Kıno • 25 Aqpan, 2019

Ssenarııden ekranǵa deıin...

528 retkórsetildi

«Kıno túsirgim keledi». Mundaı talpynys-tilekti qazirgi kezde, ásirese, jastardyń arasynan, tipti kánigi rejısserlerdiń aýzynan da jıi estımiz. «О́leńge árkimniń-aq bar talasy» degendeı, kıno túsirýge degen yntyǵýshylyq sońǵy kezde kóbeıe bastady, tipti ánshi-bıshi, kúıshiler de prodıýser bolyp, fılm túsirýge kirisip jatyr. Kınorejısser, kınossenarıst mamandyǵyn kásibı túrde meńgerý úshin talapkerlerdiń bári derlik Almatyda, VGIK-te, qala berdi shetelde oqyp kelip, «Qazaqfılmnen» áreń degende alǵashqy túsirilimderine kirisýshi edi. Qazir zaman ózgerdi – aqsha tapsań boldy, kıno grýppany jına da, túsirý alańyna attana ber! 

Ssenarııdi kórkemdik keńeste tal­qylatyp, akterlerge kastıng ótizip áýre bolýdyń qajeti joq. Túsirý alańynan ekranǵa bir-aq qarǵıdy. Fılmniń kórkemdik deńgeıi, moraldyq ustanymy men ıdeıa, akterlik sheberlik, operatorlyq erekshelik degenderdiń bárin fılmdi kórip bolǵan soń baryp bir-aq aıtasyń. Oǵan deıin úndemeı tura tur, áliptiń artyn baq.

Al ánshi bolyp aqsha tappaǵan, áli stýdenttik partadan bosaı qoımaǵan, biraq kıno túsirýdi armandaı bastaǵan jastar akademııa nemese ýnıversıtet qabyrǵasynda júrip, eń áýeli kıno túsirýdiń qyr-syryn túsinip alýlary kerek. Teorııalyq bilimmen, kıno túsirýdiń kásiptik prınsıpterimen, álemdik kınotaný ilimimen qarýlanyp alýlary kerek. Álemge tanymal kınorejısserlerdiń ozyq tájirıbesimen, olardyń jumys isteý tásilderimen egjeı-tegjeıli tanysyp alý – jastarǵa ómirlik azyq bolatyny sózsiz.

Ol úshin ne isteý kerek? Talap kerek, bilim kerek, izdenis kerek. Eń bastysy – ssenarıı kerek.

Ol qalaı paıda bolady? Qııaldan paıda bolady. Bos qııal emes, ómirsheń qııaldan. О́mirsheń qııal degen ne? О́mir shyndyǵyn kórkem shyndyqqa aınaldyra bilý qabileti. Ol qandaı qabilet? Shyǵarmashylyq qııalyńa jaýap bere alatyn ómir shyndyqtaryn talǵam tarazysynda salmaqtap, iriktep ala bilý. Iаǵnı, konstrýktıvti abstraksııa­laı bilý. Sebebi kúndelikti ómirde kez­desetin úırenshikti oqıǵalar kórkem shyǵarmaǵa negiz bola bermeıdi. Siz sol úırenshikti ómirdiń ózinen ózińizge áser etken, ózińiz baıqaǵan erekshe minezder men adamdar arasyndaǵy tosyn qarym-qatynastardy kóre bilip, sol kórinister men oqıǵalardy oısha baıytyp, damytyp, shyndyq sheńberinen shyǵaryp almaı nanymdy sıýjet qura bilýińiz kerek. О́mirde kezdesetin bir ǵana erekshe detaldan úlken shyǵarma týdyrýǵa bolady. Ol úshin sizdiń fantazııańyzdyń ózi baı bolýy kerek. Siz bir aptanyń ishinde irili-usaqty talaı kórinistermen betpe-bet kelesiz. О́zińizdiń oıyńyzǵa kelgen naqty ıdeıany júzege asyratyn kerekti minezder men kórinisterdi bir apta, nemese bir aı ishinde kórgen oqıǵalardy bir jiptiń boıyna tizip, qajet degen shyǵarma týdyrýyńyzǵa ábden bolady. Qyraǵy kóz ben kóregen kóńil úshin árbir usaq oqıǵanyń ar jaǵynda eleýli oqıǵa jatady.

