Kıno • 26 Aqpan, 2019

Ssenarııden ekranǵa deıin

447 retkórsetildi

1975 jyly «Qazaqfılm» kınostýdııasy jas jazýshylardy kınoǵa tartpaq bolyp, bir top jas aqyn-jazýshylardy keshkilik kýrsqa shaqyrdy. Kınonyń ereksheligimen tanystyrdy, akterler, rejısserler sabaq berdi. Onyń sońy Máskeý túbindegi kınogerlerdiń demalys úıine baryp, otandyq, sheteldik fılmdermen etene tanysatyn bir aılyq kýrstan ótýimizben aıaqtaldy.  Odan qaıtyp kelgen soń bárimizden bolashaq ssenarııdiń jobasyn jazyp ákelýdi tapsyrdy. Men «Gaýhartas» povesi boıynsha joba emes, ssenarııdiń alǵashqy nusqasyn tapsyrdym. Osy nusqanyń ózi ssenarlyq kollegııaǵa unap qalypty. Sodan jumys qyzý bastaldy da ketti. Ssenarlyq kollegııanyń re­dak­tory Telman Januzaqov, Larık Son, bas redaktor Ábish Kekilbaev osy birinshi nusqa boıynsha «Qazaqfılm» basshylyǵyna, memlekettik komıtetke avtormen keli­simshartqa otyrýdy usyndy. Kóp uzamaı kelisimshartqa qol qoıdym. Endigi kezek, Lavrentıı Son ekeýimiz  ssenarııdi bastan-aıaq birneshe ret óńdep, prozalyq stıldi kıno tiline kóshirgen boldyq. Barlyq talqylaý bitip, ot pen sýdan aman ótken soń «Gos­­kınonyń» sol kezdegi bas redaktory Qaltaı Muha­medjanov ssenarııdi qoltyǵyna qysyp, Máskeýge jol tartty. Aıta ketý kerek, sol jyly jospardaǵy birneshe sse­narııdi Máskeý jaratpaı tastaǵan soń, «Qazaqfılmniń» bar úmiti «Gaýhartasta» ǵana qalyp edi. Eger bul ssenarıı de jaramaı shyqsa kınostýdııa birde-bir atalymsyz qalǵaly tur. Demek, aqsha da joq, abyroı da joq. «Qazaqfılmniń» jaǵ­daıy men bedeli odaqtas respýblıkalar boıynsha bir jylda birde-bir tatymdy ssenarıı daıyndaı almaǵan, shyǵarmashylyq belsendilikteri de, potensıaly da eń tó­mengi dárejedegi kınostýdııa retin­de baǵalanyp, onyń zardaby aldaǵy jyl­darǵa da kesirin tıgizbek.

Máskeýde mynadaı qyzyq jaǵdaı bolypty. Memlekettik komıtet qyzmetker­leri bir-eki kúnniń ishinde ssenarııdi muqııat oqyp shyǵyp, negizinen unatypty da, Qaltaı Muhamedjanovty ortaǵa alyp: – Bári durys, qoldaýǵa turarlyq dúnıe eken. Biraq ulttyq jaǵynan úlken bir olqylyq bar. Ssenarııde nege birde-bir orys keıipkeri joq?

Sol kezde Qalaǵań óziniń ótkir tildi­ligine basyp:

– Durys baıqaǵansyzdar. Ol olqy­lyqty ózimiz de bilgen edik. Ssenarıı qoı­shylar ómirinen ǵoı. Al Qazaqstanda  sıyr baqqan, shoshqa baqqan orystar kóptep tabylǵanymen, qoı baǵyp  júrgen birde-bir orysty taba almadyq, – dep jaýap beripti. Qalaǵańnyń bul dáıekti dáleline otyrǵandar dý kúlip jiberipti de, ssenarııdi bekitip, mórin basyp, bas redaktordyń qolyn qoıdyryp, Alma­­­tyǵa qýanyshpen qaıtarypty.

