Qazaqstanǵa qyzyǵa qaraıdy

Beısenbi, 27 jeltoqsan 2012 7:37

Shamaly ýaqyt buryn Qazaqstan Respýblıkasy men Grek Respýblıkasy arasynda dıplomatııalyq qatynastar ornaǵanyna 20 jyl toldy. Biz bul aıtýly datany halyqaralyq saıasattyń kóptegen ózekti máseleleri boıynsha qandaı da bir túsinispeýshiliktiń bolmaýymen, ustanymdarymyzdyń uqsastyǵymen qarsy alyp otyrmyz.

Beısenbi, 27 jeltoqsan 2012 7:37

Shamaly ýaqyt buryn Qazaqstan Respýblıkasy men Grek Respýblıkasy arasynda dıplomatııalyq qatynastar ornaǵanyna 20 jyl toldy. Biz bul aıtýly datany halyqaralyq saıasattyń kóptegen ózekti máseleleri boıynsha qandaı da bir túsinispeýshiliktiń bolmaýymen, ustanymdarymyzdyń uqsastyǵymen qarsy alyp otyrmyz.

1996 jylǵy qazanda Qazaq­stan­nyń Grekııadaǵy resmı ókil­digi ashylsa, ol 2009 jyldyń mamyrynda Elshilik bolyp qaıta quryldy. Bul qaıta uıymdastyrý Grekııamen birqatar salalar boıynsha keń aýqymdy yntymaqtas­tyqty nyǵaıtýdyń mańyzdyly­ǵyn bildiredi.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaevtyń Grek Respýblıkasyna birinshi memle­ket­tik sapary 2001 jylǵy shilde­de júzege asyp, onyń barysynda Grekııa Prezıdenti K.Stefanopýlospen kelissózder júrgizildi jáne memlekettik nagradalarmen almasý oryndaldy. Elbasy N.Nazarbaev joǵary dárejeli Azatker (Spasıtel) ordenimen marapattaldy. Bul sapar Astana men Afına arasyndaǵy keń aýqymdy yn­tymaqtastyq boıynsha ustanym­dardy aıqyndaýǵa múmkindik berdi.
Kelesi jyldyń maýsymynda Qazaqstanǵa jaýap saparmen Grekııa Prezıdenti K.Stefanopýlos kelip ketti. О́tkizilgen kelissóz­der­diń qorytyndysy boıynsha taraptar ózderiniń saıası jáne eko­nomıkalyq qyzyǵýshylyq­tary­nyń jaqyndyǵyn, ekijaqty qaty­nastardy damytý úshin eleýli áleýettiń baryn quptady. 2004 jylǵy tamyzda Olımpııalyq oıyndardyń saltanatty ashylýyna qatysý úshin Prezıdent N.Na­zarbaevtyń Afınaǵa sapary ótip, onyń barysynda Grekııanyń Pre­mer-mınıstri K.Karamanlıspen kezdesý uıymdastyryldy.
Qazaqstan-Grekııa yntymaq­tas­tyǵyna belsendi parlamentaralyq jáne syrtqy ister mınıstrlikteri arasyndaǵy únqatysýlar elderi­miz­diń saıası, ekonomıkalyq jáne mádenı damýynyń qaǵıdatty má­se­leleri boıynsha ózara qoldaý kórsetý tán. Atap aıtqanda, 2009 jyly Grekııaǵa sol kezderdegi Qa­zaq­stan Syrtqy ister mınıstri M.Tá­jın (maýsym), Parlament Se­na­ty­nyń Tóraǵasy, EQYU Par­lament­tik Assambleıa­sy­nyń Vıse-prezı­denti Q.-J.To­qaev (qazan) jáne Memlekettik hatshy – Syrt­qy ister mınıstri Q.Saýdabaev (jel­toq­san) kelse, óz kezeginde 2010 jyly Qazaqstanda Grekııa Prem­er-mınıstri Dj.Papandreý (jel­toqsan) men Grekııa Syrtqy ister mınıstri D.Drýsas (shilde, jel­toqsan) bolyp qaıtty. 2012 jyl­ǵy tamyzdyń sońynda Grekııa Parlamentiniń depýtaty V.Polıdoras Astanada ótken «Iаd­rolyq qarýǵa tyıym salýdan – ıadrolyq qarýsyz álemge» atty halyq­ara­lyq konferensııaǵa qa­ty­syp, aýdıtorııa aldynda Qazaq­stannyń antııadrolyq bastamalaryn qol­dap sóz sóıledi.