Siz avtobýsta kele jatyrsyz. Adam kóp. Sizdiń aıaǵyńyzdy bireý basyp tur. Siz eskertý jasaısyz. Ol elemeıdi. Taǵy eskertý jasaısyz. Ol sizge dóreki túrde jaýap berdi. Osy oqıǵany ári qaraı qalaı damytasyz? Qandaı janrda? Komedııa ma, drama ma?

Siz kóshemen ketip bara jatyp jaraly qumyrsqany kórdińiz. Ol ornynan qozǵala almaı tyrbanyp jatyr. Bul – drama. Oǵan janyńyz ashyp, eńkeıip, anyqtap qaradyńyz. Áldeqalaı sebepten onyń eki aıaǵynyń myjylyp qalǵanyn kórdińiz. Endi ol eshqaıda bara almaıdy. Bul – tragedııa. Oqıǵany budan da góri kúsheıte túskińiz kele me? Onda birneshe adym jasańyz. Qumyrsqanyń ıleýin kóresiz. Dál sol qujynap jatqan qumyrsqalardyń ústinen ótken mashına dońǵalaǵynyń izin kóresiz. Júzdegen qumyrsqa myjylyp qalǵan. Bul – úlken tragedııa. Tiri qalǵan qumyrsqalar tirshiligin jalǵastyrýda. Bir qumyrsqa ózinen eki-úsh ese úlken qarbyzdyń shopaǵyn inine kirgize almaı álek bolyp jatyr. Bul – komedııa.
Jaı adam mán bermeı óte shyǵatyn mundaı kórinisti kókiregi oıaý, sanasy saý, júregi jumsaq adam ǵana baıqaı alady.

Proza men dramanyń aıyrmashylyǵy nede? Bul ekeýi de ádebıet bolyp sanal­ǵanymen, ekeýiniń aıyrmashylyǵy jer men kókteı. Prozada avtor keıipkerdiń kóńil kúıin, ashý-yzasyn, tabıǵat qu­bylystaryn, keı sátterde onyń ót­ken ómirin eske túsirip, sheginis jasap ke­týine múmkindik mol, al dramada nemese ssenarııde ondaı múmkindik joq. Bári shekteýli. Dramatýrg nemese ssenarıst keıipkerdiń barlyq is-áreketi men ishki jan dúnıesindegi ózgeristerdi dıalog pen qysqa remarkalarǵa syıdyra bilýi kerek. Prozadaǵy poetıka dıalogtaǵy sózderdiń astarynda jasyrynyp jatady.

Jazýshy adam eń áýeli áńgimeshil bolýy kerek. Bir oqıǵany bes adam bes túrli aıtady. Sol beseýdiń bireýiniń áńgimesi qalǵan tórteýiniń áńgimesinen qyzyqty, tartymdy bolýy múmkin. Demek, ol basqalarǵa qaraǵanda baı­qaǵysh, basqalarǵa qaraǵanda sózdik qory baı, áńgimeniń árin kirgizetin detaldardy kóre bilgen, oqıǵanyń mánin túsine bilgen.

Sol oqıǵany dramaǵa, nemese kıno­dramaǵa aınaldyrý úshin oqıǵanyń túıindi tusyn birden aıtyp qoımaı, birtindep baıandaý shart. Árbir kórinis negizgi nátıjege tam-tumdap barǵany abzal. Kelesi epızodta jańa ınformasııa, odan soń taǵy bir ınformasııa, sheshýshi kýlmınasııaǵa jetkenshe kórermendi yntyqtyra túsý úshin keıip­ker­di negizgi maqsatqa jetý jolynda talaı-talaı kedergilerge ushyratyp, mine, kelesi kóriniste maqsatqa jetedi dep kú­tip otyrǵanda taǵy bir kútpegen kedergi.

«Myń bir tún» hıkaıalarynda jıi kezdesetin mynadaı kóshpeli sıýjet bar. Sharshap-shaldyqqan bádáýı aıdaladaǵy qańyraǵan saraıǵa kezigedi. Ishke kirse birde-bir tiri jan joq. Tylsym saraıdyń bir túkpirinde aqsaqal otyr. Ol jigitti qarsy alyp, osy ǵımarattyń qojasy endi sen bolasyń dep kútpegen habar aıtty. Drama jańa betburys aldy. Ári qaraı ne bolar eken dep kórermen oıǵa tústi. Aqsaqal jigitti ertip alyp, saraı ishin túgel aralatyp shyǵady. Altyndalǵan jıhazdar, altyn ydys-aıaqtar... Shal bir qara esiktiń tusyna keledi de: «Myna esikti ashýshy bolma. Bul esikti ashsań zor qaıǵyǵa ushyraısyń», − deıdi.

