Eýropany ereýil elesi kezip júr

Seısenbi, 20 qarasha 2012 7:11

Tórt jyldan beri tórtkúl dúnıeni dúrliktirgen daǵdarys kári qurlyqty taǵy bir silkiniske ushyratpaı tynbaıtyn sekildi. Sonaý HIH ǵasyrda Karl Marks «Eýropany belgisiz bir eles kezip júr – kommýnızm elesi», dep adamzat tarıhynyń HH ǵasyryndaǵy uly tóńkerisin dál boljaǵan edi. Endi mine, HHI ǵasyrdyń basynda Eýropany taǵy da jahandyq bir joıqyn eles kezip ketti. Onyń aqyrynyń qaıda aparyp soǵaryn kim boljapty…

Seısenbi, 20 qarasha 2012 7:11

Tórt jyldan beri tórtkúl dúnıeni dúrliktirgen daǵdarys kári qurlyqty taǵy bir silkiniske ushyratpaı tynbaıtyn sekildi. Sonaý HIH ǵasyrda Karl Marks «Eýropany belgisiz bir eles kezip júr – kommýnızm elesi», dep adamzat tarıhynyń HH ǵasyryndaǵy uly tóńkerisin dál boljaǵan edi. Endi mine, HHI ǵasyrdyń basynda Eýropany taǵy da jahandyq bir joıqyn eles kezip ketti. Onyń aqyrynyń qaıda aparyp soǵaryn kim boljapty…

Iá, kári qurlyqty qursaýlaǵan qaryz daǵdarysy órkenıet sho­ǵyrynyń aldyńǵy legindegi el­derdi ábden tıtyqtatyp bitti. Eýroaımaqty ábden sarsańǵa salǵan bul qubyjyqtyń taıaý ýa­qytta beti qaıtatyn túri de kó­rinbeıdi. Ǵasyrlar boıy órkenıet ıgiligin molynan tutynyp kelgen Eýropa memleketteriniń qabyl­daǵan sheshimderi radıkaldyq sıpatta emes. Sondyqtan eýroaı­maqtyń sozylmaly syrqatyn jaza almaı otyr. Tipti, eýroaımaq daǵ­darys batpaǵynan shyǵý soqpaǵyn tabýdyń ornyna, qaıta sol túpsiz sorǵa tereńdeı batyp bara jatqan sııaqty.
Eýropadaǵy daǵdarystyń te­reńdegen búgingi sıpatyn tilge tıek etpesten buryn, jahandyq eko­nomıkanyń sheshýshi úlesin ıe­lenetin Eýropalyq Odaq degenimiz ne ekenine qysqasha toqtalyp óteıik. Eýropalyq Odaq (EO) – Eýropanyń 27 memleketin birikti­retin ekonomıkalyq jáne saıası birlestik bolyp tabylady. EO quramyna Avstrııa, Belgııa, Bolgarııa, Ulybrıtanııa, Vengrııa, Ger­manııa, Grekııa, Danııa, Irlandııa, Ispanııa, Italııa, Kıpr, Latvııa, Lıtva, Lıýksembýrg, Malta, Nıderland, Polsha, Portýgalııa, Rýmynııa, Slovakııa, Slovenııa, Fınlıandııa, Fransııa, Chehııa, Shvesııa jáne Estonııa memleketteri kiredi. Quramyna kiretin memle­ketterdiń ekonomıkalyq damý deń­geıiniń ártúrli bolýyna qaramas­tan, Eýropalyq Odaq 500 mıllıonnan astam adamdy biriktiretin álemdegi eń baı ekonomıkalyq odaq bolyp tabylady. Onyń bi­rikken IJО́ kólemi 15 trıllıon dollardy quraıdy. Bul álemniń eń iri ekonomıkasy – AQSh-tyń ishki jalpy óniminiń kólemimen para-par. Sońǵy jyldary Odaqtyń 17 memleketi aınalymǵa biryńǵaı valıýta – eýrony engizip, eýroaımaq qurǵan bolatyn.