Qalaǵańnyń Máskeýden osylaı ol­ja­ly kelýi búkil kınogerler úshin úl­ken toı boldy. Birinshiden, jalǵyz sse­­narıı aman-esen bekidi, ekinshiden, «Qa­zaqfılm» bir de bir ssenarıı da­ıyn­daı al­mady» degen jaman attan qu­tyl­dy.

Kınossenarıı tóńireginde mundaı da oqıǵalar jıi bolyp turatynynyń talaı kýási bolyp edik.

Bul – 1975 jyldyń maýsym aıy bolatyn. Kınostýdııanyń jospary boıynsha fılm osy jyldyń 31 jeltoqsanynan qaldyrmaı premerasyn ótkizý kerek. Olaı bolmaǵan jaǵdaıda, fılm «ót­kinshi» fılm bop, kelesi jylǵa ysyrylady da, «Qazaqfılmniń» basyna qara bult úıirilgeli tur.

Memlekettik komıtettiń tóraǵasy Kamal Smaılov shuǵyl túrde túsirý tobyn uıymdastyrýdy tapsyryp, ak­ter­­­­lerdi bir-eki kúnde bekitip, Zet Bo­shaevty kartına dırektory etip ta­ǵaıyn­dap, asyǵys túrde Taldyqorǵan ob­ly­synyń Qapal aýdanyndaǵy «Aqsý» sov­hozynyń «Bala saz» dep atalatyn ǵajaıyp sulý jaılaýǵa attandyrdy da jiberdi. «Aqsý» sovhozynyń dırektory meniń týǵan qaıynaǵam Almataı Jar­muhambetov aýdannyń kelisimin aldy da, túsirý tobyn sol jerge ornalastyryp, fılmg­e qajetti 200 bas qoıdy olardyń al­dyna salyp berdi.

1975 jyldyń 30 jeltoqsanynda, Kıno úıinde fılmniń premerasy ótti. Osy premeranyń arqasynda «Qazaq­fılm» kınostýdııasy ataýsyz qalý qaýi­pinen qutylyp, rejısser Shá­rip Beı­­sembaev pen bas operator Ashat Ash­rapov bastaǵan túsirý tobyna alǵys jarııa­landy.

«Qyz Jibekten» keıingi tabysty fılm­­derdiń biri de «Gaýhartas» boldy. Bul kartına jas aktrısa Janna Qýa­nysheva men Ánýar Boranbaevty búkil­­odaqqa keńinen tanytqan kıno boldy. О́ıtkeni 1976 jyly Frýnze (qazirgi Bishkek) qalasynda ótken Búkilodaqtyq kıno­­festıvalǵa qatysqan «Gaýhartas»­ (orys­sha nusqasy – «Hranı svoıý zvez­dý») festıval sarapshylarynyń úl­ken yqy­lasyna bólendi. Saltanat beı­nesin shynaıy jasap shyqqany úshin Jan­na Qýanysheva «Úzdik áıel beınesin jasa­ǵany úshin» degen arnaıy júldege ıe boldy.

Osy rólden keıin kıno álemine aty áıgili bolǵan Janna budan keıin basqa da fılm­derde basty rólderde oınady.

2018 jyldyń 21 sáýir aıyndaǵy nómirinde «Almaty aqshamy» gazeti «Qazaq kınosynyń Gaýhartasy» degen maqala jarııalady. Onda Janna Qýa­ny­shevanyń 50 serıaly «Taǵdyrlar toǵysy» («Perekrestok»), «Astana – mahabbatym meniń», «Shegirtke» («Sarancha») atty teleserıaldarǵa tús­kenin, biraq ol qalyń kórermenge osydan 40 jyldan astam buryn túsirilgen «Gaýhartas» fılmi arqyly este qal­dy» dep jazdy.

