Qazaqstan táýelsiz el bolǵan sátten bastap búginge deıin fýtboldy damytý úshin túrli baǵdarlamalar jasap, sony júzege asyrý maqsatynda jumys istep jatyr. Mysaly, 10 jyl buryn Elbasynyń bastamasymen Brazılııa prezıdenti Lýıs Inasıo Lýla da Sılvamen ortaq kelisimge keldi. «Pentakampeondar» eline fýtboldyń qyr-syryn meńgerýge barǵan júzden asa jasóspirimniń qazir bes-altaýy Premer-lıgada dop teýip júr.
Qazaqstan fýtbol federasııasynyń (QFF) bas hatshysy Azamat Aıtqojınniń aıtýynsha, qazirgi tańda federasııa fýtbol ortalyqtarynyń jumysyn jaqsartý maqsatynda 2018-2022 jyldarǵa arnalǵan damý strategııasyn qabyldaǵan. Jańa joba aıasynda balalarǵa fýtboldyń alǵashqy qyr-syryn baýlıtyn, tehnıkalyq sheberligin jastaıynan shyńdaıtyn bapkerlerdi oqytý qolǵa alynyp otyr.
«El fýtbolyn damytý maqsatynda balalar men jasóspirimder fýtbolynda atqarylyp jatqan jumystar orasan. Máselen, balalar fýtbolyn damytý úshin 2012-2016 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlama aıaqtalyp, elimizdiń ár óńirinde kásipqoı fýtbol klýbtarynyń janynan fýtbol ortalyqtary ashyldy. Qazirgi tańda fýtbol ortalyqtary men akademııalardyń 250-den astam túlegi Premer-lıga, Birinshi jáne Ekinshi lıga komandalarynyń qatarynda oınaıdy. Jalpy sany 6 myńnan astam bala elimizdegi fýtbol ortalyqtary men akademııalarda tegin jattyǵady. Fýtbol ortalyqtarynyń jumysyn aımaqtyq bapkerler únemi qadaǵalap otyrady», deıdi A.Aıtqojın.
Bas hatshynyń aıtýynsha, budan bólek te fýtbol federasııasynyń balalar fýtbolyn damytý úshin istep jatqan jumystary barshylyq. Árıne balalar fýtbolyna kóńil bólgen durys. Biraq otandyq fýtboldy órkendetý úshin aldymen mynadaı máselelerdi sheship alǵan durys sııaqty. Eń birinshi, legıonerlerge basymdyq berý otandyq fýtboldy órkendetpeıdi. Olarǵa 20-30 mıllıon dollar tólep elge aldyrtqansha, sol qarjyny jas fýtbolshylardyń bolashaǵyna ınvestısııa retinde quıǵan áldeqaıda tıimdi. Sonymen qatar jergilikti basshylyq fýtbolǵa degen kózqarasyn ózgertip, fýtbolǵa turaqty qoldaý kerek. Bizdegi óńir fýtbolynyń damýy qazirgi tańda ákimniń fýtbolǵa degen kózqarasyna táýeldi bolyp tur.
Ekinshi, ár óńirdegi stadıondardy zaman talabyna, halyqaralyq standartqa sáıkestendirý. Dál qazir Qazaqstanda jóni túzý stadıony bar Astana men Almaty qalalary ǵana. Qalǵan stadıonnyń jaǵdaılary syn kótermeıdi. Stadıondardyń talapqa saı emestigin «Astana» men ulttyq quramanyń eks-bapkeri Stanımır Stoılov jıi synǵa alatyn. «Biz Qazaqstan fýtboly ilgeri damyǵanyn qalasaq, stadıondardy retke keltirý kerek. Bizdiń klýbtar, fýtbol federasııalary osy týraly oılanǵandary jón. Qazaqstan ishindegi stadıondardyń sapasyn arttyrmaı, Eýropada atoı salý múmkin emes», deıdi ol.
Úshinshi, fýtbolǵa bólingen qarjyny ınfraqurylymdy damytý jáne jabyq manejderge jumsaý qajet. Eger oblys ortalyqtarynda jabyq keshendi manejder men shaǵyn stadıondar salynsa, basqa qarapaıym máseleler de sheshiler edi. Byltyr Reseıde ótken álem chempıonatyna tuńǵysh ret qatysqan Islandııa ala doptyń aınalasyndaǵy máseleni áldeqashan sheship tastaǵan. Jalpy, bul memleket fýtbol oınaýǵa qolaısyz aımaq sanalǵandyqtan olar sońǵy 15 jylda jabyq manej salýǵa kóshti. Nátıjesinde, Islandııa quramasy FIFA reıtınginde 38-orynda keledi.
Ardager fýtbolshy Iýsýp Shadıev te Qazaqstannyń álemdik reıtıngte joǵarylaýy úshin birinshi kezekte balalar fýtbolyn damytyp, jabyq keshendi manejder salynatyn bolsa, otandyq fýtboldyń órkendeıtinin aıtady.
