Jumyla kótergen júk jeńil

Juma, 15 maýsym 2012 6:55

Qazirgi tańda elimizde 18 myńdaı úkimettik emes uıym tirkelgen. Olardyń basym bóligi densaýlyq saqtaý, jastar isi, bilim, áleýmettik salada tabysty qyzmet etýde. Atalǵan baǵyttar boıynsha memleket tarapynan da orasan zor jumys atqarylyp jatqany belgili. Táýelsizdikke qol jetkizgen 20 jyl ishinde qoǵamdyq uıymdardyń jumysyn úılestiretin quqyqtyq negizder anaǵurlym jetilip, kóptegen baǵdarlamalar qabyldandy. Desek te, áleýmettik qoldaýǵa zárý  otbasylar áli de bolsa kóp. Áleýmettik jaǵdaıy tómen otbasylarda tárbıelenip jatqan balalar men jastardyń jan-jaqty damý isine «BOTA» qoǵamdyq qory óz úlesin qosyp keledi. 

Juma, 15 maýsym 2012 6:55

Qazirgi tańda elimizde 18 myńdaı úkimettik emes uıym tirkelgen. Olardyń basym bóligi densaýlyq saqtaý, jastar isi, bilim, áleýmettik salada tabysty qyzmet etýde. Atalǵan baǵyttar boıynsha memleket tarapynan da orasan zor jumys atqarylyp jatqany belgili. Táýelsizdikke qol jetkizgen 20 jyl ishinde qoǵamdyq uıymdardyń jumysyn úılestiretin quqyqtyq negizder anaǵurlym jetilip, kóptegen baǵdarlamalar qabyldandy. Desek te, áleýmettik qoldaýǵa zárý  otbasylar áli de bolsa kóp. Áleýmettik jaǵdaıy tómen otbasylarda tárbıelenip jatqan balalar men jastardyń jan-jaqty damý isine «BOTA» qoǵamdyq qory óz úlesin qosyp keledi. 

Búginde Qazaqstanda 18 jasqa deıingi 5 mıllıonǵa jýyq bala bar. Olardyń  140 myńy túrli deńgeıdegi múgedek balalar bol­sa, 40 myńǵa jýyǵyn ata-ananyń qa­raýyn­syz qalǵan jetim balalar quraıdy. Al kámeletke tolmaǵandardyń isimen aınalysatyn ınspeksııa qyzmetkerleri 20 myń­ǵa jýyq balany tirkegenin jáne taǵy osynshama bala qıyn otbasynda tárbıele­nip jatqanyn alǵa tartýda.  Osy oraıda «BOTA» qoǵamdyq qorynyń Áleýmettik qyz­met­terdi qoldaý baǵdarlamasy áleýmettik jaǵdaıy tómen otbasylardaǵy balalar men jastarǵa áleýmettik qyzmet kórsetetin kommersııalyq emes uıymdardyń (KEU) jobalaryn qoldap, balalar men jastardyń zaman talabyna saı jetilýine barynsha qol­daý kórsetip kele jatyr. Búginde qoǵamdyq qor úkimettik emes uıymdar usynǵan 320 jobany iske asyrý úshin 940 mln. teńge bólgenin atap aıtýymyzǵa bolady. Jobalar mektep jasyna deıingi balalardy, erekshe kútimdi qajet etetin balalar men jastardy, jetimderdi jáne qańǵybas balalardyń, bas bostandyǵynan aıyrylǵan jastardyń azamat bolyp qalyptasýyna jan-jaqty qoldaý kórsetýde. Osy rette qordyń áleýmettik baǵadarlamalaryn iske asyrýdaǵy grant alýshylary, ıaǵnı úkimettik emes uıymdar san túrli áleýmettik qyzmetter usynaty­nyn maqtanyshpen aıtýǵa bolady. Osyndaı qyrýar jumystardyń arqasynda elimizdegi 25 myńnan astam bala túrli áleýmettik qoldaýlarǵa ıe bolyp, durys joldy tańdap otyrǵan jaıy bar. Qordyń mektep jasyna deıingi balalarǵa baǵyttalǵan áleýmettik baǵdarlamalary elimizdegi myńǵa jýyq balanyń shaǵyn ortalyqtarǵa baryp, bilim alýyna jaǵdaı jasaǵanyn bireý bilse, bireý bilmeýi múmkin. Endi naqty mysalmen sóılesek, Shymkent qalasynyń turǵyny Dáýlet Sadyqov «BOTA» grant alýshysy «Bereke» qoǵamdyq birlestiginiń bastamasymen uıymdastyrylǵan «Balbóbek» kýrsyna qatysyp, tereń bilim alýǵa kóshken. Ol osyǵan deıin baldaqqa súıenip, úıge kelip oqytatyn pedagogtan tálim alǵan-dy. Endi Dáýlet óz qatarlastarymen oqý jáne aralasý múmkindigine ıe bolyp otyr.

