28 Aqpan, 2019

Túrkistanda Iаsaýı kesenesiniń kirpishin kúıdirgen pesh orny tabyldy

958 retkórsetildi

«Áziret Sultan» memlekettik tarıhı-mádenı qoryq-mýzeıiniń arheologııalyq toby Túrkistan qalasy aýmaǵyndaǵy Qarashyq ózeniniń boıynda XIV ǵasyrdyń balshyqtan jasaǵan kirpishterdi kúıdiretin peshtiń ornyn jáne antıkalyq dáýirge jatatyn Qarashyq-1 qalashyǵynan tústi metall balqytatyn pesh ornyn anyqtady.​ 

«Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń «Uly dalanyń jeti qyry» maqalasynda Uly dalanyń ejelgi metallýrgııasy máselesin de kótergeni belgili. Atalǵan maqala aıasynda «Áziret Sultan» qoryq-mýzeıi birinshi aqpannan bastap Túrkistan arheologııalyq tobyn quryp, tarıhı aqparattar negizinde arheologııalyq zertteý jumystaryn bastaǵan bolatyn. Osy jumystardyń nátıjesinde​ Qarashyq ózeni boıyndaǵy kirpishterdi kúıdirýge arnalǵan peshter Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesi salynǵan kezde paıda bolǵan degen boljam jasalýda. Sonymen qatar, b.e.d. VI-III ǵasyrlarǵa jatatyn Qarashyq 1 qonysynyń janynda tústi metall balqytýǵa arnalǵan pesh orny da​ Qarashyq ózeni boıynan anyqtaldy. Qoryq-mýzeıdiń basty bir maqsaty - keseneniń eń qundy jádigeri Taıqazannyń metallyn balqytyp jasaǵan peshin anyqtaý. Bul baǵytta zertteý, zerdeleý jumystary júrýde»-deıdi «Áziret Sultan» memlekettik tarıhı-mádenı qoryq-mýzeıiniń dırektory Nurbolat Ahmetjanov.

Arheolog ǵalymdardyń pikirinshe Iаsaýı kesenesiniń kirpishterine arnalǵan topyraq Saýrannan alynyp, osy​ jerde daıyndalýy ábden múmkin. Bul pikirdi rastaıtyn birneshe dálelder de bar.​

«О́zderińiz kórip otyrǵandaı, osy aýmaqta kirpishti kúıdirip, daıarlaýǵa arnalǵan úlken oryn bolǵany anyqtalýda. Qazba jumystary nátıjesinde Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesiniń kirpishterine uqsas ónimder shyǵýda. Keseneniń kirpishterin osy jerde daıarlaýy múmkin degen boljamymyzdyń bir dáleli osy bolsa, ekinshiden kirpishterdi jasaýǵa shıki zatty (balshyqty) jasaýǵa óte kóp mólsherde sý qajet. О́ıtkeni balshyǵyn daıyndaý aldynda topyraqty qaıta qaıta sýmen shaıyp, ony tuzdan tazalaıdy. Bul proses sapaly kirpish jasaý úshin óte mańyzdy bolyp keledi. Sondyqtan kirpish kúıdiretin peshti ózenniń jaǵasynda salǵan tıimdi. Ekonomıkalyq turǵydan qaraǵanda topyraqty Saýran ólkesinen tasyp ákelip, Túrkistannyń ózinde jasalýy dálelge jaqyndaý»-deıdi arheologııalyq top jetekshisi Baqytjan Nurhanov.​

Úı ornyndaı aýmaqqa zertteý júrgizgen arheologtar sý kirpishti keptiretin oryndardyń da betin asha bastady. Birneshe ǵasyr ótse de ot tıip qyzyl túske engen qabyrǵalar men bólmeler berik qalpyn saqtap tur. Úıindi astynda qalǵan tarıhı orynnyń syry tolyqtaı ashylǵannan soń, Túrkistan men Qyzylorda kúre joly boıynda ashyq aspan asty mýzeıi ashylýy múmkin.

Al, Qarashyq- 1 qalashyǵynan tabylǵan pesh oryny men jan-jaǵynda shashylyp jatqan metaldardy qorytýdaǵy qaldyqtar da tereń zertteýdi suranyp tur.

Sońǵy jańalyqtar

Kógildir ekranda – jańa melodramma

Rýhanııat • Búgin, 18:04

Salyq salmaq salmaıdy

Qarjy • Búgin, 17:50

MÁMS boıynsha jeńildik merzimi uzartyldy

Medısına • Búgin, 17:45

Betperde kıgen kóktem - 3

Tanym • Búgin, 17:30

Qazaq operatory Týrınde bas júlde aldy

Qazaqstan • Búgin, 17:29

Atyraý: Úsh adamnan koronavırýs tabyldy

Koronavırýs • Búgin, 17:18

Kóktem - órttiń órshıtin shaǵy

Aımaqtar • Búgin, 16:32

Indeksasııa qalaı júrgiziledi?

Qarjy • Búgin, 16:23

Tastarǵa jan bitirgen sýretshi

О́ner • Búgin, 15:38

Uqsas jańalyqtar