«Men epızodtyq, ekinshi rólderge túspeımin», dep jaýap beripti aktrısa jýrnalıske. – Qazir qarap otyrsam, jas aktrı­salar qaıdaǵy bir romantıkalyq keıipkerlerdi oınaıdy. Onda ómirdiń shyndyǵy az, sodan keıin kórermendi sendire almaıdy. Men árbir adam óz isimen aınalysýy kerek dep bilemin. Ak­ter birde rejısser, birde prodıýser bol­­ǵysy keledi, eki kemeniń quıryǵynan us­tap, aqyr sońynda ózin joǵaltyp alady».

Qazaq kınosynyń Gaýhartasy atan­ǵan aktrısanyń bul batyl pikiri búgingi birsydyrǵy, usaq emosııaǵa qurylǵan, oqıǵasy ómirden alshaq serıaldarǵa berilgen baǵa deýge bolady. Bul, árı­ne, jeke adamnyń, kınoóndirisi tehnıka, tehnologııa jaǵynan joǵary pro­fes­­sıonaldyq deńgeıge kóterilmegen el­diń jaǵdaıyna baılanysty aıtylǵan pikir. О́ıtkeni bizdiń elde prodıýser, re­jıs­ser, akter degen professııanyń ara jigi tolyq anyqtala qoıǵan joq. Reseı de bizden alys­taı almaı júr. Al kınoóneri ındýs­trııa dárejesine kó­terilgen elde prodıýser, akter, tipti re­jısser mindetterin bir adam atqara beredi.

Kınonyń qundylyǵy – ssenarıı­diń negizinde. Kıno túsirýshi kompa­nııanyń árbir múshesi ssenarıı­di tú­gel oqyp, talqylap, pikirlerin qo­sa­dy. Kınostýdııanyń ssenarlyq kol­le­gııasynyń kóptegen talqylaý­lardan ótip baryp bekitilgen ádebı ssenarıı túsirý alańyna barǵan soń da túzetýlerge ushy­rap jatady. Al bel­gili akterlar rejısser usynǵan ssenarıı nusqasymen túbe­geıli kelispeı, fılmge túsýden bas tar­týy, nemese óziniń stıline sáıkes kóp ózgerister jasaýdy talap etýi de múmkin. Mundaı tájirıbe kınoóndirisi damyǵan elderde jıi ushyrasyp jatady. О́ıtkeni olarda kınoóndirisi sapa­lyq jaǵyn bylaı qoıǵanda sandyq jaǵy­nan óte baı. Demek, olardyń aldynda ról tańdaýdyń mol múmkindigi tur. Solaı bola tursa da, eń ataqty degen Keńes odaǵynyń kezindegi kınoshedevr bop esepteletin týyndylardyń ózi maǵy­nalyq, maqsattyq jaǵynan shyndyq tur­ǵysynan taldaı kelgende, olardyń túpki  maqsatynyń negizsiz, áljýaz eke­nine, shyndyq túbine úńilmeıtin, nemese úńilgisi kelmeıtin kúlkiqumar kó­rer­menge arnalǵan ertegi retinde ońaı «jutyla» salatyn kınobaıka ekenin bilgir synshylar ańǵarmaı qalǵan joq. Tipti eń ataqty Eızenshteınniń tóńi­reginde de neshe túrli ósek-aıańdar tolyp jatyr.

