Tólen Ábdik: Biz de kúresip kórgenbiz

– Tólen aǵa, sizdi jurt jaq­sy jazýshy retinde tany­ǵa­ny­men kezinde belgili palýan bolǵa­nyńyzdy ekiniń biri bile bermeı­di. Sondyqtan sizdiń sport­tyq ómirińiz jaıly áńgi­me órbitsek deımiz. Al endi sóz tizgini ózińizde…

– Jalpy er balanyń boıynda, naqtyraq aıtqanda jaratylysynda myqty bolsam, kúshti bolsam degen talpynystyń bolýy zańdylyq. Ondaı talpynys bolmasa, odan erteń qandaı jigit shyǵýy múmkin? Er bala ózin el qorǵaıtyn jaýynger esebinde sezinýge tıisti. О́tken zamandarda da osyndaı túsinik bolǵan. Biz bala kezimizde «Batyrlar jyryn» oqyp óstik. Áıgili batyrlarǵa degen sheksiz súıispenshilikpen erjettik. Solardy murat tuttyq. Solardaı batyr bolýdy ańsadyq. Biraq batyr bolý úshin, qaıratty da batyl bolý kerek. Bul eki qas­ıet­ti bólip qaraýǵa bolmaıdy. О́ıt­keni qaıratyń bolmasa, qur batyl­dyqpen ne bitiresiń? Qaı­ra­tyń bolǵan soń, soǵan senip batyl bolasyń. Sondyqtan er bala eki jaqty damýǵa tıisti: biri – rýhanı jaǵynan, ekinshisi – kúsh-qaıraty jaǵynan.

Al men bolsam, jaratylysymda asyp týǵan adam emespin. Boıym da shaǵyn, salmaǵym da az. Sol olqylyqtardyń orynyn bir­deńemen toltyrý kerek qoı. Ol úshin sporttan basqa ne bar? Me­niń sportqa degen qush­tar­ly­ǵym­dy, minekı, osylaı dep te túsindirýge bolatyn shyǵar.

– Durys eken. Bala kezińizde osyn­daı bolsam dep eliktegen, ıaǵnı úlgi tutyp ósken adamdar bol­dy ma?

– Bireýdi kýmır qyldym dep aıta almaımyn. Biraq elde ózge­lerge bolysa biletin, ózin eshkim­ge basyndyrmaıtyn qarýly da júrekti jigitterge balalar qy­zyǵa qaraı­tyn. 1950 jyl­dar­­­dyń orta kezinen bastap osyn­daı aty shyǵa basta­ǵan adam – Túzel­baı Aısın degen muǵa­lim jigit. Ol kez­de biz­diń jaqta ma­­man sport­shy joq se­kildi edi. Al Túzel­baı tabıǵı qýa­ty mol, jan-jaqty ámbe­bep sport­shy bo­la­tyn. Boks­tan da, kúres­ten de habary mol. Shtan­gany jaqsy kóteretin. Ol týr­nıkte oına­ǵan­da jerde turyp basyń aınalady. Sol Túzel­baı­dyń syrttan kelgen teli-tentekterdi basyndyrmaı, ne bir aıqastarda «jaýdy» jeńgen erlikteri ańyz bop tarap júrdi.

Biraq men óz basym Túzelbaı­dyń aıqasyn kórgen joqpyn. Me­niń kórgenim óz aýlymdaǵy Qa­sym degen jigit. Ol kezde elde MTS degen ornaǵan. Oǵan syrttan júzdegen mehanızator keldi. Olardyń bári sottalǵan, lagerde júrgen bále­ler. Shetinen jan­kesh­ti bu­zyq­­tar. Olarǵa qarsy turý jergi­­likti halyqqa ońaı bol­­ma­dy. Jańa­­ǵy Qasym da sol sot­­tal­­ǵandarmen birge bizdiń aýyl­­ǵa keldi. Onyń ne úshin sot­tal­ǵanynan bizdiń habarymyz joq. Eńgezerdeı, kórikti jigit edi. Kel­gen bet­te jergi­likti qa­zaq­­tardy ál­gi buza­qylar­dan qor­ǵap aty shyqty.

