Bizdiń ómirimizge qyzyǵa qaraıdy

Seısenbi, 24 shilde 2012 7:41

Jer betindegi ár halyqtyń da óz peshenesine jazylǵan tıesili taǵdyr-talaıy bolady ǵoı. Qazaq­standy mekendegen qazirgi tájik etnosy da ómirdegi enshili syba­ǵa­synan qur qalǵan dep aıta almasaq kerek. Qazaq tájikteriniń babalary ońtústik óńirdegi О́gem taýlarynyń qoıyn-qonyshyndaǵy Bostandyq dep atalatyn berekeli jerden ba­qýat tapqan eken. Sol babalardyń qorymdary bul kúnderde de aǵa­rańdap alystan kórinip turady.

Seısenbi, 24 shilde 2012 7:41

Jer betindegi ár halyqtyń da óz peshenesine jazylǵan tıesili taǵdyr-talaıy bolady ǵoı. Qazaq­standy mekendegen qazirgi tájik etnosy da ómirdegi enshili syba­ǵa­synan qur qalǵan dep aıta almasaq kerek. Qazaq tájikteriniń babalary ońtústik óńirdegi О́gem taýlarynyń qoıyn-qonyshyndaǵy Bostandyq dep atalatyn berekeli jerden ba­qýat tapqan eken. Sol babalardyń qorymdary bul kúnderde de aǵa­rańdap alystan kórinip turady. О́z halqymnyń taǵdyry jaıly men «Qazaqstan tájikteri» atty kitabymda baıandaǵan bolatynmyn. 2009 jyly Qazaqstan halqy Assambleıasy aıasynda jer-jahanǵa máshhúr Ábýǵalı ıbn Sına babamyz atyndaǵy mádenı ortalyq qu­rylǵan kezde aldymyzǵa Qazaqstan aýmaǵynda turatyn tájikterdiń mádenıetin kóterip, damytý ora­ıyn­daǵy ıgi maqsat qoıyldy. Bú­ginde tájikter negizinen Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Saryaǵash jáne Maqtaaral aýdandarynda or­nyqqan. 8 myńǵa jýyq saryaǵash­tyq tájikter ózderin ejelgi qazaq jeriniń san ǵasyrlardan bergi ajyramas bóligi dep esepteıdi. Al búkil respýblıka boıynsha alatyn bolsaq, tájik etnosy 65-70 myń shamasynda. Onyń myńǵa jýyǵy Almaty qalasynda turaqtaǵan.