Jigit jalǵyz ózi záýlim saraıdyń qojasy bop, baqytty ómir súrip jatady. Ol kúnde álgi qara esiktiń janynan ótedi. Ony ashqysy keledi. Keıipker de, kórermen de jańa bir oqıǵany kútip, ekranǵa úńile túsedi. Jigit esiktiń aldyna kep toqtaıdy. Kórermen endi ne bolar eken dep ishteı tyna qaldy. Jigit keıin sheginip ketti. Biraq oıynan sol qara esikti ashý shyqpaı qoıdy. Mine, ol esik tutqasyn ustady. Zalda óli tynyshtyq. Bári erekshe bir jańalyqty kútýde.

Kórermen uzaq kútken maqsatyna jetti – jigit qara esikti ashyp qaldy.
Dramanyń negizgi maqsaty – kó­rermendi qyzyqtyra bilý. Bárin laq etkizip birden aıtpa, onda kompozısııanyń máni ketedi.

«Drama ıavlıaetsıa samym sovershennym otrajenıem chelovecheskogo bytııa» dep jazǵan bolatyn uly fılosof Shopangaýer.

Biz kıno jasaǵanda kórermenge tartymdy, qyzǵylyqty bolyp shyǵýyn kózdeımiz. Sol maqsatpen eń áýeli ssenarıı jazylady. Al ssenarıı bir qoldan ekinshi, úshinshi qolǵa ótedi de, eń bastapqy ıdeıa kómeski tartyp qalady. О́ıtkeni árkim kınony budan da góri qyzǵylyqty jasaý maqsatynda óz úlesin qosyp qalýǵa tyrysady. Biraq rejısser bolashaq kınony kúni buryn «kórip» shyqqan. Ol túsirilim kezinde óz ıdeıasynyń júzege asýyn mindetti túrde qadaǵalap otyrady. So­nan soń da, kıno bitken kezde, ásirese ol kórermen jaǵynan joǵary baǵaǵa ıe bolyp, qoshemetke bólenip jatsa, bul jetistikte árkim óz úlesim bar dep maqtan tutady. Biraq báriniń tizgini rejısserdiń qolynda bolǵanyn rejısserdiń ózinen artyq eshkim túsine almaıdy. Solaı bola tursa da, kıno – bir ǵana adamnyń, tipti eń uly degen rejısserdiń jeke jeńisi dep aıta almaımyz. Ol – sıntezdi óner túri, ujymdyq eńbek. Rejısserdiń mindeti – sol ujymǵa kirgen ár adamdy bir ıdeıaǵa baǵyndyra bilý. Ol árkimge naqty tapsyrma bere bilýi tıis jáne osy lentanyń tabysty bolýy saǵan baılanysty dep, olardyń shabytyna shabyt, júregine ot jaǵa bilýi qajet. Rejısser – Kolýmb, onyń maqsaty – Amerıkany ashý, al komanda músheleriniń úılerine qaıtqylary keledi. Rejısser shtýrvalda. Ol ártisterge ǵana emes olardyń árqaısysymen til tabysa bilýi kerek. Olardyń júregine ot jaǵa bilýi kerek. Olaı bolmaǵan jaǵdaıda olardyń talant kózi tolyq ashylmaıdy.

Belgili kınorejısser Aleksandr Mıtta: «Kıno – jumaq pen tozaqtyń ortasynda» degen kitabynda osy anyqtamaǵa oraı óziniń basynan keshken bir oqıǵany mysalǵa keltiredi. Ol óziniń jas kezinde ataqty dybys operatoryn ózi túsirip jatqan fılmge shaqyrady. Ol kelip jumysqa kirisip ketedi, biraq ózi kútkendeı ol erekshe kózge túse qoımaıdy. Sonan soń ol osy dybys operatoryn qoıar da qoımaı usynǵan Rolan Bykovpen jolyǵyp: «Rabınovıch! Rabınovıch!» dep aıaq-qolyn jerge tıgizbeı maqtaǵan dybys operatorlaryńnyń ózgelerden esh artyqtyǵy joq, sylbyr qımyldaıtyn bireý ǵoı», − dep sharasyzdyǵyn bildiredi. Sonda Rolan Bykov: «Sasha, sen onyń júregine ot jaǵa bildiń be? Oǵan ról jazyp berdiń be? Ról jazyp bermeseń ol neni oınaýy kerek?» dep jaýap beredi.

