Álem • 22 Aqpan, 2019

Aýyly aralas, qoıy qoralas aǵaıyn...

315 retkórsetildi

Qyrǵyzstan týystyq jaǵynan da, tili, dini men dili jaǵynan da bizdiń eń jaqyn kórshimiz. Álemniń barlyq elderiniń demokratııalyq damý deńgeıin anyqtaý boıynsha jasalǵan reıtıngtiń sońǵy nátıjesi (10.02.2019 j.) boıynsha ol 98-shi orynda tur (The Democracy Index). Baltyq boıy elderin eseptemegende Qyrǵyzstan burynǵy KSRO-dan taraǵan respýblıkalar arasynda tek Moldova men Grýzııany ǵana aldyna salypty.

Jasyratyny joq, ashyq, naryqtyq júıede tek azamattyq qoǵam ınstıtýttary jetilgen elder ǵana bıik tabystarǵa qol jetkizip, sybaılas jemqorlyq sııaqty qoǵamdaǵy merezderdi sylyp tastaı alady. Atalmysh tizimde reıtıngi joǵary el­derdiń kóbiniń de ekonomıkasynyń sharyqtaı damyp, halqynyń áleýmettik jaǵdaıy jaqsaryp, jan basyna shaq­qan­daǵy tabysynyń joǵary ekendigi sonyń aıǵaǵy. Osy turǵydan alǵanda, demokratııa murattaryn bıikke kóterýge tyrysa­tyn Qyrǵyzstannyń da alar asýlary joǵary bolýy tıis dep oılaımyz. 

Byltyrǵy qarashanyń 15-de Qyrǵyz Respýblıkasynyń qazirgi prezıdenti Soo­ronbaı Jeenbekovtiń saılanǵanyna 1 jyl toldy. Osy ýaqyt aralyǵynda onyń atqarǵan isterin, qol jetkizgen tabys­taryn ishki jáne syrtqy sarapshylar búge-shigesin qaldyrmaı, kóp taldady. Sonyń ishinde onyń sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúresine úlken nazar aýdaryldy. Bul prezıdenttiń saılaý aldy baǵdarlamasynda eń mańyzdy maqsat dep jarııalanǵan. Endi sol serti qalaı oryndalyp jatyr degen suraqtar sarapshylardyń qyzý talqysyna tústi. S.Jeenbekovtiń ózi osydan bir jyl buryn: «Men sybaılas jemqorlyqty ulttyq qaýipsizdigimizge qater tóndiretin problema dep bilemin. Sondyqtan da onymen kúres Qaýipsizdik keńesiniń únemi nazarynda bolady» degen edi. Sodan beri S.Jeenbekov osy baǵytta biraz shara qabyldady. Keıbir jetistikterge de qol jetkizdi, biraq tolyq joıdy deýge kelmes. «О́kinishke qaraı, bul iste biz qoǵam kútken nátıjege qol jetkize almaı otyrmyz», dep prezıdenttiń ózi de moıyndaǵan. (Bulak.kg) Osy oraıda, ol sybaılastyq sottardyń, prokýratýranyń, qarjy polısııasynyń, ulttyq qaýipsizdik pen ishki ister qyzmetinde berik ornap otyrǵanyn da atap ótken. 

Prezıdent S.Jeenbekovtiń bul sala­daǵy isteriniń nátıjesiniń qataryna sheneý­nikterdiń tabys deklarasııasyn tek­serý men kúreske azamattyq qoǵam­dy belsendi túrde tartýy óz jemi­sin bergeni aıtylady. Alaıda keı­bir sarapshylar prezıdenttiń sybaılas jemqorlyqpen kúresi saıası qarsylas­tar­men esep aıyrysýǵa jalǵasyp jatqa­nyn da eske salady. Qalaı dese, de bir jyl­dyń ishinde Qyrǵyz elinde eki bir­deı burynǵy premer-mınıstr tutqynǵa alyndy. J.Satybaldıev pen S.Isaqovtyń ekeýine de Bishkek JEO kúrdeli jóndeýge jumsalǵan 300 mln dollardyń jaqsy nátıje bermeı, apatqa soqtyrǵany úshin sybaılas jemqorlyq kinási taǵylǵan. Taǵy bir burynǵy premer-mınıstr, S.Jeenbekovke qarsy prezıdenttik saı­laýǵa túsken O.Babanov shetelge qashyp ketken. Sońǵy jyldarda premer-mınıs­tr­ler qatarynda kóringen T.Sarıev te qu­qyq qorǵaý organdarynyń nazarynda, ony da Qaýipsizdik komıteti birneshe ret jaýapqa shaqyrǵan. Sondaı-aq Bish­kek qalasynyń burynǵy eki meri de tut­qyndalyp, qazir tergelip jatyr.

