Tuǵyry bıik tulǵa

Belgili memleket jáne qoǵam qaı­ratkeri Hamıt Raqyshev Almaty oblysy, Qaskeleń aýdany Abaı aýylynda sharýa­ otbasynda dúnıege kelgen. Ákesi Qoshan Raqyshev aýyldaǵy keńsharda jumysshy, malshy, sheshesi Maǵrıpa úlken otbasynyń uıytqysy bolǵan. Olar segiz balany dúnıege ákelgen ardaqty jandar edi. Raqyshevtar áýleti el arasynda ózderiniń eńbekterimen, halyqqa jasaǵan qyzmetterimen, ornatqan durys qarym-qatynastarymen syıly otbasy. Hamıt Qoshanuly 1973 jyly Al­matydaǵy qurylys tehnıkýmyn bitirip, týǵan aýyly Abaı atyndaǵy sovhoz­da qurylysshy bolyp jumysqa qabyl­danady, kóp uzamaı sheber qyzmetine bekitiledi. Sodan keıingi jyldary aǵa ınjener, aǵa prorab bolyp, ózin jan-jaqty daıyndalǵan isker maman ekenin kórsetedi. Alǵyr azamattyń erekshe qa­biletin baıqaǵan aýdan basshylary ony Abaı atyndaǵy qus fabrıkasy dı­rektorynyń orynbasary qyzmetine taǵaıyndaıdy. Ol 1981-1983 jyldary Qaskeleń aýdany Lenın keńshary tutynýshylar qoǵamy tóraǵasynyń orynbasary, Úlken Almaty keńshary tutynýshylar qoǵamynyń tóraǵasy, Ile aýdandyq tutynýshylar qoǵamy tóraǵasynyń orynbasary boldy. 1983 jyldan bastap Hamıt Qoshanuly Sha­mal­ǵan keńshary tutynýshylar oda­ǵynyń tóraǵasy, 1984-1986 jyldary Jambyl aýdanynyń tutynýshylar oda­ǵynyń tóraǵasy qyzmetterin atqardy. Osy kezderde Hamıt Qoshanuly ha­lyq­t­yń bel ortasynda bolyp, óziniń uıym­dastyrýshylyq qabiletterin kór­setip, eli úshin aıanbaı eńbek etetin jan ekenin tanyta bildi. Úlken júrekti azamattyń istegen jaqsy isterin, elge ja­saǵan qamqorlyqtaryn sol kezderde birge qyzmet istegen aǵa býyn ókilderi áli kúnge deıin esterinen shyǵarmaı, tolǵanyspen aıtatynyn óz qulaǵymmen estip júrmin.

Qasıet qonyp, qut daryǵan Jam­byl aýdanynda qyzmette bolǵanda Hamıt Qoshanuly oblys, respýblıka bas­shylarynyń kózderine ilinip, keleshek ómirine úlken joldama alǵan edi. 1986 jyly abzal azamat Saryarqanyń tósinde jaıǵasqan, jańadan qurylyp, qarqyndap damyp kele jatqan qazaqtyń kıeli mekeni Jezqazǵan oblysynda tutynýshylar qoǵamynyń tóraǵasy bolyp saılandy. 1988-1990 jyldary Jezqazǵan oblystyq atqarý ko­mıteti tóraǵasynyń orynbasary qyz­metin atqardy. 1990 jyly Almaty qalasyndaǵy Respýblıkalyq ortalyq partııa komıtetiniń demalys úıiniń dırektory qyzmetine jumysqa jiberiledi. Sodan soń Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti men Mınıstrler Kabınetiniń saýda bóliminiń basqarýshysy laýazymyna taǵaıyndalady. Qazaqstan Respýblıkasy bas tekserýshi ınspeksııa­sy­nyń memlekettik ınspektory qyz­metin atqarady. 1993 jyly Hamıt Qo­shanuly el Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń sheshimimen Qazaqstan Respýblıkasynyń jańadan qurylǵan Saýda-ónerkásip palatasy Prezıdıýmynyń tóraǵasy qyzmetine taǵaıyndaldy. Jańadan táýelsizdik alǵan memleket úshin atalǵan palatanyń aldynda kóptegen jaýapty mindetter, halyqaralyq deńgeıde sheshetin kúrdeli máseleler turǵan edi. Osy qyzmette atpal azamat 14 jyldan astam ýaqyt qyzmet etip, ómiriniń sońyna deıin bar­lyq kúsh-jigerin aıamaı ter tókti.