Shetel kórermenderi Keńes odaǵynda kıno­komedııanyń shedevri bop qa­lyp­­­­tasqan «Brıllıantovaıa rýka», «Kav­kazskaıa plennısa», «Ironııa sýdby» fılmderi kúlkiden góri kúdik sha­qyratyn týyndylar. Reseıdiń eń ataqty kınozertteýshisi Denıs Gorelov «Reseı kórermenderiniń eń súıikti fılm­deri mıf pen aldamshy oqıǵalarǵa qu­ryl­ǵan» dep batyl pikir bildirgen bolatyn. Bul fılmderdi ashyq fınal, jabyq fınal degen konstrýktıvti teo­rııaǵa salyp baǵalaý múmkin emes. «Eızenshteınniń bar maqsaty – qaıtken kúnde de kórermenge áser etý» dep biz kútpegen, múlde tosyn baǵa bergen Denıs Gorelov oıyn ármen qaraı jalǵastyra kele budan da qatty syn aıtady. Sergeı Eızenshteınniń ataqty «Oktıabr» degen fılmine jazǵan onyń resenzııasy mynadaı sózdermen bastalady: «Sergeı Mıhaılovıch ochen lıýbıl dohlyh deteı. I eslı prısmotretsıa – Eızenshteın deıstvıtelno krovojadnyı avtor. Eızenshteın delal to, chto seıchas delaet Lars fon Trıer. Ego glavnoı zadacheı bylo lıýboı senoı probıt tý mozol, kotoraıa narosla na serdse ý lıýdeı. On snımal posle grajdanskoı voıny ı razrýhı: ego zrıtelı navıdalıs takogo, chto ıh nýjno bylo protaranıt so strashnoı sıloı. I Lars fon Trıer ı Sergeı Mıhaılovıch – lıýdı, bezý­slovno, bessovestnye: onı lıýboı senoı doljny proız­vestı vpechatlenıe (gazeta «Komsomolskaıa pravda», 1-8 avgýsta 2018 g.).

Túpki maqsaty negizsiz «Brıllıan­tovaıa rýka» komedııasynyń oqıǵasy da meı­linshe absýrdty tarıh: «Gıprory­ba» degen mekemeniń aǵa ekonomısi shetelege barǵan kezde onyń «synǵan» qolyna brıllıanttardy tyqpalap, dákemen tańyp beredi de, qoıandar týraly óleń aıtqyzyp, úıine qaıtarady. Nege? Kontrabandıster neni maqsat etti? Qymbatshylyq pen defolt meńdegen Keńes odaǵynda «Moskvıch» satyp alý úshin be? Odan  da ol keıipkerlerin Túrkııaǵa attandyrsa oqıǵa nanymdyraq bolmas pa edi? Rejısser Leonıd Gaı­daı men onyń qosymsha avtorlary Iаkov Kostıýkovskıı jáne Morıs Slo­bodskoı bul ssenarııdi satý úshin talaı mashaqatty bastan keshirdi. Barlyq ıns­tansııada aldarynan tas qamaldaı tosqaýyl kezdese berdi. Aqyrynda olar uıatsyzdaý ótirik annotasııa jazyp, Or­talyq komıtetke, «Goskınoǵa» usyn­dy, olar bylaı dep shylǵı ótirikten turatyn zaıavka jazdy: «Sońǵy jyldary Sovet aqshasy birshama nyǵaıyp, ha­lyq­­aralyq valıýta arenasynda bedeldi pozısııaǵa aınalyp otyr. Al kontrabandıster bolsa KSRO-ǵa altyn men brıl­lıanttardy ótkizip, ony aqshaǵa aınaldyryp, sol aqshany elimizdiń saýda aınalymynan shyǵaryp, óz elderine alyp ketpek». Keremeti sol, joǵary jaqtaǵy bılik osy ýájge sene qaldy! Al fılm ekranǵa shyqqan soń «bul qalaı?» dep suraǵan eshkim bolǵan joq. Bartold Breht aıtatyn «besinshi qýlyq – senzýrany aldarqata bilý» degen osy bolsa kerek.

Kórkem shyǵarmaǵa, ásirese kópshi­liktiń sanasyna birden áser etetin kór­kem fılmderge negizinen bes túrli kóz­qaras bar.

