25 Aqpan, 2019

Táýelsizdik túletken óren

272 retkórsetildi

Ata-anasy 90-shy jyldardyń basynda Mońǵolııadan Qazaqstanǵa kóship kelgende Qydyrbek mońǵol mektebiniń úshinshi synybyn bitirgen bala edi. Ákesi Qıyshan Muǵraj marqum kózi ashyq kisi bolatyn. Qydyrbektiń aıtýynsha, ákesi Mońǵolııada júrgende biraz qyzmet istegen. Qazaqstan KSR-i men Mońǵolııa azamattaryn Eńbek sharty boıynsha jumysqa qatystyrý máseleleri jónindegi eki el úkimetteri arasyndaǵy kelisim arqyly alǵashqylardyń biri bolyp Qıyshan Muǵraj atamekenge at basyn burdy. 

– Mońǵolııanyń Chandgan degen jerinde otyrǵan qazaqtardy Qamysty aýdanyndaǵy «Qarabatyr» jáne «Orqash» keńsharlarynyń dırektorlary Jázıt Qudaıqulov pen Qazybaı Tabajanov ózderi baryp kóshirip ákelip edi. Kelgen soń ár otbasynyń aldyna on qoı men bir sıyrdan saldy, bas­pana berdi. Qarabatyrda bastaýysh qazaq mektebi ashylyp, biz qazaqsha oqı bastadyq. Jańa jerde eshqandaı qıyndyq kórmeı, Qarabatyrdy týǵan jerimizdeı kórip kettik. Meniń anam men aǵaıyndarym áli sol aýylda otyr, – deıdi Qydyrbek. 

Olar Mońǵolııadan kóship kelgen soń, týra jarty jyldan keıin elimiz táýelsizdigin aldy. Qıyshan Muǵ­raj­dyń, onyń ózimen birge kelgen aǵaıyn­darynyń qýanyshynda shek bolmady. Aq túıeniń qarny jaryldy!

– Men bala bolsam da esimde, úlken kisiler Qazaqstannan taspaǵa jazylyp ákelgen aıtysty jylap otyryp kóretin. «Qyz Jibek» fılmin kúnde kórse de jalyqpaıtyn. «Atamekende erkindikti seziný, óz elińniń zańyna baǵyný baqyt eken ǵoı!» dep otyrýshy edi ákem elge kelgen soń. Endi eseıgen saıyn sol baqytty men de janymmen sezinemin, taǵdyrǵa táýbe aıtamyn, – deıdi Qydyrbek. 90-jyldary Qazaqstanda da aıaqasty bolǵan dinimiz ben shetqaqpaılyqty kórgen tilimiz qyrandaı qaıta túlegen rýhanı serpilistiń kezi edi. Atamekendi ańsap jetken aǵaıyn men Keńes Odaǵy jyldaryndaǵy ur da jyq saıasattan týǵan jerde otyryp, tilinen, dástúrinen aıyrylyp qala jazdaǵan jergilikti qa­zaqtar jylqydaı shurqyrasyp ta­bys­ty. Jázıt Qudaıqulov Qara­batyrda Mońǵolııadan kelgen aǵaıyn­nyń kilem toqyp, syrmaq oıýyna, qazaq­tyń umytyla bastaǵan bar ónerin jańǵyrtýyna múmkindik jasady, tipti seh ta ashyp berdi.

– Meniń ónerimniń ushtalýyna da marqum Jázıt aǵamyz qamqor bolǵan edi. Men ol kezde jasóspirim balamyn ǵoı, ózge aýdandarda oqýshylar aıtysy bolsa, soǵan men úshin kóligin beretin, júlde alyp kelsem qýanyp, jurtqa súıinshilep aıtatyn, – deıdi Qydyrbek jaqsynyń jaqsylyǵyn umytpaı. 

Mektepti bitirip joǵary oqý ornyna túsken soń, belgili tarıhshy ǵalym, professor Zulqarnaı Aldamjar da Qydyrbekke ákelik qamqorlyqpen qarady, arnaıy stıpendııa taǵaı­yn­dady, Qostanaı tehnıkalyq-áleý­met­tik ýnıversıtetin bitirgen soń, son­da qyzmetke alyp qaldy. Onyń boıyn­daǵy óner ushqynyn baıqaǵan ǵalym-ustaz stýdentine úıinen bir qobyz jáne dombyra ákelip berdi. «1971 jyly Ǵarıfolla Qurmanǵalıev Atyraýǵa kelgeninde myna dombyramen án salǵan edi. Osy dombyra saǵan amanat. Myna qobyzdy da úırenip al», dedi eki jádigerdi de Qydyrbekke tapsyryp. 

– Maǵan «daýysyń batys­tyń ánderine keledi, úıren» dep, ózimen birge Atyraýǵa alyp bardy. Qostanaıǵa qaı­tarynda meni Muhıttyń ánderin jetkizýshi Me­kes Tóreshev degen kere­met ánshiniń jany­na bir aptaǵa tas­tap ketti. Zulqarnaı aǵa­nyń aıtýymen Qos­ta­naıdaǵy birden-bir qo­byzshy Batyrbek Baı­nazarovtan qobyz sa­baǵyn aldym. Dál sol kez­de qobyzǵa qosylyp jyr aıtatyn Bekbolat Tileý­hanovtyń umytyla bas­taǵan, kenje qalǵan osy ónerdi jańǵyrtýy meni tam­san­dyratyn. Meni kenje qalǵan ónerge qanattandyrǵan atamekenniń qudireti dep bilemin, – deıdi Qydyrbek.