Áli esimde, aýyldan kolhoz ortalyǵyna bir sharýamen kelgen bolatynmyn. Áldeqalaı dúkenge kirsem, ishi ý da shý. Qazaqtar bir dembel­she ózbek­tiń (ol da syrt­tan kelgen mehanı­za­tor) qa­syna toptalyp dabyr­lasyp jatyr. Áńgimeden uqqanymyz, bir buzaqy orys sóreden úlken býma matany alyp shyǵyp bara jatqan. Jurttyń ý-shýyna qa­­raı­tyn túri joq. Abyroı bol­ǵan­­da, jańaǵy ózbek júgirip bar­yp, býmaǵa jabysqan. Kómek­ke qazaqtar da kelgen bolý kerek. Aqyry álgi buzaqy matany tastap, syrtqa shyǵyp ketken. Eń bolmasa, qashsa eken-aý, maǵan ne isteı alasyńdar degendeı, dál dúkenniń qasynda shalqaıyp temekisin burqyratyp tur. Ke­net dúkenge Qasym kirip kel­di. Ishtegiler jamyrap Qasym­ǵa shaǵym aıta bastady. Bárine túsingen ol jaýar bulttaı túne­rip syrtqa shyqty. Biz de shyq­tyq. Qasym álgi buzaqynyń qasy­na kelip, áldeneni aıtyp zirkil­dep sóılep jatyr. Anaý da tilin tartatyn emes. Boılary da shamalas eken. Biraq Qasymnyń deneli ekeni baıqalyp tur. Men áldebir dybysqa eleńdep burylyp, qaıta qaraǵanym sol edi, jerde qulap jatqan orysty bir-aq kórdim. Qal­aı urǵanyn kóre almaǵanyma ókinip, jaqyndaı túsem. Qasym tura bergen orysty teýip qaıta qulatty. Odan arǵysyn tóbeles dep te aıtýǵa kelmeıdi, bir adam­nyń ekinshi adamdy sabaýy ǵana boldy. Jurt endi Qasymǵa jabylyp, toqtata almaı álek. Qasym bes-alty adamdy súırep kelip, jerde jatqan buzaqyny dáý bátińkesimen tepken kezde, álgini óltirip tastar ma eken dep záremiz ushty. Budan keıin de Qasymnyń qazaqtarǵa bolysyp, ózimen birge kelgen buzaqylarmen bolǵan qyrǵyn tóbelesterde qalaı jeńim­­­­­paz bolǵany jaıynda, ká­dim­­gi batyrlar jyry sekildi, ańyz-áńgime el ishine tarap júrdi.

Biz de, erteń óskende ózińdi de, ózgelerdi de ádiletsizdikten, buza­­qy­lardan qorǵaı alatyn jaý­­jú­rek azamat bolsaq dep arman qyldyq.

Jalpy adamdardyń taǵdy­ry­na áser etetin, ómirine maǵyna ákeletin bir nárse bar, onyń aty – erlik. Erlikti ańsamaıtyn adam joq. О́mirinde bir erlik jasap kór­megen adamdy tulǵa dep aıtý qıyn.

Jasóspirimderdiń sportqa umty­lysynda da erlikke degen qush­tar­lyqtyń nyshany bar dep aıtýǵa bolady.

– Bala kezińizde aýyl­yńyz­­­­da sportpen kásibı túrde shu­ǵyl­­­danatyndaı múmkindik bol­­­dy ma? 

– Bala kezimizde bizdiń aýyl­da sportpen kásibı deńgeıde aına­lysatyndaı múmkindik bol­ǵan joq. Biraq biz – aýyldyń qara­sı­raq balalary kóp alysyp, kóp kúre­setinbiz. Qaraqoǵa deıtin aýyl­dyq jerde besinshi synypty oqyp jatqan kezimiz-tin, mek­­tep­tiń dál qasynda jumsaq topy­raqty alańqaı boldy. Sabaq ara­syndaǵy úzilis kezinde bir top bala japa-tarmaǵaı kezektesip kú­r­­esti bastaımyz. Ishimizde áde­­­mi kúresetin balalar boldy. Ár kún saıyn balalardyń ádis-tásili jetilip, kádimgideı sheber­ligi arta túsedi. Jetinshi synyp­ta oqıtyn bir balanyń maǵan qaǵysty úıretkeni esimde. Toǵyzyn­shy-onynshy synyptarda oqyp júrgen kezde jyl saıyn bolatyn aýdandyq festıvaldarda kúresip júrdik.