Taǵy bir mysal. Ataqty operator Vadım Nosovty «Qabiletsiz, bolashaǵy joq» dep attaı alty jyl jumys istegen ony «Mosfılm» jumystan bosatyp jiberedi. Osy kezde Andreı Tarkovskıı ony jumysqa shaqyrady. «Ivannyń balalyq shaǵy», «Andreı Rýblev» atty fılmderde onyń talanty jalyndap ashylyp, kóptegen halyqaralyq festıvalderde «Eń úzdik kınooperator» degen ataqqa ıe bolady. Demek, «Mosfılmdegi» tanymy tómen kásipqoılar oǵan ról jazyp bere almaǵan, talant kózin asha almaǵan. Bul keltirilgen mysaldar rejısser sheberligine baılanysty. Al ssenarıst sheberligi degen ne jáne biz ony qalaı túsinip, qalaı baǵalaımyz? Ázirgi áńgime kınodrama jazýǵa mashyqtanyp júrgen jas talapkerge arnalǵandyqtan, eń áýeli biz sıýjet qurýdan, sol sıýjetti birtutas konstrýktıvti kompozısııaǵa kezek-kezegimen baǵyndyra bilýge basa nazar aýdarýymyz qajet. Oqıǵany bir sarynmen baıandap, bir boıaýmen boıaı berý kórermendi jalyqtyryp jiberedi. Oqıǵada kúrt syný, kúrt ózgerister, oıǵa kelmegen burylystar almasyp otyrýy shart. Mysaly, jigit áskerge ketip bara jatyr. Qoshtasar sátte qyz jigitiniń ózimen súıip qoshtasqanyn qalap tur. Jigittiń batyly jetpeı taısaqtap tur. Sol kezde qyz esinen tanyp qulap qalady. Jigit onyń aýzynan úrlep turǵyzyp alady.

Qara kıim kıgen eki adam jas jigitke:

− Súı! – dep buıyrady.

− Súıgim kelmeıdi.

− Súı deımin! Súımeseń atyp tas­taımyn!

Ol eńkeıgende, biz tabytty kóremiz. Tabytta kári kempir jatyr. Nemeresi onymen qoshtasýy kerek.

Kúlki men qaıǵynyń kenet almasýy. Bul epızod kınoǵa ǵana tán kórinis. Eger sahnalyq kórinis bolsa kórermen tabytta jatqan kempirdi kórip otyrar edi de bul kórinistiń esh qupııasy bolmas edi.

Kez kelgen oqıǵanyń ózine tán dra­malyq sıtýasııasy bar. Dramalyq sıtýa­sııa kúsheıgen saıyn keıipker obrazy da kúrdelene túsedi. Ol óz maqsatyna jetý jolynda talaı-talaı kedergilermen kúresýine týra keledi, al kórermen bas­ty keıipkerdiń jeńiske jetýin qalap, onyń taǵdyrymen ortaqtasyp otyrady. Dramalyq sıtýasııa saspenske ulasady.

Saspens – taza aǵylshyn sózi, aýdıtorııanyń oqıǵaǵa emosıonaldy reaksııasy: qorqý, jan ashý, úreılený, tebirený, túńilý, yzalaný, taǵy-taǵylar. Osy termınniń avtory Hıchkok fransýz rejısseri F.Trıýffoǵa: «Men belgili bir oqıǵany jazǵanda meni bárinen buryn tolǵandyratyny minezder emes, syqyrlap turǵan tepkishekter», − depti. «Ol qalaı?» − dep suraıdy Trıýffo. «Syqyrlap turǵan aǵash tepkishek meniń keıipkerim júgirip kele jatqanda opyrylyp qulap túsýi múmkin. Mine, bul – saspens».

Osyǵan qarap, Alfred Hıchkokqa deıin saspens degen termın belgili bolmaǵan dep oılaýymyz kerek pe? Múmkin emes. Shekspır drama óneriniń barlyq syryn óte jaqsy bildi jáne ǵajap paıdalana bildi. Bul – saspens.

Romeo Djýlettanyń ólgenin estip, solaı qaraı qustaı ushyp júgirdi. Ol Djýlettanyń ólip qalǵan bolyp tabytta tiri jatqanyn bilmeıdi. Al onyń tiri ekenin biz bilemiz, sondyqtan Romeonyń Djýletta basyn kótererden qas-qaǵym sát buryn onyń tabytynyń janyna kep ózin-ózi óltirgenine jan ushyra qaıǵyramyz.