Al qazir Qydyrbek Qıysqandy Qostanaıda kim bilmeıdi?! Oblysqa belgili, odan qaldy respýblıkaǵa da tanylyp qalǵan jýrnalıst. О́mirdiń ár salasynan ózekti máselelerdi áleýmet nazaryna alyp shyǵyp otyrady. Qydyrbek qostanaılyqtarǵa qalamymen ǵana emes, ónerimen de tanys. Bala kezinen oqýshylar aıtysynda top jardy. Oblys sahnalarynda ol dombyrasyn ustap áýeletkende, ánge sýsaǵan aǵaıynnyń qulaq quryshyn qandyrady. Repertýaryndaǵy Moń­ǵolııa qazaqtarynyń ánderinen alysta qalǵan aǵaıynnyń atamekenge sálemi sekildi sybyzǵynyń sazyndaı bir saǵynysh esip turatynyn qaıtersiń. Sońǵy jyldary kórermender sahnada qobyzǵa qosylyp jyr aıtqan Qy­dyrbektiń ónerdegi aıshyqty jolyn tapqanyn baıqap qýanǵandaı. Jaqynda belgili qobyzshy Batyrbek Baınazarovtyń jeke shyǵarmashylyq keshinde qobyzǵa qosylyp «Batyr Baıannan» úzindi jyrlap bergen Qy­dyrbekti kórermender dúrkirete qol soǵyp, sahnadan jibermeı qoıǵany bar. Halyqtyń da, batyrdyń da muń-zaryn zapyrandaı tógetin qobyzdyń únine Qydyrbektiń kókirekten qa­ıyr­ǵan daýysy qosylǵanda kórer­men qaýym uly dalanyń tarıh qoınaý­yn­a tereńdegendeı áserde qaldy. Qobyz­shy­lardyń Qyzylordada ótken res­pýb­lıkalyq baıqaýynda bedeldi qa­zylar alqasy Qydyrbek Qıysqanǵa ekinshi oryndy laıyq dep sanady. 

Seri minez Qydyrbek kóshede kele jatqanda Qostanaıdyń orys-qazaǵy kóz qıyǵyn bir salmaı ótpeıdi. Qystyń alǵashqy qary túskennen basyna dóńgelengen qundyz bórik, ústine qysqa, jınaqy palto men aıaǵyna hrom etik kıip júretin Qydyrbektiń erekshe sáni men ishki baılyǵy úılesim taýyp, zııalylyqtyń nyshanyn aıtyp turǵandaı bolady. Keýdesin «qazaqpyn» degen maqtanysh kernep turatyn qarshyǵadaı jigit halqymyzdyń ulttyq kıiminiń jarasymdylyǵyn ózimizge de, ózgege de osylaı uǵyndyrypty.

–Táýelsizdik – biz úshin táńirimizdeı qudiretti kúsh. Zamana jelimen Altaı asyp ketken atalarymyzdyń urpaǵy – bizdi Atamekenge ákeldi. Al biz halqy­myzdyń ónerin, dástúrin, saltyn ýaqyt tozdyrmaıtyn asyl tastaı saqtap, alyp keldik. Qazaqtyń ónerine, dástúr-saltyna, jalpy rýhanı darııasyna bir bulaq bop qosyldyq, – deıdi Qydyrbek.

Názıra JÁRIMBET,

«Egemen Qazaqstan»

QOSTANAI

Sońǵy jańalyqtar

Kóktem - órttiń órshıtin shaǵy

Aımaqtar • Búgin, 16:32

Indeksasııa qalaı júrgiziledi?

Qarjy • Búgin, 16:23

Tastarǵa jan bitirgen sýretshi

О́ner • Búgin, 15:38

Ýálıhan QALIJANOV. Koronavırýs

Ádebıet • Búgin, 15:28

Meni kórseńder, qashyńdar!

Ádebıet • Búgin, 15:26

Alkogol ónimderi koronavırýstan qorǵaı ma?

Koronavırýs • Búgin, 15:24

Talap barshaǵa birdeı

Aımaqtar • Búgin, 15:17

Kóksheniń kólderindegi kók muz juqardy

Aımaqtar • Búgin, 15:13

1 sáýir: Almatyda indettiń 24 oshaǵy bar

Koronavırýs • Búgin, 15:11

ASA reıtıngi jańartyldy

Sport • Búgin, 14:08

Úıden shyqpaı qazaqsha úıren

Qoǵam • Búgin, 13:08

Batys Qazaqstanda 90 adam baqylaýda

Aımaqtar • Búgin, 12:58

«...Taýyńda qyran qaldy ma?»

Aımaqtar • Búgin, 12:52

Dástúrdi buldaý ma bul?!

Qoǵam • Búgin, 12:23

Koronavırýs shash arqyly juǵady

Koronavırýs • Búgin, 12:19

Uqsas jańalyqtar