Sıfrlandyrýdyń ekonomıkaǵa oń áseri kóp

Nátıjeler kóńil qýantady

Osy másele boıynsha baıandama jasaǵan Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstri Dáýren Abaev «Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy negizgi bes baǵyttan, 17 bastamadan jáne 120 is-sharadan turatyndyǵyn aıtyp ótti. 2018 jyly 20 is-sharany júzege asyrý josparlanǵan bolatyn. Sol josparǵa saı jumystar tolyq oryndaldy.

«Ekonomıka salalaryn sıfrlandyrý» birinshi baǵyty boıynsha kelesi mańyzdy nátıjelerge qol jetkizildi: otyn-energetıka jáne taý-ken metallýrgııa keshenderinde Indýstrııa 4.0 elementterin qoldaný arqyly eńbek ónimdiligi ortasha eseppen 10%-ǵa artty; jekelegen óndiristerde elektr qýaty 33%-ǵa deıin únemdeldi; jabdyqtardy paıdalaný koeffısıenti 50%-ǵa ulǵaı­dy», dedi D.Abaev.

Onyń aıtýynsha, paıdaly qazbalary bar jeti iri ken ornyna «Zııatkerlik ken orny» jáne «Sıfrly kenish» jobalary engizildi. 2019 jyly osyndaı júıe bo­ıynsha jumys isteıtin nysandar sanyn 12 birlikke jetkizý josparlanyp otyr. 

Agroónerkásiptik keshendi sıfrlandyrý aıasynda elimizdiń 14 qanatqaqty sharýashylyǵynda dálme-dál eginshilik elementteri engizilgen. Osylaısha fer­mer­lerdiń shyǵyndary ortasha eseppen 15-20%-ǵa azaıyp, astyq ónimi 2,5 esege artty. 2019 jyly «smart fermalardy» 500 sharýashylyqqa deıin jetkizý josparlanǵan.

Baǵdarlamanyń taǵy bir negizgi baǵyty – onlaın saýda júıesin damytý. Elektrondy saýda sýbektilerine qa­tys­ty zańnamalyq deńgeıde salyq jeńil­dikteri qarastyrylǵan. Bul jeńil­dikterdi e-kommersııanyń 331 jańa sýbektisi paıdalanyp úlgerdi. Qazaq­standa aqshasyz, uıaly telefon arqyly qolma-qol eseptesý sekildi álemdik trendter qalyptasyp, damýda. Máselen 2018 jyldyń qarasha aıynyń sońynda elimizdegi alty iri bank qanatqaqty rejimde osy servıske qosyldy. 

«Sıfrly memleketke kóshý» ba­ǵy­ty aıasynda búgingi tańda bilim berý salasynyń barlyq deńgeıi sıfrlandyrýmen qamtylǵan. Mektepke deıingi bil­im beretin uıymdardyń 64%-y elektrondy ótinishter qabyldaıdy. Al mek­tepterdiń 94%-ynda oqýshylar elek­trondy kúndelikter men jýrnaldardy paıdalanady. Jalpy, bul baǵyttaǵy sıfrlandyrý aýyldyq jáne qalalyq mektepter arasyndaǵy alshaqtyqty 30%-ǵa tómendetýge múmkindik berdi. 

Densaýlyq saqtaýdy sıfrlandyrý sheńberinde elektrondy qujat berýge medısınalyq uıymdardyń 99,2%-y aýys­ty. Qazaqstannyń 16,3 mln turǵynynda óńir­lik elektrondy densaýlyq pasporty bar. 

 Áleýmettik-eńbek salasyn sıfrlandyrý aıasynda elektrondy eńbek bırjasy óz tıimdiligin dáleldedi. 2018 jyly 533 myńnan asa jumys izdeýshi jumysqa ornalasty, onyń ishinde 409 myń azamat turaqty jumys ornyn tapty. 

