— Ershat Aǵybaıuly, osy bizdiń qoǵamda zaıyrlylyqty dinsizdikpen, ateızmmen shatastyratyndar joq emes. Osy zaıyrlylyqqa qysqa ári naqty anyqtama berýge bola ma?
— Ras aıtasyz. Bizde keıbireýler zaıyrlylyqty dinsizdikpen nemese ateızmmen shatastyryp jatady. Áıtpese, zaıyrlylyq ateızm de, dinsizdik te emes.
Zaıyrlylyqqa “azamattyq ustanym” degen qysqa ári naqty anyqtama berýge bolatyn shyǵar. Sebebi, ol ár memlekettiń saıası baǵytyna, qoǵamynyń suranysyna qaraı ózgerip otyrady.
Al jalpylama aıtqanda, memlekettiń qandaı da bir dinge basymdyq bermeı, barlyq dinge teń dárejede birdeı qaraýdy bildiredi. Sondaı-aq azamattardyń dinı senim bostandyǵynyń bolýy men memlekettiń resmı ustanatyn dininiń bolmaýy. Sonda zaıyrlylyq degendi úsh sózben túıip aıtýǵa bolady eken. Ol - birinshiden, memlekettiń beıtaraptyǵy, ekinshiden, din men memlekettiń bólinýi, úshinshiden, dinı senim bostandyǵynyń bolýy.
— Anyqtamasynda «Islamofobııa (nemese antı-ıslamdyq kóńil-kúı) — ıslam dinine nemese musylmandarǵa qatysty qalyptasqan birjaqty qate túsinik, olarǵa qarsy óshpendilik nemese tózimsizdik» delinedi. Osy ıslamofobııa qaıdan shyqty?
— Islamofobııanyń sebepteri men belgileri áli kúnge deıin talas týdyrýda. Keıbir ǵalymdar ony násilshildiktiń bir túri dep sıpattasa, endi bir pikir bildirýshiler Islamofobııanyń ósýine 2001 jyldyń 11 qyrkúıegindegi lańkestik aktiler sebep boldy dep paıymdaıdy. Sondaı-aq buny musylmandar sanynyń AQSh-ta, Eýropa odaǵy jáne basqa da zaıyrly memleketterde ósýimen baılanystyratyndar da bar.
Qalaı degenmen de, ıslamofobııa uǵymy keshe-búgin aıaqastynan paıda bolmaǵany belgili. Eger tarıhqa kóz júgirtip qaraıtyn bolsaq, batystyń ıslam dininiń órkendeýine qarsylyǵy sonaý krest joryqtarynan bastaý alatynyn ańǵarýǵa bolady.
Búgingi tańda da ıslam dinin qanqumar, baskeser, ozbyr, ymyrasyz din qylyp kórsetkisi kelip batys elderi buqaralyq aqparat quraldary arqyly bolsyn, basqalaı bolsyn baryn salyp baǵýda. Tipti batystyń yqpaldy elderi DAISh sekildi arnaıy top quryp, ıslamdy kúıeleıtin saıası oıyn da jasap otyrǵany jasyryn emes. Sol sodyrlardyń jan túrshigerlik áreketteri arqyly «ıslam degen osy» dep kórsetip otyr. Eń ókinishtisi, osy oıynnyń arasynan bizdiń qarakóz baýyrlarymyzdyń da boı kórsetýi janǵa batady.
— Jalpy, Islam qandaı din?
— Shyn mánisinde sol DAISh sapynda júrgender shynaıy musylmandar ma? Islam batys elderi aıtqandaı qanqumar din be? Árıne, joq! Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) «Shynaıy musylman - qolymen de, sózimen de eshkimge zııanyn tıgizbegen adam» degen. Demek, Allanyń atyn ulyqtap turyp jazyqsyz jannyń basyn kesý, qanyn tógý - musylmandyqtyń mańaıyna da jýyqtamaıdy.
Islam – arab tilinen aýdarylǵanda beıbitshilik, tynyshtyq degen maǵynany bildiredi. Máselen, Hrıstııan ataýy Iısýs Hrıstostan, al Býddızm Býddadan alynǵan bolsa, ıslam - Allanyń qoıǵan ataýy. Osynsha ýaqytqa deıin qasıetti Qurannyń da bir árpiniń ózgermeýi ıslamnyń eń sońǵy jáne shynaı din ekendigin aıǵaqtaıdy.
Alla Taǵala qasıetti Quran Kárimde: «Izgi isterge, taqýalyqqa kómektesińder. Kúná jasaýǵa, jaýlyqqa járdemshi bolmańdar. Qudaıdan qorqyńdar, Onyń qahary teginde tym qatal» deıdi (Máıda súresi 2-aıat). Sondaı-aq ózge din ókilderimen de jaqsy qarym-qatynasta bolýǵa shaqyryp, «Buryn kitap túsirilgen adamdarmen óte sypaıy sóılesińder» deıdi (Ǵankabýt súresi 46 aıat). Búkil adamzat balasyn ultyna, dinine, násiline qaramaı Adam Ata men Haýa Ananyń urpaǵy dep súıe alatyn, álemdegi eń ozyq, eń asyl jáne eń sońǵy din, ol – ıslam.