– Qaı aýdan ol?

– Qostanaı oblysynyń Jan­gel­dın aýdany, or­talyǵy tarı­hı Torǵaı qala­sy, festıval son­da ótedi. Festıval baǵdar­la­masynda qaz­aqsha kúres túri boldy. Meniń salmaǵym – 48 kılo.  Aýdannyń túkpir-túkpirinen nebir myqty balalar jınalatyn. Bas­ty qarsylasym ózim shamalas Tal­­ap deıtin bala edi. Aqtyq syn­da ol ekeýmiz sil­kilesip jeńi­se almaı qına­lamyz. Asqar Baıju­manov jaq­sy kúresetin. Keı­in belgili dári­ger-hırýrg boldy. 

– Orta mektepti támamdap Al­ma­­tyǵa oqý­ǵa kelgen soń kúr­es­­­ti jalǵas­tyrdyńyz ǵoı?

– Orta mektepti bitirgen soń, 1959 jyly Almatyǵa keldim. Maq­satym – joǵary oqý orynyna túsý. Ol kezde eki jyldyq ótil deıtin boldy. Bylaısha aıt­qan­­da, on jyldyqty bitirgen soń eki jyl kolhozda jumys is­teý kerek. Osyndaı óndiristen kelgen­derge jeńildik beriletin. Meni­men birge barǵan qazirgi jazýshy-ǵalym Qoıshyǵara Salǵa­rauly eki jyldyq eńbek tájirı­besimen keldi de, oqýǵa túsip ketti. Bitirgenime bir jyl bolǵan men túse almaı qaldym…Endi ne isteý kerek?

– Iá, endi ne istemeksiz…

– Bir jylym bosqa ótpesin dep bir jyldyq oqý izdemeımin be. Taǵy bireýlerdiń aqylymen kıno mehanıkter daıarlaıtyn mektepke bardym. Oǵan barǵan sebebim: jataqhanasy jáne stıpen­dııasy bar. Biraq oqýǵa qulyqym joq. Jas kez, áýeılik basym, bárin úırensem degen arman… Oqýmen qatar dom­byra úıirmesine qatysamyn. Sportqa qushtarlyq bosa-bolmasa. Bir kúni Seıfýllın kóshesin boılap kele jat­sam, tóbesinde «Eńbek» sport qoǵamy» deıtin úlken jaz­ýy bar ǵımarat tur eken. Ki­r­ip bardym. О́zim qatarly kóbi orys balalar silkilesip jatyr. Suras­tyrsam erkin kúres bóli­mi­­niń jat­tyqtyrýshysy Satskov (atyn umyttym) degen orys eken. Mán-jaıdy aıtyp, túsindirdim. Birden qabyldady.

– Ol kezde qazaqsha kúreske arnal­ǵan úıirme joq shyǵar…

– Erkin kúreske bardym ǵoı. Kúrespen shuǵyldana basta­ǵa­n­yma týra tórt aı tol­ǵanda res­pýb­­lıkalyq deń­geı­degi ýchılı­shearalyq birin­shilik ótetin bol­dy. Qatysýshylardyń kóptigi sondaı, úsh kún kúrestik. Aýylda júr­gen­de qazaqsha kúrespen kóp aına­lysqandyqtan bolar, stoı­kada (túregep turyp) jaq­sy kúre­sem de, parterde nashar­laýmyn. Sonymen qoıshy, qarsy­lastarymdy «stoıkada» turyp-aq qaǵyp túsire berdim. Baıaǵy aýylda úırengen qaǵyp tas­taý ádisime kóbisi shydamady. Birin­shi oryndy jeńip aldym.

– Salmaq baıaǵy 48 kılo ma?

