Geoglıftanýshy mamandar bul geoglıfter osydan 10-12 myń jyl buryn paıda bolýy múmkin degen boljam aıtady. Tipti keıbir zertteýshiler basqadaı derekkózderin paıdalana otyryp, joǵarydaǵy qazaq dalasynan tabylǵan muralardy Mahandjar mádenıetimen shamalas b.z.d. 9-6 myń jyldary kóleminde turǵyzylǵan degen de pikir aıtýda.
Qalaı desek te, bul belgi-beıneler jer betindegi kóne mádenıettiń izi ekeni anyq. Sol sebepti, geoglıfter qazir jalpyulttyq deńgeıli qasıetti nysandar qataryna alynyp, bolashaqta bul ólkeni tarıhı-mádenı týrıstik orynǵa aınaldyrý múmkindigi mol degen paıym jasalýda.
Atalǵan taqyryp boıynsha izdenip, geoglıfterdiń tarıhymen shuǵyldanyp júrgen zertteýshi Keńesbek Máýlituly, mundaı sımvoldardy dúnıe júziniń kez kelgen buryshynan: qurylystardan, kıimderden, quraldardan, t.b. kezdestirýge bolady. Biraq esh jerde mundaı dúnıeler Torǵaıdaǵydaı jer betinde, alyp qurylys keshenderi túrinde kezdespeıdi deıdi. Sondaı-aq zertteýshi geoglıfterdiń ıesi – Torǵaı buǵazy oıpatynda Atbasar mádenıetin jasaýshy prototúrik babalar degen tyń paıym usynypty.
Sońǵy jyldary jańadan tabylyp jatqan belgi-sımvoldardy qosqanda qazir barlyq geoglıf sany on shaqty. Olardyń ishindegi irileri: Tórttaǵan (Úshtoǵaı tórttaǵany); Svastıka (Torǵaı svastıkasy); Ekidiń jáne Ashytas kresteri.
Úshtoǵaı tórttaǵany Qostanaı oblysy, Amangeldi aýdany, Úshtoǵaı kentiniń shyǵysynda 15 shaqyrym jerde ornalassa, Torǵaı svastıkasy Amangeldi aýdany Úrpek kentiniń mańynda. Nysandar beınesi tórtburyshty saraı tárizdi barlyq tarabynda tepe-teń úıindi keńistigi ornalasqan.
«Bolashaqta joǵarydaǵy obektilerdi zerdeleý arqyly Torǵaı dalasynyń jańa tarıhy, ólkeni mekendeýshilerdiń ejelgi ómiri men mádenıeti týraly materıaldyq hám rýhanı jańa aqparmen qanyq bolamyz», deıdi ǵalymdar.
Daıyndaǵan Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»