Mine, ıslam osyndaı din. Osyny túsingen álemniń qanshama ǵulama ǵalymdary men oıshyldary, tanymal tulǵalary ıslamdy qabyldady. Solardyń biri - orystyń oıshyly Lev Tolstoı ómirden óter shaǵynda «Kez kelgen sanaly adamnyń sońǵy taban tirer jeri – ıslam» degen eken.
— Al, shynaıy musylman qandaı bolý kerek?
— Shynaıy musylman – Allaǵa ıman keltirgen jáne Allanyń ámirine amal etken adam. Allanyń bar ekenine, Onyń bir ekenine, Onyń barsha jaratylystyń ıesi ekenine ıman keltirgen adam Iesinen shynaıy qorqa biledi. Al Iesinen qoryqqan adam Onyń árbir ámirin buljytpaı oryndaıdy. Allanyń ámirin buljytpaı oryndaǵan kisi eshqashan jamandyqqa, zalymdyqqa, bireýdiń ala jibin attamaq túgili, kóńiline keletin sóz aıtýǵa júregi daýalamaıdy.
Sharıǵat boıynsha bes paryzy túgel kisi musylman dep sanalady. Iаǵnı, ıman keltirý, namaz oqý, oraza ustaý, zeket berip, qajylyqqa barý. Biraq munyń barlyǵy musylmannyń syrtqy sıpattary ǵana. Bulaı deıtinimiz, qazir namaz oqyp, ózderin (sáláfı) shynaıy musylman sanap júrgender ózgeni esh oılanbastan kápirge shyǵaratyn boldy. Olar ózin ómirge ákelgen, aq sútin berip ósirgen, tún uıqysyn tórt bólip, el qataryna qosqan anasynyń keýdesinen ıterip, aq nekeli, adal jaryna Allanyń eń súımeıtin isi - talaq aıtyp, baýyrynan bezip, aǵaıynynan alystap júrip ózderin shynaıy musylman sanaıdy. О́ziniń namaz oqyǵanyn aınalasyndaǵylarǵa buldap, ózin ózgelerden joǵary qoıady. Dindegi áldeqashan sheshimin taýyp qoıǵan dúnıelerdi qaıta qozǵap, jamaǵat arasyna jik salyp, joq jerden daý týǵyzyp júredi. Al osy áreketter shynaıy musylmandyqqa jata ma? Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) «Naǵyz musylman – ózgelerge tilimen de, qolymen de zııan keltirmegen adam» dedi. «Jánnat ananyń aıaǵynyń astynda», «Allanyń razylyǵy ata-ananyń razylyǵynda, al qahary ata-ananyń ashýynda» dedi. «Kimde-kimniń júreginde tozańdaı tákapparlyq bolsa, ol kisi jumaqqa kirmeıdi» dedi. Demek, bes paryz jańǵaqtyń syrtqy qabyǵy sekildi dúnıe eken. Keı jańǵaqtyń syrty qatty bolǵanmen, ishi bos bolady emes pe?! Bular da syrtqy formaǵa asa mán bergenimen, ishki dúnıesiniń bos ekendigin ańǵartady. Sondyqtan, joǵaryda aıtqanymyzdaı, musylmandyq turmaq adamdyqqa jat áreketterge baryp jatady.
Musylmandyqtyń alǵashqy sharty – ıman keltirý. Al oǵan Allanyń bir jáne bar ekendigin bilý ǵana dep tar sheńberde túsiný qatelik. Imandy adam shynaıy adal bolady, ımandy, adal adam eńbekqor, jomart bolady, al ondaı adamdar baýyrmal, meırimdi jáne óte qaıyrymdy bolyp keledi. Boıynda osyndaı qasıeti bar kisi kórkem minezdi bolady. Isinen de, sózinen de el úlgi alady. Qazaq kórkem minezdi jan kórse, «ózi ımandy jan» eken deıtini bar. Al ımandy adamnyń qulshylyqsyz júrmeıtini aqıqat.
Negizi, shynaıy musylmannyń beınesi paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) bizge qalaı úıretti, solaı bolýy kerek. Sebebi, ıslam dini – beıbitshiliktiń, tatýlyqtyń dini. Baıqasańyzdar, meshitterdiń kúmbezinde aıdyń beınesi turady. Buǵan kópshilik asa mən bere bermeýi múmkin. Biraq ol aıdyń úlken məni bar. Aı qarańǵyda túsken jaryqtyń belgisi. Islam dini de paıǵambarymyzǵa (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) kelgen kezde sol kezdegi qoǵam qarańǵylyqta bolatyn. Islam – adamdardy sol qarańǵylyqtan shyǵarý úshin kelgen din. Sol sebepten, meshitterdiń tóbesinde aıdyń belgisi turady. Rasynda da, bul - naǵyz shynaıy musylmanǵa tán qasıetter.
— Arnaıy ýaqyt bólip, salıhaly suhbat bergenińizge alǵysymyz sheksiz!
Suhbattasqan Oljas SÁNDIBEK