Kórsetiletin memlekettik qyzmetterdi elektrondy formatqa aýystyrý ju­mys­tary da jalǵasyp jatyr. Qazirgi ýaqyt­ta 752 memlekettik qyzmettiń 506 túri avto­mattandyryldy. Iаǵnı, qyzmet kórsetý ýaqytyn 40%-ǵa qysqartýǵa múmkin­dik berdi. Bul orta eseppen alǵanda 

12 kúnnen 7 kúnge deıingi merzim. Sony­men qatar qaǵaz aınalymy 60 mln anyq­tamaǵa deıin qysqarǵan. 2018 jyly el turǵyndaryna 30 mln qyzmet elektron­dy formatta kórsetildi. Astana men Al­maty qalalarynda 3 kóshi-qon, 8 maman­dandy­rylǵan, 16 sıfrlyq halyqqa qyz­met kórsetý ortalyqtary ashylyp, bıo­metrıkalyq derekter jınaý júıesi iske qosyldy. Bıyl memleket­tik qyzmetterdiń 80%-yn elektrondy formatqa kóshirý, sondaı-aq 1 sıfrlyq jáne 5 kóshi-qon HQKO ashý josparlanǵan. 

 «Jalpy, 2018 jyly iske asyrylǵan sıfrlyq sharalar qazirdiń ózinde elimizge 218 mlrd teńgeden astam ekonomıkalyq paıda ákeldi. Sıfrlandyrý esebinen qurylǵan jańa jumys oryndarynyń sany 43 myńnan asady. Bıyl jumys tártibi tolyq ornyqty, memlekettik organdardyń jaýapkershilik aýmaǵy irikteldi, ulttyq jáne jeke kompanııalar aldaǵy maqsattaryn aıqyndap aldy. Sondyqtan da jańa tehnologııalardy engizýden túsetin ekonomıkalyq áser aldaǵy ýaqytta qazirgi nátıjelerden de joǵary bolady dep nyq senimmen aıtýǵa bolady», dep málimdedi D.Abaev. 

О́ndiris pen ónerkásipti sıfrlandyrý jalǵasady

О́z kezeginde Indýstrııa jáne ınfra­qu­rylymdyq damý mınıstri Jeńis Qasymbek «Sıfrly Qazaqstan» baǵdar­lamasy aıasynda basym jobalar óner­ká­sip, kólik, turǵyn úı-kommýnaldyq sha­rýashylyǵy, geologııa jáne jer qoı­naýyn paıdalaný salalarynda iske asyp jatqanyn aıtty.

2018 jyly О́nerkásipti sıfrlandyrý boıynsha jeti modeldik fabrı­kada aýdıt aıaqtaldy jáne ony sıfr­landyrý úshin jol kartalary beki­tildi. Ár kásiporynǵa shamamen 30 is-sha­ra usynyldy. Sonymen qatar óńir­lerdiń ónerkásiptik kásiporyndaryn sıfrlandyrý jumystary júrgizilip jatyr. Mınıstrlik ákimdiktermen bir­lesip, orta jáne iri ónerkásip nysandary­na sıfrly tehnologııalardy engizý jó­nindegi jol kartasyn bekitti. Bıyl 100-den astam kásiporyndy sıfrlandyrý ju­mysy belsendi túrde jalǵasatyn bolady.

«Kólikti jáne logıstıkany sıfrlandyrý» mindeti boıynsha «Zııatkerlik kólik júıesi» (ZKJ) jobasy iske asyrylyp jatyr. Júıe jol-kólik keshenin basqarýdyń birqatar máselesin sheshýge múmkindik beredi. 

E-SHANYRAQ jobasyn iske asyrý aıasynda 2018 jyldyń sońynda qanat­qaqty rejimde Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq salasynyń biryńǵaı aqpa­rattyq júıesi iske qosyldy. Sonyń nátı­jesinde júıege 5 217 kóp páterli tur­ǵyn úıdiń elektrondy tehnıkalyq pas­porty endi jáne 5 767 túrli esepteý qu­raldary qosyldy. Qurylys sala­synda E-QURYLYS biryńǵaı aqparat­tyq júıesi engizilýde. Júıe blok­cheın rejiminde nysan qurylysy bastal­ǵan­nan aıaqtalǵanǵa deıingi barlyq prosesti baqylaýǵa múmkindik beredi.