Qazaqstan Grekııany Eýropa­daǵy mańyzdy seriktesteriniń biri retinde qarastyrady, bul joǵary deńgeılerdegi kelissózderde birne­she ret atap ótilgen. EQYU sheń­berindegi tıimdi yntymaqtas­tyq­tyń arqasynda ekijaqty qatynas­tar damýdyń jańa kezeńine kóshti. 2010 jylǵy jeltoqsanda Astana­daǵy EQYU Sammıti sheńberinde Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaev pen Grekııa Premer-mınıstri Dj.Papandreýdiń kezdesýi nátı­jesinde elderimiz arasyndaǵy áre­kettestikti damytýdyń negizgi ba­ǵyttary aıqyndaldy. Buǵan qosa, Grekııa Prezıdenti K.Papýlıastyń Elbasy N.Nazarbaevqa 2010 jyly Qazaqstannyń EQYU-ǵa tór­aǵa­lyǵyn sátti aıaqtaýyna oraı arna­ǵan joldaýynda ekijaqty qaty­nastarǵa joǵary baǵa berildi. Joldaýda memleketimizdiń eýro­atlan­tıkalyq jáne eýrazııalyq qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa qosqan úlesine joǵary baǵa berildi.
Jas respýblıkamyzdyń Pre­zı­denti N.Nazarbaevtyń dana bas­shylyǵynyń nátıjesinde eki on­jyldyqta qol jetkizgen saıası jáne áleýmettik-ekonomıkalyq je­tis­tik­teri dúnıejúzilik qoǵam­dastyqtyń shynaıy qyzyǵý­shy­lyǵyn týdyratyny sózsiz. Bizdiń oıymyzsha, osyndaı qyzyǵýshy­lyq Grekııanyń úkimettik, isker jáne qoǵamdyq ortalarynda da bar. Memleketimiz basshysynyń jyl saıynǵy Joldaýlarynda al­ǵa qoıylatyn jańa maqsattar Qazaqstan-Grekııa seriktestigin da­mytýdyń strategııalyq baǵytta­ryna tolyqqandy sáıkes keledi. Árıne, ekijaqty qatynastardyń bolashaq damýyn qamtamasyz etý úshin sharttyq-quqyqtyq bazanyń da nyǵaıtylýy qajet. Búgingi tańda ártúrli saladaǵy ekijaqty yntymaqtastyqty óristetýge múm­kindik beretin birqatar kelisimder jasalǵan.
Astana Afınany jaýapty saıası únqatysýshy dep qana sanamaıdy, Grekııa Qazaqstan úshin mańyz­dy saýda-ekonomıkalyq seriktes bolyp tabylady. Al asa perspektıvaly jobalar Qazaqstan-Grekııa ekonomıkalyq jáne tehnologııa­lyq yntymaqtastyq jónindegi úki­metaralyq komıssııa sheńbe­rinde qarastyrylyp keledi. Resmı málimetterge súıensek, 2010 jyly eki el arasyndaǵy taýar aınalymy 1 mlrd. AQSh dollaryn quraǵan (onyń ishinde eksport – 992,58 mln. doll., ımport – 16,77 mln. doll.). 2011 jyly ekijaqty saýdanyń kólemi 600 mln. AQSh dollaryna deıin kemip ketken (onyń ishinde eksport – 575,43 mln. doll., ımport – 16,11 mln. doll.). Munyń múmkindikterden kóp tómen jatqan kórsetkishter ekeni de anyq.
Energoresýrstar óndirýshi re­tinde Qazaqstan energetıkalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý má­selelerine jáne balamaly energııa kózderin izdestirýge erekshe nazar aýdarady. Bul turǵyda Grekııanyń Jerorta jáne Balkan aýmaqta­rynda gaz tasymaldaý jáne ener­getıkalyq torapqa aınalý talpynysy Astananyń kómirsýtekterdi jetkizýdiń eksporttyq marshrýttaryn keńeıtý boıynsha josparlaryna sáıkes keledi.
