Shyraıly shańyraq

Juma, 10 aqpan 2012 8:15

Taldyqorǵandaǵy Dostyq úıi etnomádenı birlestikter jumysyna jańa lep berip otyr

Dostyq pen yntymaq qu­sha­ǵyndaǵy elimiz ótken jıyrma jylda talaı asýlardy baǵyn­dyr­dy. Osy oraıda qalanyń shy­ǵysyndaǵy arhıtektýralyq jaǵynan ásem Dostyq úıi shy­raıly shańyraqqa aınalǵan. Mun­da oblystyq Qazaqstan hal­qy Assambleıasy tili basqa, tilegi bir túrli ult pen ulys­tyń basyn qosyp, alǵa qoıǵan maqsattaryn oryndap keledi.
Osy bir tarıhı kezeńdegi keń aýqymdy ekonomıkalyq, saıa­sı jáne áleýmettik reformalar Tuńǵysh Prezıdent – Ult Kósh­basshysy Nursultan Nazar­baev­tyń basshylyǵymen iske as­qa­nyn da aıtýǵa tıispiz.

Juma, 10 aqpan 2012 8:15

Taldyqorǵandaǵy Dostyq úıi etnomádenı birlestikter jumysyna jańa lep berip otyr

Dostyq pen yntymaq qu­sha­ǵyndaǵy elimiz ótken jıyrma jylda talaı asýlardy baǵyn­dyr­dy. Osy oraıda qalanyń shy­ǵysyndaǵy arhıtektýralyq jaǵynan ásem Dostyq úıi shy­raıly shańyraqqa aınalǵan. Mun­da oblystyq Qazaqstan hal­qy Assambleıasy tili basqa, tilegi bir túrli ult pen ulys­tyń basyn qosyp, alǵa qoıǵan maqsattaryn oryndap keledi.
Osy bir tarıhı kezeńdegi keń aýqymdy ekonomıkalyq, saıa­sı jáne áleýmettik reformalar Tuńǵysh Prezıdent – Ult Kósh­basshysy Nursultan Nazar­baev­tyń basshylyǵymen iske as­qa­nyn da aıtýǵa tıispiz. Qazaq­stan halqy Assambleıasy eldiń kóp etnosty halqynyń múddele­rin kórsetetin biregeı ınstıtýt retinde qalyptassa, óńirdi meken etken barlyq etnostardy azamat­tyq jáne rýhanı-mádenı turǵy­dan toptastyryp, otanshyldyq, eljandylyq qasıetter men qa­zaq­standyq jarasymdylyqty qa­lyptastyrýǵa baǵyttap, san qyr­ly jumysty jalǵastyrǵany, árı­ne, quptarlyq.