Memleket jáne qoǵam qaıratkeri, general-leıtenant Amangeldi Shabdarbaev Hamıt Qoshanulymen jas kezinen birge ósken. Onyń aıtýynsha, Hamıt zamandasy jas kezinen óte zerek, alǵyrlyǵymen kózge túsken. О́se kele týǵan aýylynyń kórkeıip, damýyna óziniń qosqan sheksiz úlesi bir tóbe. Onyń dostarynyń, jer­lesteriniń arasynda shoqtyǵy bıik, be­deldi, úlken abyroı ıesi bolǵanyn eshkim esinen shyǵarǵan emes. Talantty azamat ekeýi jas kezderinen bastap aýyl­da sportpen aınalysyp, ásirese, voleıbol seksııasynda birge daıyndalǵan, alǵy shepte bolsa, tabıǵı qaısar mine­zine saı Hamıt komandada únemi shabýyl­shy shebinde atoılap júrgen. Keıingi jyldary Hamıt dosynyń Al­matyda «Dınamo» sport qoǵamynda voleı­bol seksııasynda jattyǵýlaryn jal­ǵastyryp, komanda quramynda úlken jetistikterge jetkenin, onyń sport sheberi bolǵanyn maqtanyshpen esine ala­dy. Amangeldi Smaǵululy Hamıt ekeýi sol kezderde Eýropada eki dúrkin jeńimpaz bolǵan almatylyq «Býrevestnık» voleıbol komandasynyń quramynda oınaý­dy armandaǵan da. Hamıttiń velosıped sportymen de aınalysyp, júldeli bolǵany da zamandastarynyń esinde. Amangeldi Shabdarbaevtyń uıym­das­tyrýymen Hamıt Qoshanulyn eske alý maqsatynda ol oqyǵan mektepke jáne kezinde otbasy turǵan kóshege onyń atyn berý usynystary memlekettik organdarǵa tapsyryldy. Kúni búgin ol usynys qoldaý kórip, iske assa nur ús­tine nur bolar edi. 

Kezinde Jezqazǵan oblystyq tu­tyný­shylar qoǵamyn Hamekeńnen soń bas­qarǵan, Arqadan shyqqan elimizdiń be­deldi azamaty Senbaı Japparov bizdiń keıipkerimiz týraly jazylaıyn­ dep jatqan jańa kitapqa birinshi bolyp óziniń estelikterin jazyp ta berdi. Senbaı Japparov «Alashtyń abyz aqsaqaly, kemeńger qarııasy bol­ǵan Buqar jyraý Qalqamanulynyń «Jaq­synyń aty ólmeıdi, ǵalymnyń haty ólmeıdi» degen danalyq sózi óz­deri ómirden ótse de ónegesi men jasa­ǵan jaq­sylyqtary ólmeıtin Hamań se­kildi jaqsy adamdarǵa arnap aıtylǵan sııaqty» deıdi júrek tolqynysyn sez­dire otyryp. «Baıaǵyda úlkenderimiz «Jaqsynyń jaqsylyǵyn aıt, nury tasysyn» dep jatýshy edi. Kózin kórip, ózin bilip, aqyl-keńesin tyńdap, aǵalyq jáne azamattyq qamqorlyǵyna bólenip ómirde ónege alǵan adamnyń jaqsy qasıetterin eske túsirip, hatqa basyp, es­telik qaldyrýdy ózimniń aǵa aldyn­daǵy adaldyq men baýyrlyq boryshym dep sanaımyn» deıdi ol aqjarma kóńilmen aqtaryla syr shertip.

Hamıt Qoshanuly Jezqazǵan oblysy tutynýshylar odaǵynyń tóraǵasy bolyp qyzmetke kelgen kezde ólkeniń shal­ǵaıda jatqan, jańadan qurylǵan oblys bolǵandyqtan ba, áıteýir, óndiris pen ónerkásiptiń órkendeýine kóptegen keder­giler týyndaı bergeni aqıqat edi. «Biter istiń basyna, jaqsy keler qasyna» degendeı Hamıt Raqyshev óziniń bilikti basshy, sheber uıymdastyrýshy ekenin tanytyp, birden tizgindi qolǵa alyp, jumysty shıratyp jiberedi. Ásirese ol kisi salanyń óndiristik materıaldyq bazasynyń damýyna, qarqyndy jumys jasalýyna erekshe yqpal etedi. Onyń Iýgoslavııada jasalǵan shujyq daıyn­daıtyn sehtyń bir emes baqandaı úsheýin Jezqazǵanǵa aldyrtýy sol kezde tańǵalarlyqtaı oqıǵa demeske jáne amalyń joq. О́ndiris salasyna ózge de jańa tehnologııalar birtindep engizil­geni áli kúnge deıin eldiń esinde, onyń bárin Hamańnyń esimimen baılanystyrý dástúri saqtalynǵan.

Ol óz qyzmet jolynda Arqada bol­syn, Almatyda júrsin qazaqtyń al­ǵyr azamattaryna qoldaý jasap, aǵa­lyq qamqorlyǵyn aıamaǵan. Hamań shá­­­­­­kirt­teriniń birazy qazirgi kezde res­pýb­lıkamyzdyń ortalyǵynan bastap, eli­mizdiń barlyq túkpirinde bedeldi de belsendi qyzmetter atqarý ústinde. Bir sózben aıtqanda, az ýaqyt ishinde Hamıt Qoshanuly kóp is tyndyrǵan biregeı azamat. «Saryarqa azamattary Hama aǵasyn árkez saǵynyshpen esterine alady» degen Senbaı zamandasymnyń sózi de árkez qulaǵymda turady. 