Syrtqy qatynastarda Qyrǵyz eli qazir ustamdy saıasat júrgizýde. A.Atam­baevtyń kezinde Túrkııamen, Qa­zaq­stanmen sýyp ketken ekijaqty qaty­nas­tar qazir qalpyna keldi. Ásirese, Qazaq­­stanmen jalǵasqan qatynas ekono­mıka-

nyń qalypty jaǵdaıǵa kelýine jol ashyp otyr. Onyń ústine, Qyrǵyz­stan aımaqtaǵy basqa eldermen de, ınte­grasııalyq uıymdarmen de baılanysyn jaqsartty. 

Qyrǵyzstannyń jańa prezıdentiniń Astanaǵa alǵash ret resmı saparmen kelýi – eki eldiń arasynda Máńgilik dos­tyq týraly kelisimshartqa qol qoıyl­ǵan­dyǵynyń 20 jyldyǵyna tuspa-tus kelgen. Munyń sımvolıkalyq máni bar ekendigin eki memlekettiń basshylary da atap ótti. S.Jeenbekov sondaǵy sózinde óziniń Qazaqstanmen strategııalyq jáne odaqtastyq qatynastardy jaqsartýǵa barlyq kúsh-jigerin salatynyn aıta kelip,«álemde qyrǵyz ben qazaqtaı týys halyqtar joq» degen oıyn jetkizgen. Sodan bergi qatynastarda eki memlekettiń arasynda eshqandaı túsinbeýshilikter bolǵan emes. Prezıdent N.Nazarbaev eki jaqty taýar aınalymy 2020 jylǵa deıingi merzimde bir mıllıard dollarǵa jetý kerektigin alǵa maqsat etip qoıylǵanyn jarııalaǵan, qazir sol maqsatqa jetýdiń jol kartasy iske asyrylýda. 

S.Jeenbekovtiń keıbir pragmatıkalyq bastamalary da Qazaqstannyń tájirıbesin eske salady. Mysaly, ol 2018 jyldy «Aımaqtardy damytý jyly» dep jarııalady. Osyndaı, bir ózekti máseleni basym baǵyt etip, arnaıy mınıstrlik qurǵan kezimiz de boldy. S.Jeenbekovtiń aımaqtardy damytý máselesin de halyq qyzý qostap ketti. Qyrǵyzstannyń jańa prezıdenti Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elderi lıderleri qataryna da jaqyn úılesip, ondaǵy kóterilgen suraqtardy túsinistikpen talqylaýǵa qyzý aralasýda. 

Osy máselelerdiń bárin saraptaı kelip, Qyrǵyzdyń Saıası-quqylyq zert­teýler ortalyǵynyń dırektory T.Ibraımov: «Bizdiń kútkenimizdeı emes, prezıdent áldeqaıda progresshil jáne ilgerishil bolyp shyqty. Onyń negizgi qadamdary men bastamalaryn qoǵam oń qabyldady. Ásirese, qoǵamdy toptastyrý men sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres baǵytyndaǵy isteri qyzý qoldaý tapty», dep jazdy. 

S.Jeenbekov qyrǵyzdyń asa belsendi Parlamentimen de ortaq til tabysýǵa qol jetkizip keledi. Onyń bastamalaryn Parlamenttiń qoldaýy sonyń aıǵa­ǵy. Árıne, bári birdeı «maıdan qyl sýyr­ǵandaı» jaıly bolyp jatqan joq. Áleý­mettik salanyń máseleleri keıde kúr­delenip ketedi. Densaýlyq saqtaý men bilim berý salasynyń qordalanǵan máse­leleri de áli sheshimin tappaı jatyr. 

Mine, týysqan kórshimizdiń búgingi hali, qysqasha aıtqanda, osyndaı. Olardyń tabysty bolýyna árbir qazaqstandyq tilektes ekeni daýsyz. 

Jaqsybaı SAMRAT,

«Egemen Qazaqstan»

Sońǵy jańalyqtar

Juma: Almatyda 28 indet oshaǵy karantınde tur

Ońtústik Qazaqstan • Keshe

Almatyda zerthanalar sany artady

Ońtústik Qazaqstan • Keshe

Uqsas jańalyqtar