О́z basym Qazaqstandaǵy hal-jaıyna qynjylys bildirgen, tur­mystan sonshalyqty qınalyp júr­gen tájikti kezdestirmedim. Ási­re­se, sońǵy 20 jylda kezindegi Tá­jik­stan­daǵy jaǵdaıǵa baılanysty munda kóptep qonys aýdarǵan tá­jik­ter qut qonyp, yrys daryǵan qazaq jerinde qamsyz-muńsyz, bekem or­nyǵyp qaldy. Solardyń kóp­shiligi qyzmet kórsetý jáne meıramhana bıznesi, Qazaqstan rynogyn jemis-kókónis daqyldary­men qamta­masyz etý salalarynda tabysty eńbek­te­nýde. Al, Mırazız Ýsmonov sııaqty qaısybir alǵyr jigitter teńizdiń arǵy jaǵyndaǵy ekzotıkalyq je­mis­terdi jetkizýdi jolǵa qoıyp, qap­shyqtar óndirýdi ıgerip, Kók­she­taýda 700-ge jýyq adam jumys isteıtin úlken zaýyt ashty.
Qostanaı oblysynda dańǵaıyr dıqan atyna ıe bolyp, qurmetke bólengen Shakır Holmetov aýqym­dy elevatormen qosa, 10 myń gektardan astam egistik alqabynda aýyl sharýashylyǵyn damytý isine óziniń aıtarlyqtaı úlesin qosýda. Tústiktegi kásipker tájikter jylyjaı kásibimen aınalysýda. Osylaısha tájik etnosy respýblıka ekonomıkasyn órge bastyryp, ór­ken­detý­ge hal-qaderinshe eńbek sińirýde. Al eńbek etkenniń, Abaı atamyz aıt­paq­shy, árqashan tamaǵy toq, kóı­le­gi kók emes pe. Bizdiń osyndaı ór­ken­di ómirimizge tarıhı otanymyz­da­ǵy qandastarymyz qy­zyǵa qaraı­tynyn kórip te, bilip te júrmiz.
Endi rýhanı jaǵdaıymyzǵa keler bolsaq, úsh jyldan beri má­denı birlestik sheńberinde jeksen­bilik mektep jumys isteýde. Munda barlyq tilek bildirýshiler memle­kettik tildi ǵana meńgerip qoımaı, óz ana tilderin de aıalap saqtaýǵa den qoıady. Mádenı birlestik qo­ǵam­dy tolǵandyryp otyrǵan kó­keı­kesti áleýmettik túıtkildermen de aınalysady. Sonyń ishinde muqtaj adamdarǵa qaıyrymdylyq kómegin kórsetip, súıenish bolýda. Mysaly, ótken jyly birlestik Batys Qazaqstanda sý tasqynynan zardap shekkenderge kómek retinde 200 kg bal, bıyl Shymkent óńirine 100 kg shıpaly ónim jóneltti.
Qazaqstan tájikteri ortaq Otan­nyń azamattary qaıǵyda da, qýanyshta da birge bolyp, bir-bi­rim­izge sergek kóńilmen kómekte­sýi­miz kerektigin jaqsy túsinedi. Kórshimizde qıyn jaǵdaı bolsa, biz dereý járdem qolyn sozýǵa, qam­qorlasýǵa ázirmiz. Bárimizdiń adam­dyq paryzymyz da osy emes pe. Memleket basshysy qazaqstandyq­tar­dyń kúsh-qýaty birlikte eken­digin únemi aıtyp keledi. Kóp nárse otanshyldyq pen Otanǵa degen súıispenshilikten bastaý alady. Memleket degenimiz de osy ózimiz emespiz be. Barshamyz baqýatty bolsaq, memleketimizdiń de irgesi berik degen sóz.
Olaı bolsa, ártúrli etnostar­dyń adamdaryn yntymaqtastyryp, toptastyrýda, bir-birine qamqor, janashyr etýde Qazaqstan halqy Assambleıasy úlken ról atqarýda. Osynaý dánekershi, uıytqyly uıym­nyń jemisti eńbeginiń arqa­synda eldiń halyqaralyq bedeli de arta túsýde. Mysaly, Qazaq­stan­nyń EQYU-ǵa tóraǵalyq etýine elimizdegi bereke-birliktiń ıgi yq­paly tıdi dep oılaımyn. Búgingi tańda respýblıka aýmaǵyn meken­deýshi 130-dan astam ulttar men ulystardyń ókilderi bir-birin qur­mettep, tatý-tátti birlikpen baqyt­ty ómir keship jatqandyǵyna búkil álem tańyrqaı da qyzyǵa qarap otyrǵandyǵyna sóz joq. Qazaqstan halqy Assambleıasynyń janynda Kásipkerler assosıasııasynyń jumys istep jatqanyna bir jyldan asty. Tájik mádenı birlestigi de óz áriptesterimen, basqa mádenı ortalyqtardyń jáne etnobirle­s­tik­terdiń ókilderimen birge áleý­mettik mándi ınnovasııalyq jobalardy iske asyrýǵa belsendi qa­ty­sýda. Bul jobalardyń kópshiligin «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory qarjylandyryp otyr­ǵany belgili.