– Joq, 61 kılo. Qandaı bir jarystyń marapattaý kezi jaqsy ǵoı. Meni tuǵyrǵa shyǵa­ryp qoıyp, qolyma dıplom ustatyp jatqan, bireý kep artqy jaǵym­nan qapsyra qushaqtap, áketip barady. Aınalyp qarasam, qazirgi jazýshy-ǵalym Qoıshyǵara aǵalaryń men Baǵda degen dosym eken.
Arada eki-úsh aı ótkende kvalı­­fı­kasııalyq jarys uıym­das­­tyryldy. Onda da birinshi oryn aldym. Sóıtip júrgende oqýǵa túsý úshin emtıhan tapsyratyn kez de jaqyndap qaldy.

– Iá, Almatyǵa kelgendegi maq­sat KazGÝ-ge túsý edi ǵoı…

– Iá. KazGÝ-diń fılolo­gııa fakýltetine emtıhan tapsy­rý­ǵa daıyndalyp júrdim. Bir kúni kóshe boılap kele jatyr edim alǵashqy bapkerim Sats­kov ushy­ra­sa ketti. «Qaıda júr­siń?» deıdi maǵan keıip. «Emtı­han­ǵa daıyndalyp». «Sen sózdi qoı, erteń jattyǵý zalyna kel, jarysqa qaty­sasyń!» dedi. Erteńinde bar­dym. О́lip-tirilip jattyǵý jasa­dym. Kelesi kúni jarys. Eki aı boıyna jattyǵýǵa kelmegennen keıin, denemniń bári saldyrap, kelesi kúni, kúrespek túgili basymmen qaıǵy boldym. Tuńǵysh ret jeńilistiń dámin tattym. Sondaǵy ýaıymdaǵanymdy kórseń. Ájethanaǵa baryp, esh­kim­ge kórinbeı jylap alǵanym esimde.

– KazGÝ-ge emtıhan tapsyryp ótip kettińiz…

– Iá, sol jyly oqýǵa tústim. Tús­kennen keıin boks úıirmesine jazylaıyn dep bardym. Meniń kúresten sporttyq razrıadym bar ekenin estip, boks bapkeri, umyt­pa­sam, Rojkov maǵan kúreske bar dep aqyl berdi. Sonymen ne kerek, Zıftırıdı degen trenerdiń tárbıe­sinde ýnıversıtetti bitir­gen­she 5 jyl kúrestik.

Úıirmede menen basqa erkin kúresten «Sport sheberi» dáre­je­sin qorǵap úlgergen Saǵyndyq Jylqaı­darov, Qaıyrbek Rym­janov, Robert Rahımov, Ata­ev, Gagıev degen jigitter bar. Negi­zi­­nen alǵanda erkin kúresten KazGÝ-diń komandasy óte myq­ty boldy. Almatydaǵy Dene tárbıe­si ınstıtýtynyń komandasyn utyp ketetinbiz.

– Kúres bol­ǵan soń qarsylas bola­ry sózsiz. Sizdiń basty qarsy­lasyńyz…

– Qarsylas degen kóp qoı. Ja­rys­tarda men attap óte almaıtyn bir adam boldy. Ol – birne­she dúrkin Qazaqstan chempıony Genadıı Trýnın. О́te myqty palýan. Sharshaýdy bilmeıdi. Meniń eń osal jerim – tynysym (dyhanıe) jetpeı qalady. Ekinshi bir qateligim – keıde kúresti tas­tap qoıyp dombyraǵa ketip qa­lam, taǵy da ártistik ónerdi úıre­te­tin úıirmege qatysyp turam. Kúres­pen birbetkeı aınalysýǵa ýaqy­tym jetpeıdi.

Sport degen óte bir qyzyq álem. Respýblıka boıynsha kúr­es­­ke qaty­syp júrgen jigit­ter birin-biri jaqsy tanıdy. О́zimiz bir qaýym el sııaqtymyz. Kim­niń qalaı kúresetinin jat­qa bilemiz. Kóshede kezdessek týys­qa­nymyzdaı qýana kóri­se­miz. Osyn­daı bir top paıda bolady eken.

– Jalpy kilem ústinde ár­túr­­­li sát­sizdikter de bolyp tu­ra­­­tyn shy­ǵar?