1.Senzýranyń kózqarasy (bıliktiń)

2.Intellıgensııanyń kózqarasy

3.Synshylardyń kózqarasy

4.Kópshiliktiń kózqarasy

5.Túsirýshi toptyń kózqarasy

Túsirýshi toptyń kózqarasy besene­den belgili – olardyń týyndysy óz oılarynsha sóz joq bestseller. Olar bul pikirlerin janyn sala qorǵaıdy. Dáleldeıdi. Jeńedi. Al týyndy shyn­ mánindegi kórkem týyndy bolsa, qan­shama kedergilerdi jeńe otyryp, erte me, kesh pe jalpyhalyqtyq shedevrge aı­nalady, nemese sórede uzaq saqtaýǵa túsip, keıbireýi sol boıy umytylady. Keı­bireýleri arhıvten qaıta shyǵyp, kórer­mendermen qaıta tabysady. Senzý­ranyń qatal qaharyna ushyraǵan keıbir kıno­lentalardy araǵa uzaq ýaqyt salyp qaı­ta «tekserýden» ótkizgende, saıasatqa da, qoǵam ómirine de, zaman talaby men moraldyq qaǵıdalarǵa qıratyp ji­bererdeı zııan keltire qoımaıtyn za­lalsyz dúnıeler ekenine kózimiz jetip, bir kezdegi shekten tys kórsetken sen­zýranyń joıqyn synyna kúle qaraıtyn kez­derimiz az bolǵan joq.

Reseıdiń ishki naryǵynda «Moskva slezam ne verıt» fılmi «Pıraty HH veka» fılminen keıingi eń kassalyq fılm bop, «Oskar» syılyǵyna ıe boldy. Kınotanýshy Denıs Gorelovtiń pi­kirinshe, ol da «qııaldan týǵan ádemi erte­gi». Bul fılmmen qatar basqa da sal­maqty kınotýyndylar konkýrsqa túsip edi, al Reseı kartınasynyń je­ńisin kezdeısoqtyq dep esepteýge bolady. Rejısser Menshovtyń túpki maq­­satynyń ózi áıel kórermenderge unaý edi. Ol sol maqsatyna túgel jetti deýge bolady. Dálirek aıtqanda, 40+ jastaǵy áıelder úshin bul shyǵarma erekshe baǵalandy. Naǵyz ómirim endi bas­taldy dep oılaıtyn áıelder úshin Kate­rınanyń ómiri ıdealǵa aınaldy. Karera úshin ójettikpen órge umtylý, ala­suryp júrgende armandaǵan naǵyz erkekke jolyǵý, onysy temeki tartpaıdy, araq ishpeıdi, mashına jóndeı alady, tamaq istep, ydys jýady, tipti eregisken adamymen er jigit retinde tum­syǵyn da buza alatyn qudaı bere salǵan erekshe jaralǵan jan. Solaı bola tursa da, bet-álpeti minezimen til tabysa almaıtyn ıntellıgent Alekseı Batalovtyń bet-álpeti úılespeı-aq tur. Bul róldi al­ǵashqy kezde Menshovtyń ózi oınamaq bol­ǵan edi, ol oıynan aınyǵany  kınonyń sát­ti shyǵýyna basty sebep boldy. Men­shov bul ról­­di qurdymǵa jiberer edi. Sóıte tu­­ra, fılm oqıǵasynyń ózi qııal­ǵa jýyq ertegi. Qajyrly erkek, qa­jyr­ly áıel, bul ekeýi qatar ómir súre almaıdy. Ekeýiniń bir sheńberde toǵysýy mashınanyń rýline eki adam otyrǵandaı qısynsyz qııal sekildi. Katerına ekranda maqsatyna jetpeı tynbaıtyn ójet áıel bop kóriný úshin baryn salyp baq­qan. Ol áreketine ılana qoıý qıyn-aq. Bi­raq rejısserdiń de, aktrısanyń da berik sengen bir obektisi bar, ol – zalda otyrǵan áıel kórermenderiniń ańǵal psı­hologııasy. Kınony kórip otyryp olardyń: «Men de osyndaımyn, men de múltiksiz Batalovty jaqsy kóremin, óıtkeni ol jurttyń bárin pıknıkke shaqyryp, áıeldiń qoly káýap pisi­rýge ıkemsiz ekenin ashyq aıta alady». Áıgili kınozertteýshiniń sarkazmge toly piki­ri tosyn bop kóringenmen kınotaný áleminde ótkir de shynshyl paıymdaýlarymen tanymal bolǵan adamnyń pikirine daý aıtý qıyn.