Demek, osy oraıdaǵy jumysy­myz el Prezıdentiniń Joldaýynda aıqyndalǵan basty maqsatpen, atap aıtqanda, adam kapıtalynyń sa­pa­lyq jaǵynan ósýimen jáne ultty saýyqtyrý qajettigimen úı­lestire júrgizilýde. Tájirıbeli omartashy retinde men deni saý adam, salamatty ómir salty dege­nimiz eń aldymen durys tamaqtaný, taza tamaq ónim­deri dep esepteı­min. Biz qýatty ári damyǵan memleket qurýdamyz. So­nyń irgetasyn quryp jatqanda, biz óz isimizdi jalǵastyratyn urpaq­qa da qam­qor­lyq jasaýymyz kerek. Sol arqyly ózimizdiń bolashaǵy­myzǵa qamqor­lyq jasaımyz. Bizdiń bolasha­ǵy­myz – bizdiń balalarymyz. Bylaısha aıtqanda, búgingi balalar – er­teńgi halyq. Ult den­saýlyǵy so­lar­dyń densaýlyǵyna baılanysty. Al qýatty memleket salamatty ulttan quralady.
Bul jaıǵa mán berip otyrǵa­nym, biz Qazaqstan omartashyla­ry­nyń Ulttyq odaǵyn qurdyq, sóı­tip, omarta ónimderin óndirip, ony respýblıkanyń saýda núktelerine taratamyz. Sońǵy ýaqyttarda Almatyda, О́skemende jáne Petropavlda balalardy tamaqtandyrý mázirine omarta ónimderin, sonyń ishinde baldy engize bastadyq. Bala tamaǵynyń mindetti mázirine baldy engizý kóptegen keleńsiz faktorlardy beıtaraptandyryp, osy zamannyń syn-qaterlerine degen ımmýnıtetti arttyrýǵa kómekte­se­di. Japonııa, Izraıl, Shvesııa jáne basqa damyǵan elderdiń óz mektep oqýshylaryn balmen qo­symsha qorektendirýi tegin emes.
Bizdiń Qazaqstanda omarta sha­rýa­shylyǵyn damytý úshin tamasha tabıǵı jaǵdaılar men múmkindik­ter barshylyq. Omarta sharýashy­lyǵy basqarmasynyń burynǵy qyz­metkeri retinde burynǵy ýa­qyt­tarda búkil Qazaqstan boıynsha 1 mıllıonǵa jýyq omarta uıasy tirkelgendigin bilemin. Sonda shetelge 5 myń tonnaǵa deıin bal satylatyn. Qazirgi málimetter boıynsha Qazaqstandaǵy omarta uıasy 200 myńǵa jýyq, óndiriletin bal 1,5-2 myń tonna shamasynda. Al Qazaq­stan halqy Assambleıasy men Qazaq­stan omartashylary Ulttyq odaǵy arasyndaǵy Yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıyl­ǵannan keıin, osy oraıdaǵy jaǵdaı kúrt ózgerdi. Biz endi otandyq omar­ta sharýashylyǵyn damytýmen túbe­geı­li aınalysýǵa múmkindik aldyq.
Men jan-tánimmen omartashy bolǵandyqtan, bal aralarynyń ómirin qyzyǵa baqylap qaraımyn. Olar óz urpaǵyn aıalap kútedi, óz otbasy úshin mazasyzdanady. Adam da solaı. Aralar da, adamdar da otbasylyq, ujymdyq saltpen ómir súredi. Bizdiń eń úlken ujymymyz – Qazaqstan dep atalatyn álem tany­ǵan memleketimiz. Osy memle­keti­mizdiń nyǵaıýyna árqaısymyz bal arasyndaı jan sala úles qo­sýymyz kerek. Biz, qazaqstan­dyq­tar 16 mıllıonbyz. Álemdik aý­qymda onsha kóp te emespiz. Biraq barshamyz, bar­lyq ulystar men etnostar birik­ken kezde, qýatty, jumylǵan ju­dy­ryqqa aınalamyz. Osyndaı birligi jarasqan, birtutas elimizge, mereıli memleketimizge basqalardy qyzyq­tyra berýden jazbaıyq.
Bekpýlat TAShPÝLATOV,
«Avısenna» tájik etnomádenı birlestiginiń tóraǵasy, QHA Keńesiniń múshesi. 
Almaty.