵulamasyz!
– Oıpyraı-á... artyqtaý kettińiz... Bylaı, siz demeı-aq sen deseń de bolady ǵoı....
Shaıpaý «qatekeńe» rızamyn!
«Qateke» dep otyrǵanym – úıdegi qosaǵym, qamqorym, qarashyǵym, aqylshym, ardaǵym!.. Nege bulaı aǵyl-tegil aǵytylyp bulbulsha saırap qaldyń deısiń be!?.
Kúnimiz soǵan qaraǵaly qashan!
Dáldeı aıtsam – anaý jyldardaǵy daǵdarys tusynda meniń qaram óship qarǵybaý taqtym desem bolady. Iаǵnı, bir men emes, erkek ataýly jumyssyz sendelip qumyrsqa terip ketkende, osy qatekeńder atqa qonyp ala dorba asynyp asqaqtady emes pe.
Biz bala baǵyp, otyn jaǵyp úıkúshik bolyp, al ana kisiler qytaı asyp «ala dorbanyń» zamanyn júrgizdi emes pe...
Sonymen, álqıssamdy aıaqtap, aıtarymnyń toqeterine kóshsem – qazirgi kópten kóshilgeri ketken kerdeń qalpym osy «qatekeńniń» qahary... Qahary emeı nemene, barymyzdy bazar arqyly úlde men búldege orap otyrǵan bir ózi... Oıpyr-aı, bir-aq sátte ertoqymnan aýyp túsip bar tizgindi qatyn ala qoıady dep kim oılaǵan...
Qaıtemiz, kóndik! «Erdiń atyn qatyn, ıa báıgeden kelgen aty shyǵarady», «Qatyn qaırattansa qazan qaınatady», «Áıel pravosy ákeńnen úlken», «Han jarlyǵynan qatyn jarlyǵy kúshti», «Erkek joldas, áıelden ázireıil de qorqady, sen adamsyń ǵoı, shyda!», «Qatynyń aqyldy bolsa – óz aqylyń qaltańda qalady», «Bir áıeldiń kótergen júgin eki esek kótere almaıdy» degen mándegi mátelderdi moıyndaýǵa týra keldi.
Ne kerek, shaıpaý qatynǵa rızamyn!
Pissimilásin, burynǵy bótelkeles dostardan bastap, bir-aq kúnde olardy tyıyp typ-tıpyl etti de, ózimdi de «aqańnan» birjola alastatyp, qolyma taspıyq ustatyp ómiri esigin ashpaǵan meshitke aparyp bir-aq toǵytty...
Shaıpaýlyǵynyń arqasynda buryndary aýyldan aǵyl-tegil aǵylyp jatatyn aǵaıynǵa esigimiz tars bekitildi...
Oıyn-toı, jyn-oınaq, barys-kelis, alys-beris te kelmeske ketti desek bolady.
Túz túgil úıdegi úlkendi-kishili kıkiljiń ataýlynyń aqyrǵy sózin bir ózi kesip aıtady. Bizdiki «lápaı taqsyrdan» asa almaı, tek oryndaý.
Oıpyr-aı, burynǵy shaıpaý minezimniń sap tyıylyp, «qoıdan jýas, betegeden alasa» keıipti kıgenime dos túgil, dushpanym da ań-tań. Baıaǵy baıqamaı aıtyp qoıatyn anaıy sózdi aıtpaq túgil, ondaılardy estigende kirpishe jıyryla qalatyn minezime ózge emes ózim de qaıran qalamyn.
Buryndary sergip-serpilý úshin anda sanda syra-pyra sııaqty hanalarǵa baryp turýshy edim, qatekeńniń short kesýimen ol kózden bul-bul ushyp, qazir aıyna kemi eki ret teatr sekildi «túrmeniń» tabaldyryǵyn tozdyryp júrgen jaıym bar. Odan qalsa keshkilik bala-nemerelerdiń ortasynda otyryp olarǵa ertek, hıssa-dastan sekildi kitaptardy oqımyn dep ózimniń de saýtymnyń biraz jerge jetip qalǵanyna bek rızamyn.
Nesin aıtasyń, buǵan da shúkirlik. Basynda bas ıelikti bermeı bulqynǵan basym, kele-kele kóndiktik.