IT-mamandyq boıynsha 10 myń grant bólingen

Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıev Prezıdent Joldaýyna jáne «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasyna sáıkes bilim berý salasynda sıfrly tehnologııalardy damytý boıynsha birqatar shara oryndalyp jatqanyn, osy maqsatta sıfrlandyrý ofısi qurylǵanyn atap ótti.

1-4 synyptarǵa arnalǵan «Aqpa­rat­tyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalar» páni boıynsha tıptik oqý baǵdarlamasy bekitildi. Sóıtip osy oqý jylynan bas­tap 3-synypta oqytý bastaldy. Kelesi oqý jylynan bastap kezeń-kezeńimen qal­ǵan synyptar kirisedi.

«100 naqty qadam» Ult josparynyń 76-qadamyna sáıkes mektepterde «In­formatıka» pánin oqytý 5-9 synyptarda aptasyna 1 saǵat nemese jylyna 34 saǵatqa deıin, 10-11 synyptarda aptasyna 2 saǵat nemese jylyna 68 saǵatqa deıin kóbeıdi. Sonymen qatar «Informatıka» páni boıynsha oqý baǵdarlamalarynyń mazmuny qaıta qaralyp, mektepte robottehnıka, 3D modeldeý jáne mashınamen oqytýdyń júıeleri salasynda zamanaýı baǵdarlamalaý tilderi engizildi.

Aqparattyq tehnologııalar salasynda qajetti mamandyqtar boıynsha memlekettik tapsyrys kólemi ulǵaıdy. Byltyr AT-mamandyq boıynsha 10 myńnan astam grant bólindi.

Sondaı-aq ashyq bilim berýdiń ulttyq platformasyn qurý jumystary júrgizilýde. Platformada ártúrli bilim kýrsy, sonyń ishinde 3D modeldeý, aq­parattyq qaýipsizdik, baǵdarlamalaý, AT-tilderi jáne taǵy basqa kýrstar bolady. Sonymen qatar bilim berýdi jáne ǵylymdy biryńǵaı basqarý júıesin qurý boıynsha jobalar iske asyrylyp jatyr.

Baǵdarlamany iske asyrý Elbasy baqylaýynda

Máseleni qorytyndylaǵan Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaev «Sıfr­ly Qazaqstan» memlekettik baǵdarla­masyn iske asyrý Elbasynyń erekshe baqylaýynda ekenin atap ótti. Baǵdar­lamany iske asyrý aıasynda qosylǵan qunnyń ósýine, sondaı-aq ekonomıkadaǵy shyǵyndardyń qysqarýyna ákeletin eleýli ekonomıkalyq áser kútilýde. 

Baǵdarlama iske asyrylǵan byltyr­dan beri biraz baǵyt boıynsha oń ózge­rister bar. Zańnamalyq baza jetildirilip, óndiristi, bıznesti jáne memlekettik bas­qarýdy engizýdiń ońtaılanǵan tásilderi ázirlendi. Sonymen birge Úkimettiń sıfr­lyq kún tártibin iske asyrýdyń tıim­diligin arttyrý maqsatynda orta­lyq jáne jergilikti organdardyń sıfr­lan­dyrýdyń áserin baǵalaý men monıto­rıngileýdiń biryńǵaı ádisnamasyn ázirleý qajettiligi paıda boldy.

Osy jaıttardy atap kórsetken Úkimet basshysy Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstrligine ekonomıkanyń jekelegen salalaryndaǵy sıfrlandyrýdyń áleýetin belgileýdi, sonymen qatar shyǵyndardyń is júzinde qysqarýyn es­kere otyryp, sıfrlandyrý joba­larynyń tıimdiligin esepteýdiń biryń­ǵaı ádisnamasyn jasaýdy tapsyrdy. Son­daı-aq memlekettik organdarmen jáne AT-qaýymdastyqpen birlese otyryp sıfrlyq tehnologııalardy qoldaný máse­leleri boıynsha zań jobasyn pysyq­taýdy jedeldetýdi tapsyrdy.

Munan keıin Turǵyn úı qurylys jınaq bankin jáne otandyq avtomobıl jasaýshylardy bıýdjettik nesıelendirý máseleleri boıynsha Úkimet qaýlysynyń jobasy qaralyp, maquldandy. Atalǵan máselege qatysty Indýstrııa jáne ın­fra­qurylymdyq damý mınıstri Jeńis Qa­symbek baıandama jasady.