Álemdik kınotaný iliminde aǵymdyq ýaqyt (lıneınoe vremıa) jáne aǵymdyq emes ýaqyt (nelıneınoe vremıa) degen kınojasaý ónerinde asa qajetti termın bar. Álemdegi barlyq kınotýyndy osy eki negizgi termınniń tóńireginde jasalady. Olardy qalaı túsinemiz?

Fılmdegi oqıǵa birinen soń biri damyp, kórermen úshin túsinikti turǵyda baıandalatyn bolsa, biz ony aǵymdaǵy ýa­qyt dep ataımyz. Iаǵnı, fılm oqıǵa­syna jumsalatyn  ýaqyt.

Aǵymdyq ýaqyttaǵy fılmderdiń klas­­­sıkalyq úlgilerin amerıkalyq ataqty kı­norejısser Stenlı Kýbrık jasady. XX ǵasyrdaǵy eń talantty, eń yqpaldy rejısserlerdiń biri. 

О́zin bolashaqta kınodramatýrg, re­jısser, kınoakter bolýǵa daıyn­da­ǵan,­ nemese kınoónerimen ómirin baı­la­nys­tyrǵysy kelgen adam úshin Sten­lı­ Kýbrıktiń ómirimen, rejıs­serlik erek­sheligimen tanysyp ótken artyq bolmas dep oılaımyn. Álemdegi barlyq uly rejısserlerdiń jumys tásilderi alýan túrli bolǵanmen, negiz­gi prınsıpteri bir-birine uqsas, al, Kýb­rıktiń rejısserlik stıli eshbir janǵa uqsamaıdy. Ol – jumys barysynda ózin de, ózgeni de aıamaıtyn, keıde saý men jyndynyń arasyndaǵy rejısser bop baǵalanatyn erekshe tulǵa. Ol 1928  jy­ly dúnıege kelip, 1999 jyly óziniń eń ataqty fılmderiniń biri – 

«S shıroko zakrytymı glazamı» fılmin túsirip bitken soń bir jetiden keıin kenetten qaıtys boldy.

Stenlı Kýbrık – kıno tarıhyndaǵy eń tuıyq, eń ekstrovagant rejısser­ler­diń biri. Kıno mamandary onyń saý adamǵa uqsamaıtyn qısyq-qyńyr minezi men birbetkeıligin, óz degeni bol­masa jan adamnyń pikirine qulaq as­paıtyn, aýrýshań, perfeksıonızmge shal­­dyqqan rejısser ekenin túgel moıyndap bitken edi. Ol bir fılmdi birneshe aı boıy, tipti jyldar boıy túsirýden taımaıtyn. Ol 