«Qazirgi kezde qazaq fýtboly negizinen soltústik aımaqta óristep jatyr. Ol aımaqtarǵa mindetti túrde jabyq manejder qajet. Sol kezde álem, Eýropa chempıonattary týraly oılanamyz. FIFA reıtınginde de joǵarylaıtynymyz sózsiz. Áıtpese, basqasynyń bári bos sóz. Eger ınfraqurylym men sapaly mamandardy daıarlaı alsaq, aldaǵy 15 jylda úzdik otyz eldiń qataryna kirýimizge shamamyz jetedi», deıdi Shadıev.
Fýtbol tarıhynda ınfraqurylym men balalar fýtbolyna kóńil bólip, 10-15 jylda jetistikke jetken quramalar óte kóp. Solardyń biri – Belgııa quramasy. Osydan 10 jyl buryn FIFA reıtınginde 53-orynda bolǵan Belgııa qazir reıtıng kóshin bastap tur. Bir qyzyǵy, Belgııa tarıhta birde-bir týrnırdi jeńbegen. Belgııa quramasynyń bas bapkeri Mıshel Sablon jasóspirimder men jastar quramalarymen jumys isteıtin Bob Brovaıs esimdi jattyqtyrýshymen birigip, 2000 jyldardyń basynda eldegi fýtboldy damytýdyń uzaq merzimdi josparyn jasady.
Sablon men Brovaıs kórshiles Gollandııa men Fransııanyń jattyqtyrý tásilderi men fılosofııasyn zertteýge kirisip, «Aıaks» jáne «Barselona» klýbtarynyń «sheberhanasynan» ótedi. Zertteý jáne tájirıbe almasý nátıjesinen keıin olar Belgııanyń jastar men jasóspirimder quramalary birdeı 4-3-3 júıesimen oınaý kerektigin túsindi. Birinshi kezekte nátıje mańyzdy ekenin uǵynyp, alǵashqy revolıýsııalyq qadamdar jasady. Máselen, balalarǵa 2h2, 5h5, 8h8 formatyndaǵy kishi alańdarda oınaýǵa múmkindik berdi. Sol arqyly drıblıng pen dopty dıagonaldy asyrýǵa shyńdady. Osylaısha talantty balalar qosymsha tájirıbe jınaqtap, ózderin damyta tústi. Belgııalyqtar qazir sol jumystyń nátıjesin kórip otyr. Quramanyń qazirgi juldyzdary Aksel Vıtsel, Stıven Defýr, Tıbo Kýrtýa, Kevın De Brıoıne, Naser Shadlı jáne Mýssa Dembeleniń barlyǵy da osyndaı mektepterde daıyndalǵan edi. Sóıtip Belgııa az ýaqytta TOP quramalardyń qataryna endi. Osyndaı qajyrly eńbek pen nátıjeli jumystyń arqasynda Belgııa quramasy birde-bir birinshilikti jeńbeı-aq, FIFA reıtınginde kósh bastap tur.
Álemdik deńgeıde óner kórsetip júrgen ne komandasy, ne quramasy joq Qatar eli 2022 jylǵy álem chempıonatyn ótkizedi. Jaz aıynda aýa raıynyń 50 gradýsqa deıin ysýyna baılanysty qatysýshy komandalar men fýtbolshylarǵa jaıly bolý úshin stadıondardy kondısıonerlermen jabdyqtap jatyr. Memlekettiń fýtbolǵa degen kózqarasynyń arqasynda Qatar jýyrda Azııa kýbogyn jeńip aldy. FIFA reıtınginde qazir 55-orynda keledi. Memlekettiń fýtbol federasııasy sońǵy 10-15 jyl kóleminde bar nazardy balalar fýtbolyna aýdarǵan. Osy maqsatpen olar ıspanııalyq bapker Felıks Sanches Basty shaqyryp, 2006 jyldan bastap Aspıra akademııasynda qatarlyq balalardy «Barselona» júıesi negizinde jattyqtyra bastady. Balaqaılar erjetken kezde Sanches olardy jasóspirimder quramasynyń bapkeri retinde baýlýyn jalǵastyrdy. Nátıjesinde, ıspan mamanynyń basshylyǵymen 19 jasqa deıingi qurama 2014 jyly Azııa chempıonatynda top jarsa, araǵa 5 jyl salyp sol quram Sanchestiń baptaýymen óz tarıhynda tuńǵysh ret Azııa kýbogyn jeńip aldy. Akram Afıf, Álı Almoez, Bassam ál-Raýı jáne Ábdelkárim Hassan syndy jas fýtbolshylardyń esimi jaqyn bir-eki jyldyqta Eýropa fýtbolyn da dúr etkizýi ǵajap emes.
Qazaqstan álemniń eń damyǵan 30 memleketiniń qataryna kirýi jóninde jańa strategııalyq maqsat qoıyp otyr. Qazir elimiz osy baǵyttaǵy nátıjeli jáne júıeli jumystyń arqasynda qarqyndy damyp keledi. Alaıda ár 5-10 jyl saıyn fýtboldy damytý úshin jańa baǵdarlama qabyldaıtyn Qazaqstan fýtboly damyǵan, ınfraqurylymy jolǵa qoıylǵan el retinde FIFA reıtınginde TOP-30 eldiń qataryna qosylý úshin bizge joǵaryda aıtqan olqylyqtardyń ornyn toltyrý kerek.
Álı BITО́RE,
«Egemen Qazaqstan»