– Árıne. Bir jarysta meniń 1-oryn alatyn múmkindigim bolyp edi. Joǵary dárejedegi áıgili palýandar qatyspaǵannan keıin, óz salmaǵymda negizgi úmit­ker men boldym. Jáne qarsy­las­ta­rymnyń bárin jeńip jaqsy kele jatqanmyn. Eń sońǵy eki kezdesýim qalǵan. Odan ótsem, kelesi kúni – fınal. Osy kezde jat­tyqtyrýshymnyń jetip kel­me­­si bar ma. «Qazir men seni tóreshilerden surap alamyn. Mońǵol palýandarymen kezdes­eıik dep jatyrmyz. Soǵan bara­syń», deıdi. «Oıbaı-aý, aldymen myna jarysty bitirip almaımyn ba?» deımin ǵoı. «Buǵan erteń kelesiń ǵoı, anaý degen halyq­aralyq kezdesý emes pe» dep boı bermeıdi. Aqyry bardym. Qarsylasym Olımpıada oıyndarynyń júldegeri óte myqty palýan eken, teketiresken aý­yr kezde­­sýden keıin meni up­aı sany­men utyp ketti. It­teı bop shar­­shap, jarysqa qaı­typ oral­­dym. Meniń keshe bola­­tyn kezdesýimdi búginge aýys­ty­ryp­ty. Qarsylasym shyǵys­qazaq­stan­dyq orys jigiti bolatyn. Ish­teı jeńetinimdi sezgenmin, bir­aq anandaı taramys, tózimdi bolar dep oılamappyn. Qatty qarsy­lyq kórsetti. Áıtse de, aı­qyn basymdyqpen jeńdim. Biraq ózim de ábden sharshadym. Men ózim­niń jibergen qateligimdi keıin sez­dim. Artymda sońǵy kezdesý turǵan­nan keıin, álgindeı ólip-tirilip kúresýdiń keregi joq edi. Qajetti upaılardy alǵannan keıin, kúshti saqtap, jaılap kúresý kerek edi. Tájirı­beniń azdyǵynan keıde ondaı­dy umytyp ketesiń. Kez­de­sý­di aıaqtap, dema­latyn jerge en­di ǵana oty­ra bergenimde, meni ki­­lemge qaıta­dan shaqyrsyn. Qal­­jy­­raǵan kúıimde kilemge shyq­­tym. Utyldym. Qolda tur­ǵan júldeden osylaı aıryldym. Kináli – aldymen ózimniń bap­ke­rim. Meni basqa jarysqa alyp ketpe­gende, bári de basqasha bolatyn edi. Al tóreshiler bolsa, olar­­ǵa kereginiń ózi sol. Maǵan tyny­­ǵýǵa esh múmkindik bermeı, ádeıi shyǵarǵanyn bilip otyrmyn. Biraq oǵan ne isteı alasyń? Sońǵy qarsylasym Dene tárbıesi ınstıtýtynyń stýdenti bolatyn. Tóreshiler sol ınstıtýtta jumys istegennen keıin, ja­rys kezinde ózderiniń tól shá­kirt­terine qalaıda búıregi burady.

– Sol kezde sizben qatarlas-qa­­nat­­tas kú­resip júrgen pal­ýan­­­­dar kim­der edi?

– Birge kúresip júr degenmen, palýandardyń dárejesi ár túrli. Máselen, Ábilseıit Aıhanov, Aman­geldi Ǵabsattarov sol kezde KSRO chempıony bolatyn. Aman­gel­di, umytpasam, 19 jasynda uly palýan Álı Álıevpen teń túsip, 52 kıloda KSRO chempıony bolsa, Ábilseıit Olımpıada chempıony Ivanıskııdi jeńip chempıon boldy. Keıin Ivanıskıı óziniń kitabynda Aıhanovtan qal­aı utylǵanyn bir jarym betke táptishtep sýrettep jazǵanyn oqydym. Aıhanovtyń boıy – 1.91 metr, salmaǵy 100 kılodaı, 97 kılo salmaq dárejesinde kúresip júrdi. Keıin 64 kılo salmaqta Amanjol Buǵybaevtyń aty shyqty. Ol da KSRO chempıo­ny boldy. Jalpy qazaq palýandary óte myqty edi. Qazir sol múmkindikten aıyrylyńqyrap qalǵan sekildimiz. Syrttan kelgen legıonerlerdi paıdalanyp júldeger atanǵanmen, ol ataqtyń bári ýaqytsha.