«S shıroko zakrytymı glazamı» fılmin 15 aıda túsirip bitti, bul Gınnesstiń kita­­­byna engen rekord edi. 15 aı azappen túsirilgen materıaldyń montajdaý kezinde bir paıyzyn ǵana paıdalanatyn. «Sııanıe» lentasy dál osyndaı jaǵdaıdy  bastan keshirdi. Ol qııalynda kórip shyqqan kıno men túsirip jatqan shyǵarmasy barlyq usaq-túıegine deıin shyn ómirdegi lentamen sáıkes bolǵansha bir epızodty 70-80, keıde júzden asa dýbl jasattyratyn. Akterler ábden qaljyrap, aryp-ashyp, jyndanýdyń az-aq aldynda júretin. Ábden yzalanǵan akterlerdiń biri ony baltalap óltirgisi de kelgen kezi bolǵan desedi. «Ol óziniń bolashaq fılmderi úshin kóp shyǵarmalar oqydy», – dep eske alady onyń sekretarshasy. Kýbrık sol kezdegi áıgili romandardy arnaıy tapsyryspen qushaq-qushaq etip aldyrtyp, kabınetin tars jaýyp alyp, kúni-túni oqýmen boldy. Anda-sanda jabyq esik­tiń ar jaǵynan ashýǵa toly yzaly aıǵaı, tars-turs etken dybys­tar ǵana estilip jatty. Ol – laqtyrylǵan bestseller kitaptardyń tarsyly edi.

Kenetten ol jym-jyrt bola qalady. Onyń qolynda Stıven Kıngtiń «Sııanıe» atty shyǵarmasy edi. Negizinen bul – az ǵana adam qatysatyn, oqıǵasy bir ǵana qonaqúıde ótetin kameralyq fılm. Bar bolǵany keıipkerdiń barǵa kirip, onda bir top elestermen kezdesetin kórinisti túsirý aldyndaǵy repetısııany alty apta boıy júrgizse, sol epızodty tú­sirý úshin akter Djek Nıkolsondy júz­ge jýyq dýbl jasatyp, ony esinen aýys­tyrýǵa sheıin tıtyqtatyp bitirdi. Al bas­ty keıipkerdiń áıeliniń rólin oı­naǵan Shemı Dıývaldyń júıkesiniń toz­ǵany sonsha, túsirilim bitkende sha­­­shy­nyń jartysynan aıyrylady. Kýbrık manıak-rejısser. Ol túsirý ala­ńynda akterlerdi shegine jetkizip qa­jytý arqyly olardyń akter ekenin umyt­tyryp jiberetin jaǵ­daıǵa aparýdy maqsat etetin. 80, 90 dýbl­den keıin eseńgirep bitken akterge al­ǵashqylardyń bárin joq­­­­qa shyǵaryp, akterge de, fılmge de, ózi­ne de qajeti joq basqa dýbl jasaýǵa máj­búrleıtin. Fılm tú­sirilip bolǵansha ol uıqy kórmeıtin. Jurt­tyń bári shyrt uıqyda jatqanda, ol kenet Stıven Kıngke telefon soǵyp: «aı­tyńyzshy, siz Qudaıǵa senesiz be?» dep túngi uıqysyn buzýdan taımaıtyn.

Tom Krýz ben Nıkol Kıdman 

«S shı­roko zakrytımı glazamı» fılmine túsýge kelisim berip, ne úshin shartqa qol qoıǵandaryn túsinbeı-aq ótti. Olar fılmge túsýge shartqa otyra salǵandary úshin ókinýmen boldy. Túsirý kezinde azap pen tozaqtyń túr-túrinen ótken áıgili akter Djek Nıkolson rejısserdi baltalap óltirgisi kelse, Tom Krýz ony býyn­dyryp óltire salǵysy kelgen. Per­feksıonızmniń ýshyqqan bir stadııasynda Kýbrık, shyn máninde psıhıkalyq aýytqýǵa ushyrap, ony aýrýhanaǵa jatqyzyp emdetý máselesi de kóterilip qaldy. Keıipkerdiń serýendep, qydyryp júrgen sátin túsirý úshin azapqa toly 46 apta jumsaǵan rejısserdi deni saý dep kim aıta qoısyn? Kınotop túgeldeı aryp-ashyp, ekinshi ret Kýbrıktiń quryǵyna túspeýge ant-sý ishken akterler «ýh» dep aman-esen fılmdi  bitirgen soń bir jetiden keıin Stenlı Kýbrık–Tıran, manıak-rejısser kenetten qaıtys bola saldy.