Turǵyn úı qurylys jınaq bank júıesi boıynsha 660,6 mlrd teńge jınaǵy bar 1,3 mln salymshy tirkelgen. Bul salymshylar – memlekettik qoldaý sharalary esebinen baspanaly bolýǵa nıetti «Nurly jer» memlekettik baǵdarlamasynyń áleýetti qatysýshylary. 44,7 myń salymshynyń 195,9 mlrd teńge jınaǵy bar (páter somasynyń 20 paıyzynan astam). 

J.Qasymbek turǵyn úı qurylys jınaq júıesi baspana alýdyń eń tıimdi qural­darynyń biri ekenin atap ótti. Salym­shylarǵa beriletin zaımdar bastap­qy jarnasy 20%-ǵa deıin bolǵan jaǵdaı­da 25 jylǵa 5%-ben beriledi. Máselen, quny 8,4 mln teńge bolatyn páterdiń (60 sharshy metr eki bólmeli páter) aı saıynǵy tólemi 60 myń teńgeni quraıdy.

Bólingen qarjy 3111 salymshynyń qoljetimdi zaım alýyna múmkindik be­redi. Bul qarjy aldaǵy 15 jylda 3 ret aı­na­lymda bolady, ıaǵnı taǵy 6 myń sa­lym­shyǵa zaım beriledi.

Otandyq avtoóndirýshilerdi qoldaý maqsatynda jáne halyqty qoljetimdi nesıemen qamtamasyz etý úshin bul tájirıbe jalǵasatyn bolady. Bıyl ekinshi deńgeıli bankterdi jeńildikpen qarjylandyrý jolymen «Báıterek» UBH» AQ-ǵa 10 mlrd teńge bólý josparlanýda. Onyń 8 mlrd teńgesi jeńildikpen avtonesıeleýge, al 2 mlrd teńgesi kommersııalyq tehnıkany lızıngilik qarjylandyrýǵa beriledi. Alǵashqy kezeńde 2 myńnan astam avtomobıl satý josparlanýda. Kelesi jyldary «revolverlik» qarajat esebinen baǵdarlama boıynsha orta eseppen jylyna 400-500 otandyq avtomobıl satylatyn bolady.

Qarjy, Ádilet, Ulttyq ekonomıka mınıstrlikterimen kelisilip usynylǵan qaýlynyń jobasynda «Báıterek» UBH» AQ-ny bıýdjettik qarjylandyrýdyń negizgi sharttary bekitiledi. Jobany iske asyrý úshin qarajat memlekettik bıýdjette qarastyrylǵan jáne J. Qasymbektiń aı­týynsha, joba teris áleýmettik-ekono­mı­kalyq nemese quqyqtyq saldarǵa alyp kelmeıdi.

«Báıterek» UBH» AQ tóraǵasy Aıdar Áriphanov buǵan deıin bólingen qarajat otandyq avtomobılderdi óndirýdiń turaqty ósýine áser etkenin atap ótti. 2018 jyly 32,3 myń birlik tehnıka óndi­rildi. 2018 jyldyń qorytyndysy boıyn­sha «Qazaqstanda jasalǵan» belgi­simen 28,2 myń jeńil avtokólik satyldy. 2019 jyly «Nurly jer» baǵdarlamasyna jáne respýblıkalyq bıýdjet týraly zańǵa sáıkes nesıelik turǵyn úı qury­ly­syn qarjylandyrý aınalymyn qamta­masyz etý maqsatynda 28 mlrd teńge bıýd­jettik nesıe bólinedi. Sonymen birge Qazaqstannyń damý bankine 10 mlrd teń­gege bıýdjettik nesıe bólý jospar­la­nyp otyr.

Elimizdiń óńirlerinde halyqqa jeńil­detilgen nesıe berý baǵdarlamalary qalaı iske asyrylyp jatqany týraly Astana qalasynyń ákimi Baqyt Sultanov pen Qostanaı oblysynyń ákimi Arhımed Muhambetov baıandady.

Suńǵat ÁLIPBAI,

«Egemen Qazaqstan»