«Qulmanbetten qalǵan qulynmyn» dep aıtys sahnasyna qubylys bolyp kelgen otty aqynnyń oıly jyry saǵynysh sezimderin shymshylaǵan bir sátte, ol jaıly estelikterdi aqtaryp otyryp bala Orazdyń beınesi erekshe áserge bóledi. Aqynnyń qaryndasy Áıgerimmen mektep qabyrǵasynda qatar oqyǵanymyz bar edi. Kenet oǵan telefon shalyp, myna bir tarıhı sýrettiń syry týraly úıdegiler ne biledi eken, surap kórshi dep ótindik.
– Ákem tuıyq adam. Orazaly aǵamnyń on jasynda áýletke kelin bolyp túsken anam Sáýle Kóshtibaıqyzy qaınysynyń balań shaǵyndaǵy talaı qyzyqtarynyń kýási bolǵan, sol kisiden surap bileıin, – degen qurbym 1991 jyly Orazaly aqynnyń 16 jasynda túsken osy bir sýreti týraly biraz syrǵa qanyq etti.
12-13 jasynda qolyna dombyra ustaǵan qaǵilez bala 1988 jyldan bastap mektepshilik, aýdandyq, oblystyq jas aqyndar aıtysynda kórine bastapty. Jeńgesiniń aıtýyna qaraǵanda, joǵarydaǵy sýret elimiz táýelsizdigin alǵan jyly Almaty irgesindegi Esik qalasynda ótken «Sıqyrly qazan» aıtysynda túsirilipti. Bala Oraz, osy aıtysta jurttyń rızashylyǵyna bólenip, bas báıgeli bolyp taı minip qaıtqan eken. Oqýshylar arasynda dástúrli túrde ótkizilgen osy aıtysta odan keıin de birneshe márte top jarypty.
– Ol jyldary mundaı qazaqy kıimder tabyla bermeıtin. «Sıqyrly qazan» aıtysyna barar kezde, enem marqum Orazdy ózimen birge aýdan ortalyǵy Narynqol aýylyna alyp baryp, basyndaǵy úkili bórki men qazaqy kıimin sondaǵy ateleden ólshep tiktirgen edi. Otbasynda uldardyń kenjesi osy Orazaly. Sýretke qarap on altyda dep aıtpaısyz. Kishkene kúniniń ózinde sózi mirdiń oǵyndaı bolǵanymen, ózi názik edi. Kezekti aıtysynan júldeli oralǵanda bárimizdiń qýanǵanymyz áli esimde, – deıdi Sáýle Kóshtibaıqyzy.
Al aqynnyń teteles aǵasy Ońǵar Dosbosynov inisi jaıly esteliginde:
«...Qabyrǵasy ıilip,
Kórshi-qolań jıylyp.
О́mirdiń kórmeı qyzyǵyn,
Jas jany ketti-aý qıylyp» degen joldar kishkentaı Orazdyń lúpildegen júregin jaryp shyqqan alǵashqy óleńi. Bul óleń 23 jasynda ómirden ozǵan Azat aǵasyna arnaǵan joqtaý jyry edi. Ekeýmiz úıde otyryp alyp bir-birimizben óleńmen aıtysyp júrdik. Mektepte ótken aıtysqa alǵash ret qatysyp, Baǵashar degen balany jeńgen soń, onyń aıtys ónerindegi qıyn da qyzyq, qasıetti joly bastalyp ketti. Orazdyń aıtystaǵy eń birinshi kásibı ustazy, ózi de aıtys aqyny Hasen Samaturov. Oqýshy kezinde 15-16 jastaǵy Orazdy bizdiń aýdan betke ustaıtyn» dep jazypty. Birer jyl buryn Ońǵar aǵamyz da Oraz inisiniń oralmas izimen ketti...
Aqynnyń anasy Salamat Jaqsylyqova perzenti jaıly: «Bir kúni mektepten kelip: «aýdanǵa aıtysqa baramyn» dedi. Tústen keıin qoıdyń kezegi bolatyn. «Qoıshy sol aıtysyńdy, qoıdy baq» dep edim, qulynym jylap jiberdi. Sosyn «bara ǵoı, sol bes-alty qoıdy men qaraı turaıyn» dep ruqsat ettim. Judyryqtaı bolǵan jaryǵym barǵan saıystarynan qur qol kelmeıtin» dep tebirenipti.
О́kinishke qaraı, qas-qaǵym sátti tarıhqa aınaldyrǵan fotosýretshiniń kim ekenin bile almadyq. Osy bir sýret artyna ólmes mura qaldyryp, otyzǵa tolar-tolmas shaǵynda ómirden ozǵan alapat aqynnyń aıtystaǵy eń alǵashqy qadamyn, ana júregin eljiretken, aǵa kóńilin tebirentken, jeńge sezimin tolqytqan máńgilik saǵynyshtyń eskertkishindeı, esteligindeı kórindi. Qulynynda qunannan ozǵan tulpardaı alamanǵa alshań basyp shyǵatyn arqaly aqynnyń qulyn shaǵymen qaýyshqandaı kúı keshtik.
Osy bir sýret... On alty jastaǵy Orazaly.
Arman OKTIаBR,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