Ol kezde álem chempıony bol­­ǵan­nan góri, KSRO chempıo­ny bolý qıyn. О́ıtkeni, álem chempıondarynyń kóbi KSRO azamattary. Jalpy totalıtarlyq memleketterde sport jaqsy damıtyn bir erekshelik bar ǵoı. Qazirgi Kýbany kórmeısiz be…

– Respýblıkadan tys jerde ót­ken jarystarǵa baryp júrdi­ń­iz be?

– KazGÝ-diń úshinshi kýrsynda oqyp júrgende Belorýssııanyń Gomel qalasynda ótken odaqtyq týr­nırge respýblıka atynan bardym. Salmaǵym – 64 kılo. Almatynyń qysyna saı juqa­laý palto­men shyqqanbyz. Gomel­diń qy­sy qataldaý eken. Qo­naq­­úıden sport saraıyna jaıaý jet­kenshe qatyp qalasyń. Boıy­myzdy qyzdyrýǵa ýaqyt az boldy ma, áıteýir alǵashqy kez­de­sýde-aq, birneshe jigit bire­ý­miz aıaǵymyzdy, bireýmiz qoly­myz­dyń sińirin sozyp aýyr­typ aldyq. Mundaı jaǵdaıda óz múmkindigińdi tolyq paıdalanyp, qaırat kórsetý qıyn. Amal joq, osyndaı jaǵdaıda kú­r­e­sýge týra keldi. Birinshi kez­de­sýde utyldym. Odan keıin ekin­shi, úshinshi qarsylasymdy ut­tym. Tórtinshi qarsylasymdy utqa­nymdy ózim bilemin, bir­aq tóreshiler kórer kózge ádilet­siz­dik jasap, meniń upaılarymdy eseptemeı, qaıta-qaıta kilem syrtyna qashyp júrgen qarsylasyma eskertý jasamaı, ábden zyqymdy shyǵardy. Eń sońynda ekeýmizdiń kúresimizdi teń qylyp aıaqtatty. Keıin bildim álgi bala Mınskiden eken. Tór­tinshi kezdesýde utylýǵa tý­ra keldi, óıtkeni qolymnyń soz­yl­ǵany odan ári durystap kúr­es­ýge múmkindik bermedi. Sol toıǵa­ny­myz­ben elge qaıttyq.

– Amanjol Buǵybaev aǵa­myz kúreske sizden keıin keldi me?

– Biz oqýdy bitirgen jylda­ry kúreske alaquıyndatyp Aman­jol Buǵybaev keldi. Ony al­yp kelgen Ábilseıit Aıhanov. Eke­ýi bir aýyldyń jigitteri. Ábil­seıit­ten «Buǵybaev qandaı?» dep suraımyn ǵoı. «Stoıkadan bárin qıratady» deıdi ol. Sodan keıin qulaǵyma sybyrlaǵandaı bolyp: «Parterde kishkene shamalylaý» dep kúlip, eshkim estip qoımasyn degen­deı jan-jaǵyna qarap qoıa­dy. Amanjol shyn máninde myqty palýan. Almatyda ótken KSRO chempıonatynda Amanjol qola medaldi jeńip aldy. Sol joly daǵystandyq Abdýllaev chempıon boldy. Keıin ol Olımp bıigin baǵyndyrdy. Osy Abdýllaevty Amanjoldyń eki ret utqanyn kózim kórdi. Amanjol KSRO chempıonatynda bir ret kúmis medal, odan keıin altyn medal aldy da toqtady. Ony álemdik úlken dodalarǵa jibermedi. 

– Bapkerler jaıly, jalpy bap­kerlik mektep jaıly ne aıtasyz. Bapker bolý óner me?