Dostoevksııdiń «Qylmys pen jaza» romanynda Raskolnıkov ósimqor kempirdi baltamen shaýyp óltirip jatqanda, onyń nemere sińlisi basqyshpen kóterilip kele jatyr. Úıde sumdyq kisi ólimi bolyp jatqanyn biz bilemiz, al ol bilmeıdi. Bul da saspenstiń aıqyn bir kórinisi.

Dramanyń Arıstotel anyqtap ketken klassıkalyq úsh deńgeıi bar. Basy, ortasy, aıaǵy. Demek, oqıǵa bastalady, damıdy, aıaqtalady. Ekspozısııa, kýlmınasııa, fınal. Bul formýlalardyń bárinde kórermen emosııalyq áser yqpalynda, ıaǵnı, saspenste bolsa, fınaldyq bólikte ol katarsıstik kúıde – tolqý men tebirený arqyly tazarý kúıde bolady. Ár oqıǵadan ár adam ártúrli áser alady. Shekspırdiń bir ǵana «Gamlet» tragedııasynan ár adam saspens pen katarsıstik kúıdi ár basqa sezinedi. Shekspır tragedııasynyń tereńine boılaı almaı oqıǵaǵa ústirt qaraǵan keıbir kórermenniń: «Mássaǵan spektakl bolǵanyńa – alty birdeı adam ólim qushyp, sahna ólikke tolyp ketti! Bul – spektakl emes, baryp turǵan qasaphana ǵoı!» dep renjýi de múmkin. Ondaı adamdar bolǵan, áli de bar. Olar oqıǵany ǵana túsinip, shyǵarmanyń janyn, júrek soǵysyn uǵyna almaǵandar. Jaraıdy, ondaılarǵa keshirimmen de qaraýymyzǵa bolar. Al uly oıshyl, danyshpan jazýshy Lev Tolstoıdy qaı kategorııaǵa jatqyzýymyz kerek? Ol Shekspırdiń eń ataqty «Gamlet», «Makbet» sııaqty shyǵarmalaryn óltire synaı kelip: «Adamdar Shekspırdi jalǵan madaqtaýdan neǵurlym tezirek arylsa, soǵurlym ózderine ózderi jaq­sylyq jasaǵan bolar edi» dep ózinshe qatal úkim shyǵarǵan-dy.

«Makbetti» erekshe zeıin qoıyp oqyp shyqtym – saıqymazaq pesa. Chýrkın degeniń baryp turǵan qaraqshy».

«Iýlıı Sezardy oqyp shyqtyq – meılinshe ospadarsyz shyǵarma.

«Gamlet» − baryp turǵan turpaıy, dóreki, adamgershilikten jurdaı, meı­linshe jıirkenishti, ári mán-maǵy­nasyz shyǵarma».

Uly sýretkerdiń mundaı qatal úki­mine ádebıetshi qaýym osy kúnge deıin túsine almaı bas qatyryp keledi. Buǵan ne sebep? Shekspır pesalaryndaǵy dıalogtar men monologtardyń astarynda buǵyp jatqan zor poetıkalyq qýat pen keıipkerdiń jan túbindegi tereń tragızmdi ańǵara almaǵany ma, álde, ańǵarǵysy kelmedi me? Osynyń anyq-qanyǵyna jete almaǵan ádebıetshi qaýym aınalyp kelip: «Qaıtersiń, talǵam degen osy!» dep qorytyndy jasaýmen tyndy.