Fılm bitken soń Tom Krýz asqazan aýrýyna shaldyǵyp (ıazva), áıelimen ajyrasyp tyndy. Fılmde aktrısa Kıdman oınaǵan qysqa ǵana kórinis bar. Ekrannan kórgende alyp bara jatqan júgensizdik baıqalmaıdy, al túsirý kezinde ótip bara jatqan kelbetti beıtanys erkekpen «jata ketý» epızodyn Kýbrık 50 ret, ártúrli pozada túsirip, kúıeýi Tom Krýzdy túsirý ala­ńy túgili, pavılon mańyna da jolat­paı qoıdy. Premeradan soń bir jarym jyl ótkende Krýz ben Kıdman ajyrasyp, «erli-zaıypty» degen statýstarymen qosh aıtysty. Solaı bola tursa da, fılmniń premerasynan soń Tom Krýz basqa fılmderden tabatyn 40 mıllıon dollarlyq qalamaqysynan aırylǵanyna, densaýlyǵynyń nashar­­laǵa­nyna, áıelinen ajyrasqanyna qa­ra­mastan, Kýbrıkti keshire bildi. О́z de­­ge­ninen qaıtpaıtyn dıktator, tıran, esalań, manıak-rejısserdiń ta­bı­ǵa­tyna túsinistikpen qaraıdy. О́ıt­keni, Stenlı Kýbrık kosmosqa dep gol­lıvýdtyq kórinisti (2001 jylǵy saýda ortalyǵyndaǵy qaıǵyly oqıǵany) sol oqıǵadan ondaǵan jyl buryn, 1968 jyly túsirgen «2001: Kos­mos odısseıasy» degen fılminde kó­re­gendikpen boljaı bildi. «Zavodnoı apel­sın» fılmimen mıllıondaǵan kórermenniń sanasyn dúr silkindirdi, «Selnometallıcheskaıa obolochka» fıl­minde Vetnamdaǵy áskerge jańa alyn­ǵan jasóspirimder ómirin shynaıy kór­sete bilýiniń arqasynda taǵy da mıl­lıondardyń kózqarasyn túbegeıli ózgerte bildi.

Onyń jumys kabınetinde «Napo­leon» dep atalatyn bolashaq fılm­niń jobasy tabyldy. Kezinde ol osy jobasyna fantastıkalyq qarjy talap etken eken. Biraq prodıýserler bankrotqa ushyrap qalýymyz múmkin dep, ol jobany qarjylandyrýdan bas tartady.

Bálkim, kezekti bir shedevr Kýb­rık­pen birge ólgen shyǵar. Ol ımpe­ra­tor Napoleonnyń róline Djek Nıkolsondy, ımperatrısanyń róline Jozefına Odrı Hepberndi shaqyrmaq bolǵan eken. Kýbrıkti kórgen azaby úshin baltalap ól­tirmek bolǵan Nıkolson mun­daı azaptyń ekinshi túrin qaıta kórýge kelisim bere qoıar ma eken? Bul – tarıhı jumbaq suraq.

Barlyq fılmderi qury­­­lym­dyq ja­ǵynan ashyq fınalǵa jatatyn Stenlı Kýbrıktiń re­jıs­serlyq mektebi jappaı úlgi tutatyn úırený mektebi bol­masa da, izdený, kórý, tańdaý, se­ný, ıdeıa jolynda ózin aıamaý, meılinshe eńbeksúıgishtik ja­ǵynan kelgende onyń shyǵar­ma­shylyq kredosynan sabaq alý­dyń­ bolashaq kınematografıster úshin esh artyqtyǵy joq.

Dýlat ISABEKOV

Sońǵy jańalyqtar

Ystyq tamaq taratty

Qazaqstan • Búgin, 17:59

Jaqsy ákim jalǵyz júredi

Tanym • Búgin, 17:02

Betperde kıgen kóktem

Tanym • Búgin, 16:55

Uqsas jańalyqtar