Sol 80-jyldardyń aıaǵynda Aqadyr aýdanynda qyzmet istep júrgen ke­zimde men de Hamıt Qoshanulymen al­­­ǵash tanys­qanmyn. Keńpeıildi, úl­ken jú­­­­rekti azamat alǵashqy kezdesý­den keıin-aq meni óziniń baýyryna tartyp,­ aǵalyq aqylyn aıtyp, úne­mi iz­dep júrdi. Kezdesken sátimizde aı­ryl­­mastaı qaýyshyp qalýshy edik. Erek­­­she jaratylǵan jannyń boıynan qaıtalanbas kisilik qasıet, tektilik se­zim, júzinen jan tazalyǵynyń sha­pa­ǵat nury tógilip turatyn. Onyń ma­ǵan degen ystyq yqylasy, kórsetken aǵa­lyq qamqorlyǵy, árbir kezdesýlerde aıtqan aqyl sózderi áli kúnge deıin qu­laǵymnan keter emes. Hamańdaı kóńili darhan minezdi jandar, bálkim, keleshekte kezdespeıtin shyǵar. Degenmen, osyndaı aıtýly tulǵamen tanystyryp, janyna jaqyndatqanyna men Allaǵa shúkirshilik etemin.

О́tken jyldyń jeltoqsan aıyn­da Hamıt Qoshanulynyń ómirlik ja­ry Baljan apaımen kezdeskende Hamıt aǵanyń 70 jyldyǵyna derekter jıyn­tyǵymen arnaıy kitap shyǵarý týraly aramyzda keleli áńgime bolǵan. Osyǵan oraı Hamańmen qyzmettes, múddeles-úzeńgiles bolǵan memleket jáne qoǵam qaıratkerleri, týystary, dostary, áriptesteri, Saýda-óndiristik palatasynyń oblystardaǵy fılıaldaryn basqarǵan azamattar óz­de­riniń Hamıt Qoshanuly týraly­ jazǵan estelikterin Almatyǵa jibe­re bas­tady. Olardyń ishinde M.Bııarov, A.Abdrahmanova, N.Tórehanova, S.Ordabekov, R.Appazov, T.Ko­no­nova jáne basqa da azamattar bar. Tekti aza­­mat týraly barlyq júrekjardy es­telik-maqalalar, án sazy men óleń shýmaqtary «Dáýir» baspahanasynda jınaqtalyp jatyr. Elimizdiń saýda palatasyn 14 jyldan artyq ýaqyt basqaryp, mekemeniń abyroıyn bıikke kótergen Hamıt Qoshanuly Raqyshev TMD elderiniń arasynda joǵary deń­­­­­­geı­ge shyǵaryp, álem kóleminde de este qalarlyqtaı ister atqarǵan. Oǵan dálel Hamıt aǵamyzdyń pikirimen Reseı jáne basqa da alpaýyt memleketterdegi árip­testeriniń sanasqany. О́zi basqarǵan ujymda da bedeli óte joǵary bolǵan. 

Hamań hal­qy­myzdyń, jerimizdiń tarıhyn tereń bil­gen. Zamandastary ony árkez maq­tan tutatyn, eldegi je­tis­­­tikterdi zor qýa­nyshpen aıtyp júre­tin. Almaty oblysynyń Jambyl aýda­nyndaǵy Samsy eldi mekeninde jaýgershilik zamanda elin, jerin jaýdan qorǵaǵan, odan azat etýde erlik kórsetken, qaharman Sámen batyrǵa arnaıy eskertkish ornatyldy. Onyń aınalasy bezendirilip, baý-baqshaǵa aınaldy. Bul istiń de uıytqysy, bas demeýshisi jáne negizgi uıymdastyrýshysy Hamıt Qoshanuly edi. О́zi týǵan Abaı aýylynyń órken­deýine atsalysyp, týystaryna, jerles­terine, ásirese, qart azamattarǵa óziniń qamqorlyǵyn sheksiz jasaǵan. Aýyl meshitine, mektepke meılinshe kómek kórsetti. 

Hamıt Qoshanulynyń tuǵyry bıik tulǵaly beınesi otbasynyń, týys­ta­rynyń, dostarynyń, áriptesteriniń, jalpy halyqtyń, bárimizdiń esimizde máńgi saqtalady.

Ádil ShAIаHMETOV, 

general-leıtenant, Ortalyq Azııadaǵy esirtkige qarsy kúres ortalyǵy dırektorynyń orynbasary

ALMATY