Dramatýrgııa – ıntrıga. Konflıkt. Keıipkerler arasyndaǵy tartys dıalog arqyly berilip otyrady. Mátin arasyndaǵy remarkalar bolmasa, onda uzyn-sonar baıandaý, sýretteý degen joq. Proza da, dramatýrgııa da, ssenarıı de ádebıet. Biraq ekeýiniń arasynda jer men kókteı aıyrmashylyq bar. Prozada keıipkerdiń syrt poshymy, kıim-kıisi, kúndelikti tirshiliktegi ádeti, aýa raıy, úı syrtyndaǵy tosyn kórinister, sheginister sııaqty tolyp jatqan shtrıhtar shyǵarma arhıtektonıkasyna sińimdi bop qabyldanǵanmen, dramatýrgııa ony kótermeıdi. Dramatýrgııa men ssenarııdiń qas jaýy – kópsózdilik. Prozada, ásirese qazaq qara sózinde bir otbasynyń shaı ishý sátin 5-6 betke sozyp sýretteıtin bolsa, dramada «Pálensheniń otbasy dastarqan basynda shaı iship otyr» dep bir-aq remarkamen berýge týra keledi. Sondyqtan da keıipkerdiń minez-qulqy men ishki psıhologııasy, tartysy, kúızelisi, qýanysh-qaıǵysy bári-bári de dıalog ishinde bolýǵa tıis. Munda árbir qımyl-áreket, árbir replıka dramatýrgtiń bezbeninde on ólshenip, on ret suryptalyp baryp qaǵazǵa túsedi. Ol sózder oqıǵany ilgeri alyp barýshy, nemese kóńil kúıdiń temperatýrasyn bildirip qana qoıatyn qarym-qatynas quraly emes, sahnada, ıa bolmasa ekranda oryndaýshy akterdiń múdirmeı, kibirtiktemeı, shatasyp qalmaı aıtýy­na laıyqtalǵan til bolýy tıis. Aıtylýy qıyn sózderden turatyn qurmalas sóılem, aralas-qurmalas sóılemder, nemese prozada qundy dep baǵalanatyn bir betke sozylatyn monologtar kó­rermenniń qabyldaý qabiletin tusap, akterdiń jıi shatasýyna, nemese mátindi umytyp qalýyna ákep soǵady. Buǵan qarap, dramatýrgııanyń tili jaıdaq bolýy kerek degen uǵym týmaýy tıis. Ár adamnyń tili ár basqa, árkimniń sóıleý máneri taǵy bar. Dramtýrg pesa, nemese ssenarıı jazý ústinde ózi ábden zerttep bitken keıipkerleriniń minez-qulqy men bolmysyna saı ár adamnyń ózine laıyq tildik qoryn jasap berýi tıis. Munyń bárin bylaı qoıǵanda, 400-500 bettik roman oqıǵasy kompıýterlik ólshemmen sanaǵanda 30-35 betten aspaýy tıis. Sondyqtan da bolsa kerek, júz prozaıkke orta eseppen bir dramatýrgten keledi eken.

Teatr teatr bop, kıno óner bop qalyptasqaly beri olar ózderine eń qajetti «azyqqa» muqtaj bop keledi. Ol azyqtyń aty – drama, ol azyqtyń aty – ssenarıı. Qazirgi kúnde teatr rejısserleri de, kıno rejısserleri de aýyzdaryn ashsa «joq» degen sóz shyǵady: «Jaqsy pesa joq, jaqsy ssenarıı joq!» Al júz jazýshyǵa bir dramatýrgten keletinin eskersek, sol az dramatýrgterdiń bári de kıno­­ssenarıst bop qalyptasa almaı­dy. Dramalyq shyǵarma sahnada kór­setilgende rejısser ne kórsetedi, qalaı kórsetedi, aýdıtorııa qalasyn, qalamasyn sol kórsetilimmen qanaǵat tutady. Spektaklge kórermenniń berer baǵasy basqa áńgime, munda aıtylatyn oı – teatr múmkinshiliginiń shekteýli bolatyndyǵynda. Al kınoda múlde basqa. Kınotýyndynyń taǵdyry rejısser men akterdiń, nemese operator men dybys rejısseriniń ónerine ǵana emes, shoferdiń kóńil kúıine de baılanysty. Kıno – komandalyq óner. Rejısser qandaı komanda jınaı biledi – nátıje de soǵan baılanysty. Ssenarıı tamasha, rejısser talantty, biraq komanda nashar bolsa, kıno da solaı bolyp shyǵady.

(Jalǵasy bar)

Dýlat ISABEKOV

Sońǵy jańalyqtar

Aqmolada áýe qatynasy qatań baqylanýda

Aımaqtar • Búgin, 13:23

Tilsiz jaý taǵy keldi

Aımaqtar • Búgin, 13:09

Sanıtarlyq sharalar turaqty júrgiziledi

Aımaqtar • Búgin, 13:06

ShOB-ty qoldaý joldary túsindirildi

Ekonomıka • Búgin, 12:44

Almaty: Búginge deıin indet 90 adamnan tabyldy

Koronavırýs • Búgin, 12:19

Almatyǵa Qytaıdan gýmanıtarlyq kómek keldi

Koronavırýs • Búgin, 12:02

El ekologııaǵa alańdaıdy

Ekologııa • Búgin, 10:55

Jalǵan aqparat taratqandar jazalanady

Aımaqtar • Búgin, 10:42

Mańǵystaý oblysy karantınge jabylady

Aımaqtar • Búgin, 10:29

Uqsas jańalyqtar