Oılap qarasam, qatekeńniń shaıpaýlyǵynyń arqasynda arqa-jarqa tirlik ornap... О́z basym, bes ýaq namazymdy oqyp, erteli-kesh sportpen aınalysyp... e, ana bitirgen mamandyǵyma qaraı ǵylymǵa den qoıǵanymdy qaıtesiń... Bular bizdiń birtýar báıbisheniń arqasy... Báıbishe demekshi, páleket ótkende: «toqal alam deseń shetelde oqyp jatqan teteles sińlim bar, sony ózim alyp berip toıdy aty shýly aralda ótkizemiz» deıdi... «Tashkentte ápkem bar, menen ótken soraqy» demekshi!.. Qaıtesiń, kónemiz!
Ersultan MAǴJAN
TALDYQORǴAN
Qojanasyr hıkaıalary
Shamaly aıyrma
Ápendi jaldanyp júrgen baı kúıip-pisip:
– Suryptalǵan on put bólip alyp, qysqa qaraı uraǵa kómip salyp edim. Bir kúni qarasam sol bıdaıdan bir túıir dáni de qalmapty, tyshqan jep ketipti bárin de, – deıdi.
– Meniń de ózińnen qaryzǵa alǵan bıdaıdan túk qalmapty. Tek qana shamaly aıyrmasy bar, – deıdi Qoja.
– Ol qandaı aıyrma? – dep suraıdy baı.
– Seniń bıdaıyńdy tyshqan jep ketse, meniń bıdaıymdy bala-shaǵa jep bitirdi, – depti sonda Qojanasyr.
Qysqa daıyndyq
Qys túse bastaǵanda Moldadan:
– Qysqa ne daıyndap úlgerdiń? – dep suraıdy bireý.
– Tońý men dirdek qaǵyp, qalshyldaýdy daıyndap otyrmyn, – depti Molda.
Adamdy qaıda aparady?
Bir adamdy jerlep jatyr eken. Ápendi uly ekeýi qaraly topqa qarsy jolyǵady.
Uly:
– Neni alyp bara jatyr? – dep suraıdy.
– Bir adamdy, – dep jaýap qatady Ápendi.
– Qaıda apara jatyr?
– Bul adamdy altyn-kúmisi, isher asy, sýsyny, kıim-keshegi, nan men tuzy joq mekenjaıǵa apara jatyr.
– Sonda bul adamdy bizdiń úıge apara jatyr ma? – dep tańǵalypty bala.
Qııaldaýǵa da bolmaıdy
Qojanasyr Ápendiniń sorpa ishkisi kelip «jalbyz qosylǵan tátti sorpa bolar ma edi, oh, bir jaqsylap toıar edim» dep qııaldaı bastaıdy.
Kenet bireý esik qaǵyp, ishke qolynda tostaǵy bar kórshi áıeldiń balasy kiredi.
Ol:
– Anam aýyryp jatyr edi, azǵantaı sorpa berińizshi, – deıdi.
Muny estigen Qojanasyr:
– Kórshilerim mendeı bısharanyń neni qııaldap jatqanyn da sezip qoıypty ǵoı, – degen eken.
ERKEKTER «ERKELIGI»
– Sen neǵyp kesh úılendiń?
– Mundaı jaýapty iske qadam basý úshin tabar tabystyń senimdi de ári úzbeı kelip turýyn oıladym.
– Onyń yńǵaıy keldi me?
– Iá, jasym kelip zeınetaqyǵa qol jetti.
***
– Áıelime qymbat saqına alyp berdim. Sodan beri eki jeti boldy menimen sóılespeıdi...
– Neǵyp?!
– Kelisim solaı bolatyn.
***
Saıajaıda balany alma aǵashynyń orta tusynan ustap alǵan kórshisi:
– Seniń ákeńmen jaqsylap sóılesemin! – dep kijingende, bala aǵashtyń joǵarǵy tusyna moıyn sozyp:
– Áke, kórshi aǵaı sizben sóılesemin deıdi, – degen eken.
***
– Búgin mysyq satyp aldym.
– Neǵyp?
– Áıelim tyshqannan qorqady.
– Tyshqan qaıdan paıda bolyp júr?
– Keshe ózim ákeldim.
– Neǵyp?
– Mysyq asyrasam dep oılap júrgenmin...
Múıisti júrgizetin Berik SADYR