Dostyqtyń altyn besigi sa­nal­ǵan Jetisý jerinde ustanymy men senimi jyldar boıy ny­ǵaı­ǵan 71 etnomádenı birlestik ár etnos ókilderiniń beıbit qatar ómir súrýiniń tálimdi tájirıbesin jınaqtap úlgergen. Túrli máde­nıet pen salt-dástúrler memleket quraýshy ult – qazaq hal­qynyń salt-dástúri men máde­nıeti tóńireginde toǵysyp, ór­kendeýine berik negiz qalan­ǵanyn kórgende kóńil tolady.
Jetisý jerinde 1 mıllıon 900 myńǵa jýyq halyq tursa, solardyń 1 mıllıon 286 myńy qazaq, qalǵan 32,3 paıyzyn ózge 103 etnos ókilderi quraıdy. Olar­dyń ishinde 320 myńnan astam orys, 151 myńnan astam uı­ǵyr, 16 myńǵa jýyq ázer­baı­jan, 17 myńnan artyq koreı, 13 myńnan astam kúrd pen tatar, 6 myńǵa jýyq cheshen, 2 myńdaı dúngen men polıak jáne taǵy basqa etnostyq toptar tatý-tát­ti ǵumyr keship, qoǵamdaǵy yn­ty­maq pen birlik týyn joǵary ustaýda.
Qaı kezde de júıeli jumys qarjyǵa kelip tireletini belgili. Osy oraıda Qazaqstan halqy Assambleıasy týraly Zańdy, El birligi doktrı­na­syn júzege asyrý úshin jumsalatyn qarjy kólemi jyl saıyn ulǵaıyp keledi. Osydan 5-6 jyl buryn ob­lys­tyq Assambleıanyń bıýdjeti 5 mıllıon teńgege jeter-jetpes bolsa, bú­gin­de 50 mıllıonnan asyp, 10 esege art­qan. О́tken jyly oblystyq etnomá­denı birlestikterge mereıtoılyq má­de­nı-kópshilik sharalar ótkizýge 11 mıllıon 500 myń teńge bólinip, 23 bir­lestiktiń árqaısysyna arnaıy mem­lekettik tapsyrys berilgen. Nátıje­sin­de, ulttar dostyǵy tamyryn te­reńge jaıyp, salt-dástúrler men tilderge, ózge de mádenı sharalarǵa oraı birqatar kezdesýler men mazmundy keshter ótti.
Elbasynyń «2011 jyldy Qazaq­stan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy dep jarııalaý týraly» Jar­lyǵy oblystyq Assambleıanyń ar­naıy jospary boıynsha kezeń-kezeńimen júı­eli jalǵasyp, memlekettik til saıa­satyn júzege asyrý máselesi oblystyq Assambleıanyń kúndelikti jumys aýqymyndaǵy mándi sharalarǵa ulasty.
Ulttyq ereksheligimizdi, árbir etnostyń tilin, dástúrin saqtaı oty­ryp, ózara túsinistik, adamgershilik pen izgilik negizinde shynaıy birlikke kelý búgingi kúnniń basty talaby ekeni anyq. Bul baǵytta memlekettik tildiń el azamattaryn biriktirýshi asa mańyzdy faktor ekendigin jaqsy túsingen etnomádenı birlestikter, ásirese, jastardyń qazaq tilin oqyp-úırenýine basa kóńil bólip, onyń tııanaǵyn keltirýge atsalysty.
О́ńirde qazaq tiliniń qoldanys aıasy jyl saıyn keńeıip keledi. Buryn memlekettik tilde sóıleıtin birdi-ekili ózge etnos ókilin kezdestirsek tamsanyp, ta­ńyrqaǵanymyz jasyryn emes. Qazirgi kezde oqý oryndary men mekemelerde mundaı jastardyń qatary jyl saıyn arta túsip keledi. Etnomádenı birles­tik­terdiń ádistemelik-tájirıbelik orta­lyǵy bolyp tabylatyn Dostyq úıinde arnaıy jasaqtalǵan bir ǵana til kabıneti arqyly 3 jyl merzimde 100-den asa azamat – ár etnos ókilderi qazaq tili men óz ana tilderin oqyp-úırendi.
Etnomádenı birlestikter ókilderi «Memlekettik til – meniń tilim», «Til­daryn» baıqaýlaryna jáne dástúrli Abaı, Ilııas, Muqaǵalı oqýlaryna belsene atsalysyp, jeńimpazdar qata­ry­nan tanylýda. Máselen, Kóksý aýda­nyn­daǵy orys etnomádenı birlestiginiń jumysyn ózgelerge úlgi etýge bolady. Ortalyqty «Qurylysshy» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń bas­shy­sy Aleksandr Býzykın basqaryp, kásipkerliktiń áleýmettik jaýapkershiligine erekshe nazar aýdaryp otyr. Munda Elbasy tapsyrmasyn oryn­daýdaǵy baǵdarly jumys júıelenip, aýyldy kórkeıtý men jetkiliksiz qam­tylǵan jandarǵa qamqorlyq aıasy keńı túsken. Jastardy eljandylyqqa baýlý, izgi qasıetterdi qalyptastyrý máse­lesine de birlestik músheleri belsene qatysady.