Kólik salasynda da yntymaq­tas­tyq úshin úlken múmkindikter bar. Qazaqstan men Grekııa tran­zıttik memleketter bolyp tabylady, sondyqtan Batys Eýropa jáne Azııa baǵyttarynda taýar tasymaldaý kólemin ulǵaıtý úshin qolda bar múmkindikterdi belsendi túrde paıdalaný mańyzdy. Osy oraıda taraptar bir-birine ózara tıimdi jáne jeńildetilgen negizde ınfraqurylymdyq bazalaryn usy­­na alady. Al álemdik qarjy-ekonomıkalyq daǵdarys jaǵ­daıyn­­da taraptar eki memleket ekonomıkalaryna teris áserdi azaıtýǵa já­ne óz naryqtarynda kapıtaldardy keńeıtýge múmkindik beretin ın­ves­tısııalyq jobalardy ilgeri­letýge erekshe mańyz berýi qajet dep bilemiz.
Aǵymdaǵy jylǵy 5-shi Astana Ekonomıkalyq forýmyna grek kompanııalarynyń «Intracom» atty iri tobyna kiretin «Intrasoft International» kompanııasynyń ókil­deri qatysty. Tıimdi ún qatysý alańy bola otyryp, bul Forým tek Grekııanyń ǵana emes, álem elderiniń ekonomıkalyq sarapshylary men bıznesmenderine baılanys ornatýǵa, sondaı-aq makro- jáne mıkroekonomıkalyq damý salalaryndaǵy edáýir ózekti má­seleler boıynsha pikir almasýǵa múmkindik berdi.
Shaǵyn jáne orta bıznes salalarynda birlesken kásiporyndar qurylýda. Máselen, «TarazKoj­Obýv» JShS men «Fidas» kom­panııasy («Boxer» saýda belgisimen aıaq kıim shyǵarady) arasynda ynty­maq­tastyq ornatylýda. «Fi­das» qurylǵylaryn usyný ar­qyly Jambyl oblysynda aıaq kıim tigý jáne teri óńdeý boıynsha óndiris­ti iske qospaqshy.
Saýda-ekonomıkalyq qatynas­tardy damytý salasynda Qazaq­standa pontııalyq grekterdiń úl­ken dıasporasynyń turyp jatqa­ny aıtarlyqtaı mańyzdy ról atqarady. Bul dıaspora tarıhı ota­nymen baılanysa otyryp, eki memlekettiń bıznes-sýbektileri ara­synda kópir qyzmetin atqarý múmkindigine ıe. Ártúrli baǵa­laýlar boıynsha, búgingi tańda Qa­zaqstanda turyp jatqan pontııa­lyq grekterdiń sany 13 myńǵa jýyq adamdy quraıdy. Osyǵan oraı, Qazaqstan men Grekııa arasynda aýmaqtyq deńgeıde de qa­tynastar sátti damýda. 2007 jyldan beri Shymkent pen Aharnon baýyrlas-qalalary arasynda je­mis­ti yntymaqtastyq jalǵasýda. 2011-2012 jyldary eki qalanyń basshylyq deńgeıinde saparlarmen almasý júzege asty.
Qazaqstan men Grekııa arasyn­daǵy mádenı-gýmanıtarlyq únqa­tysý jaqsy jolǵa qoıylǵan jáne ol biregeı dıplomatııalyq qural bola otyryp, shyn máninde halyq­tarymyzdy jaqyndastyryp kele­di. Qazirgi ýaqytta eki eldiń óner qaıratkerleri, ǵalymdary, sportshylary men stýdentteri Qazaq­stan­nyń, sondaı-aq Grekııanyń ár­túrli is-sharalaryna belsendi túr­de qatysady. 2011 jylǵy jeltoq­sanda Qazaqstannyń Grekııadaǵy elshiligi Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyn merekeleýge oraı birqatar is-shara uıymdastyrdy.
Grekııanyń elimizge degen qy­zyǵýshylyǵynyń artýymen baılanysty jyldan jylǵa Qazaqstan­­nyń Grekııadaǵy dostary sheńberi ke­ńeıýde. Olardyń belsendilerine memleketaralyq yntymaqtas­tyq­ty damytýǵa úles qosqandary úshin «Qazaqstan Respýblıka­sy­­­­­nyń tá­ýelsizdigine – 20 jyl» me­reı­toı­lyq medaldary tabystaldy.
Keleshekte ekijaqty yntymaq­tastyq baılanystardyń túrli salalar boıynsha sapaly jańa deńgeıge kóteriletini kúmánsiz.

Sergeı NURTAEV,
Qazaqstan Respýblıkasynyń Grek Respýblıkasyndaǵy 
Tótenshe jáne ókiletti elshisi.