«BOTA» qory qıyn ómirlik jaǵdaılar­dy bastan keship jatqan balalardy tárbıe­leý isine erekshe mán berip otyr.  Jetimder men qańǵybas balalarmen jáne bas erkin­diginen aıyrylǵan jastarmen jumys isteý óte qıyn sharýa. Qazir qor osy sanattaǵy jeti myń balany túrli trenıngterden ótkizip, áleýmettik ortaǵa beıimdep jatyr. Qoǵamdyq uıymdardyń bilikti mamandary olardy ómir súrýge  mashyqtandyrýda. Son­daı-aq, qarjylyq saýattylyq pen salamatty ómir súrý boıynsha aqparatty da boılaryna sińirip jatqanyn atap aıtýymyzǵa bolady.  Máselen, Stepnogor qalasyndaǵy «Jenskıı lých» qoǵamdyq birlestigi  qala mektepteriniń birinde «A jáne Iа» áleýmet­tik-shyǵarmashylyq qonaqjaıyn»  ashty. Mektepte qonaqjaı ashylǵaly beri devıantty jastarmen jumys isteý boıynsha jáne otbasynyń nashar jaǵdaıyn anyqtaý­ǵa múmkindik beretin jańa praktıkalyq ádistemeler paıda boldy. Balalardyń boıynda oryn alǵan ózgeristerdi ata-analary da baıqady. Máselen, Zeınep Temirǵalıeva «Osy trenıngterge barǵaly beri balam qatty ózgerdi: Rýslanmen qarym-qatynasym jaqsardy, úı jumystaryna qolǵabys kórsete bastady, buzyq balalarmen aralasýyn toqtatty. Keıde bizge, ata-analarǵa, óz balalarymyzdy túsiný qıyn bolyp jatady. Osyndaı kezde uıym kórsetip otyrǵan qoldaýdyń orny erekshe», dep aǵynan jarylsa, Svetlana Baýer: «Psıholog Marına Mıhaılovna balam Ivanmen ishimdik pen temekiniń zııany týraly áńgime ótkizdi. Onyń sózderi balama áser etkeni onyń óz­gere bastaǵanynan baıqaýǵa bolady. Meniń­she, mektepterde osyndaı jobalar men baǵdarlamalar aýadaı qajet», – deıdi.

ÁQQB kómek alýshylarynyń aqyrǵy tobyna 12 myńnan astam jas azamattar kiredi. Qarjylandyrylǵan jobalarda olar bız­nes­ti ashý jáne júrgizý teorııasy men táji­rıbesin úırenip, kásibı baǵyttaý negizde­rine oqytylady. Sondaı-aq, jastardyń kósh­basshylyq qabiletin shyńdaý máselesi de nazardan tys qalyp otyrǵan joq. Aıta­lyq, qor qarjylandyrǵan «Qarajat nesıe» qoǵamdyq qory Shymkent qalasy men Saıram aýdanynda úsh kúndik 17 trenıng ótki­zip, 400-ge jýyq jas kásipkerge zań normalaryn, QR Salyq kodeksi, marketıng jáne bıznes-josparlaý negizderi boıynsha dáris oqydy. Sondaı-aq, trenıng barysynda alǵan bilimderin shyńdaý úshin jastar sha­rýa­shylyqtar men sehtarda óndiristik táji­rıbeden ótti. Osy oqytýdan ótken Asyljan Ketebaev Qarasý aýylynda azyq-túlik dúke­nin ashty. Sonymen qatar, plastık tereze­lerin jasaý sehynda tájirıbeden ótken ol shaǵyn nesıe alyp, plastık terezelerin jasaıtyn jeke sehyn qurdy. Endi ózi qatarly jastardy jumyspen qamtyp otyr.

Táýelsizdik alǵan 20 jyl ishinde otan­dyq kommersııalyq emes uıymdar bir­neshe damý kezeńinen ótti. Búginde san-salada jumys isteıtin qoǵamdyq uıymdardyń kórse­tetin qyzmetteriniń sapasy artyp otyr. Qoǵamdyq uıymdar áleýmettik máse­le­lerdi sheshýde bılik pen qoǵam arasynda dáneker bolyp otyrǵanyn erekshe atap aıtýǵa bolady. Osy úrdisterden «BOTA» qory da qalys qalmaýda. Qýantarlyǵy, qordyń ıgi isine jergilikti bılik oryndarynan bastap Úkimetke deıin qoldaý kórsetip otyr. Elimizdiń Premer-Mınıstri Kárim Másimovtiń «Ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdar men «BOTA» qoǵamdyq qorynyń 2012-2013 jyldarǵa arnalǵan birlesken is-qımyl jumysyn maquldaý týraly» ókiminde memlekettik qurylymdar­dyń qor baǵdarlamalarymen yntymaqtas­ty­ǵy tolyqqandy atap kórsetilgen. Qazaq­standa áleýmettik jobalardy iske asyrýda bıznes qurylymdar da belsene qatysýda. Qordyń Áleýmettik qyzmetterdi qoldaý baǵdarlamasy departamentiniń dırektory Jańyl Muqashova: «Qazaqstannyń bıznes qurylymdary «BOTA» qorynyń grant alýshylaryna shamamen 70 mıllıon teńgege qarjylyq qoldaý kórsetti. Negizinen bul qarajat erekshe qajettilikteri bar balalar men jastarǵa arnaıy jabdyqtardy alýǵa, jóndeý jumystaryn júrgizýge jáne kóńil kóterý sharalaryn uıymdastyrýǵa jumsal­dy. Bul – balalar men jastardyń bolashaǵy úshin jumyla árekettesýdiń jáne áleýmet­tik jaýapty bolýdyń jaqsy úlgisi ekeni daý­syz», – deıdi.

Qordyń Áleýmettik qyzmetterdi qoldaý baǵdarlamasy budan áride óz granttyq baıqaýlary aıasynda qoǵamdyq uıymdarǵa qoldaý kórsetý isin jalǵastyra beredi. Osy jyldyń sońyna deıin «BOTA» elimizdiń kommersııalyq emes uıymdarynyń jobalaryn shamamen 300 mln. teńgege qarjylan­dyrýdy kózdep otyr.

Áınel QAINAZAROVA.