– Bapkerlik degenimiz, óte kúrdeli jumys qoı. Naǵyz bapker sporttyń syrtynda, jaqsy pedagog, psıholog bolýy kerek. Men óz basym bapkerdiń tárbıesin kóp kórdim dep aıta almaımyn. Qatar júrgen jigittermen aralasý, solardan úırený arqyly, ózimizben ózimiz bop kún keshtik. Bapkerimiz – Zıftırıdı kezinde óte myqty palýan bolǵan, qaıratty kisi edi. Bizdiń kúresimizge jany kúıip, janashyrlyq tanytyp júredi. Biraq bapkerliktiń názik qyrlaryna mán bere bermeıtin.

«Seniń kúresý tásiliń ma­ǵan kelińkireıdi, saǵan óz tájirı­bem­di aıtyp kómekteseıin» dep ma­ǵan biraz ýaqyt qamqor bol­yp júrgen sport sheberi Robert Ra­hımov degen adam edi. Múm­kin osy kisiniń qol astynda júıe­li jattyqqanymda úlken nátı­je­ge jetýim de múmkin edi... Jazý­shy­lyq qumarlyǵym basyp ketti. 

– El-jurt sizdi jaqsy kúıshi deıdi…

– Dombyranyń meniń ómirim­nen alatyn oryny úlken dep aıta alamyn. О́zimniń de kúı shyǵa­ratynym bar. Kezinde tipti kon­servatorııaǵa tússem dep qııal­da­ǵan kezderim bolǵan… Bul endi basqa áńigime.

– Qazirgi jastar sportpen shuǵyldanýy kerek, buny bári­miz aıtamyz. Biraq osy iske jas­óspirimderdiń ynta-yqy­la­syn oıatý qajet sııaqty?

– Qazir jasóspirimderge sport­­­pen shuǵyldaný qıyn. Baıa­ǵy­­­da turǵyn úılerdiń arasyn­da balalarǵa arnalǵan sporttyq aýla­lar bolatyn. Mektep jasyn­da­ǵy balalarymyz sonda fýtbol oınap, biz balkonda jankúıer bolyp otyratynbyz. Qazir ondaı sporttyq aýlalar joǵaldy. Onyń ornyna sirestirip saý­da úılerin salyp tastadyq. Neme­re­lerimizdi sportqa bereıik desek, sporttyq klýbtar alys, ári aqy­ly bop ketken.
Jas­óspirimder arasynda bu­qa­­­­ra­lyq sport túrin jandan­dyr­maı, alys aýyldardaǵy qaz­aq balalaryn iriktep sportqa tart­paı, eshqandaı mandymaımyz. Qytaıdan nemese Reseıden joly bolmaı júrgen sportshy­lar­dy alyp kelip, elimizdiń aty­nan ǵalamdyq jarystarǵa qosyp, ataq alý, ulttyq sportty ush­paq­­qa jetkizetin jol dep aıta almaı­myn.

– Osyǵan ne isteý kerek ózi…

– Daryndy balalar aýylda to­lyp júr. Solardy izdep tap­syn, tárbıelesin. Qashanǵy ózi­miz­di ózimiz aldap júre beremiz. Ol úshin aýyl balalaryn sportqa tartatyn arnaıy memlekettik baǵdarlama qajet. Sport eń aldymen – eńbek. Qudaı bergen az ǵana kúshińmen uzaı almaısyń. Eńbek kerek. Ǵylymı júıege negizdelgen tártibi qatań tárbıe bolmasa, qansha daryndy bolsań da, bıik dárejege kóterile almaı­syń.

Sport ta – ǵylym, ádebıet, óner sekildi ulttyq damýymyzdyń bir túri. Uly sportshylar ulttyń maqtanyshyna aınalýǵa tıisti. Al bú­gin elińe kelip, abyroı ápe­­rip, erteń qaıda keterin bil­meı otyrǵan kóshpeli chempıon­dar qaıdan seniń ulttyq maqta­ny­shy­ńa aınala alady? Son­dyq­tan bul máselege memlekettik deń­geı­de keń qaraǵan durys dep oılaı­myn.

Áńgimelesken Beken QAIRATULY,

«Egemen Qazaqstan»