Oblystyq Qazaqstan halqy Assam­bleıasy «Ánim sensiń, Astana!» kitabyn jaryqqa shyǵardy. Onda óńirdegi aqyn­dar men sazgerlerdiń Otanymyzdyń bas qalasyna degen júrek lúpilin sezýge bolady. Ár ulttyń tili basqa bolǵa­ny­men, úni men úmiti bir ekenine osydan-aq kóz jetkizemiz. Assambleıanyń jyl ótken saıyn Reseı, Qytaı, Ýkraına, Polsha, Koreıa, Túrkııa sııaqty memlekettermen baılanysy nyǵaıa túsken. Atalǵan elderdiń elshilikteri Dostyq úıindegi slavıan halqynyń mádenıetine arnalǵan, Aleksandr Zataevıchtiń shy­ǵar­mashylyǵy men «Pýshkın jazy» festıvalderiniń jıi qonaǵy bolýymen birge, óńirdegi qolǵa alynǵan jumys­tar­dy joǵary baǵalaıdy.
О́tken jyl tarıhta táýelsizdigimiz­diń 20 jyl­dy­ǵymen este qalǵany anyq. Osyǵan baılanysty «Táýelsizdik – barshanyń baqyty», «Eń­begimiz – el mereıine», «Qazaqstan – meniń Ota­nym», taǵy bas­qa taqy­ryp­tar­da aǵa býyn men jas­tar ara­syn­da kezdesýler ótkizildi. Onda etnomádenı birlestikter músheleri ótken qıyn kúnder men búgingi baqytty ómirdi salystyryp, ómirimizge laıyq­ty órender tárbıeleýge baǵyttalǵan maqsatty jumysqa úlesterin qosty.
Máselen, koreı ultynyń ókili Anastasııa Lı Qazaqstannyń álemde óz ornyn oıyp alǵan, Azııa men Eýropany moıyndatqan el ekenin maqtanyshpen aıtady. Qazaqstan – týǵan jerim, Otanym. Búgin aqyl tarazysyna salyp, baǵa berý, ǵasyrlar toǵysynda ómir súrgen qazaq memleketi, onyń ishinde 70 jyldan beri qushaǵyna basyp, týǵan baýyryndaı sanaǵan koreı ultynyń ómiri týraly aıtý meniń paryzym, degeniniń ózi onyń ultymyzǵa degen ystyq yqylasynyń dáleli.
Onyń bulaı aıtýynyń jóni bar. О́ıtkeni, ákesi Vasılıı Eskeldi aýda­nyndaǵy Qarabulaq kentindegi orta mektepte muǵalim. Qazaq synyptaryna dene shynyqtyrýdan sabaq beredi. Ana­sy Lıdııa oralmandardy qujattandyrý isimen aınalysady. Ekeýiniń de ju­mysy memlekettik tilmen tyǵyz baıla­nysty. Otbasynda olar qazaq tilinde sóılep, ultymyzdyń salt-dástúrin qas­terleıdi. Sondaı-aq nemis etno­mádenı birlestiginiń múshesi Lena Konovalova da jıyndarda ultymyz­dyń qonaqjaılyǵy men keńpeıil­diligine baılanysty áńgimeni áriden bastaıdy. Kóp ulttyń ókilderi bas qosqanda Ivan Lıgaı qazaq ánderin mánerine keltire shyrqaıdy. Osy­laı­sha Dostyq úıi óńirdegi etnos­tardyń basyn biriktirip, nıetin toǵystyrady, birlik pen yntymaqqa úndeıdi. Mundaı jandar óńirde júzdep kezdesedi. Sondyqtan da olardyń ónegeli isterin ózgege úlgi etý etnomádenı birlestikter ara­syn­daǵy jumysty jandandyrýǵa septigin tıgizetinin atap aıtqan jón.
Bıylǵy 2012 jyly da óńirde qoǵam damýyna erekshe áser etetin utymdy isterden etnomádenı birlestikter shet qalmaıdy. Dostyq úıinde Elbasynyń Joldaýynda aıtylǵan tapsyrmalarǵa baılanysty baǵdar­ly bastamalar ótetinin oblystyq Qazaqstan halqy Assambleıasynyń hatshylyq meńgerýshisi Ǵabıt Tursynbaı erekshe aıtady. Árıne, buǵan kúmán joq. О́ıtkeni, búgingi ýaqyt osyny talap etedi. Halqymyz «Qosylǵan el – ozar, aıyrylǵan el – azar» dep tegin aıtpaǵan. Demek, birlik pen tirlik jaqsylyqqa jol ashatynyn umytpaı, birligimizdiń tizginin berik ustaıyq.
Kúmisjan BAIJAN,
Almaty oblysy.