«Shómishten qysý» saıasaty silkinisterge bastaıdy
Mine, búginde osy eýroaımaq elderiniń áleýmettik-ekonomı­ka­lyq ahýaly óte shıelenisip, halyq­tyń kúndelikti turmys jaǵdaıy kúrt tómendep barady. Uzaq jyldar boıy tutyný deńgeıiniń jo­ǵary dárejesinde ómir súrip kelgen kári qurlyq turǵyndary daǵ­darys saldarynan áleýmettik jaǵdaılarynyń tómendeýine barynsha qarsylyq bildirýde. Qazir eýroaımaqqa kiretin elder aýmaǵy tutas bir ereýilder alańyna aınalyp barady. Kóp rette beıbit sıpatta bastalǵan sherýlerdiń arty tártip saqshylarymen bolatyn qaqtyǵystarǵa ulasyp, adamzat órkenıetiniń nebir ozyq úlgilerine kýá bolǵan tarıhı qalalar qaqty­ǵyspen órilgen ereýilder qusha­ǵynda silkinip-aq tur.
Ústimizdegi jyly 14 qarashada Eýropada sońǵy onjyldyqtar ishinde bolyp kórmegen iri qar­sylyq aksııalary oryn aldy. Eý­ropalyq kásipodaqtar konfederasııasy jarııalaǵan jalpyǵa birdeı bul kúngi ereýilge EO-ǵa qarasty 23 memlekettiń turǵyndary tú­geldeı atsalysty. Eýropalyq odaqqa kiretin memleketterdiń halqy osy elderdiń úkimetteri qolǵa alyp otyrǵan memlekettik shyǵyndardy qysqartý, zeınet jasyn uzartý jáne bıýdjetti únem­deý sharalaryna qarsy kózqa­rastaryn osy ereýilder arqyly bildirip otyr. Ásirese, Eýropanyń ońtústiginde qonystanǵan Ispanııa, Grekııa, Portýgalııa jáne Italııa memleketterindegi ereýil ekpini erekshe qatty boldy.
Ispanııa jáne Italııa elde­rin­degi ereýilder polısııamen iri kólemdegi qaqtyǵystarǵa ulasty. Pıreneı túbegindegi elde oryn alǵan osy kóshe qaqtyǵystarynyń saldarynan 74 adam aýyr jaraqat alyp, júzdegen ereýilshiler qa­maýǵa alyndy. Sońǵy ýaqytta bolyp kórmegen osyndaı buqaralyq qarsylyqtar barysynda Italııada ondaǵan tártip saqshylary jara­qat aldy. Marıo Montı basqa­ratyn Italııa úkimetiniń bıýdjetti qatań únemdeý sharalary radıkalshyl jastardyń úzildi-kesildi qarsylyǵyna tap boldy. Rım jáne Týrın qalasyndaǵy beıbit sherýler osyndaı jastardyń bas­buzar­lyǵyna jalǵasyp, avtokó­likter órteldi. Dúken sóreleri tonaldy.
Ereýil shyrqaý shegine jetken kúnderi Eýropalyq odaqqa qaras­ty elderdiń kúndelikti ómiri toqtap qaldy. Qoǵamdyq kólikter jumysyn toqtatyp, bilim berý jáne densaýlyq saqtaý mekemeleri jabyldy. Ispanııa jáne Portýgalııada búkil temir jol jáne áýe qozǵalysy toqtady. Tek qana Ispanııada 600-den astam baǵyttaǵy áýe saparlary keıinge qaldy­ryldy. Kári qurlyq elderin túgel qamtyǵan osy ereýil sherýlerin Ispanııa kásipodaǵy «Eýroodaq tarıhyndaǵy sheshýshi kezeń» dep atady.
Portýgalııada ótken ereýil­derge iri kásiporyndardyń jáne memlekettik kásiporyndardyń 90 paıyzǵa jýyq eńbekkerleri qa­tysty. Tipti bul elde ereýil­shilderge tártip saqshylary da qosyldy. Grekııa, Ispanııa, Portýgalııa jáne Italııa memleket­terinde oryn alǵan osyndaı zor halyqtyq qarsylyqtarǵa qara­mastan, bul memleketterdiń úki­metteri «shómishten qysý» saıasatynan bas tartpaı otyr. Osyndaı teketirestiń saldarynan Portýgalııada IJО́-niń tómendeýi qatary­nan 8 toqsan boıy jalǵasýda. Ju­myssyzdyq deńgeıi ósýde. Ere­ýilge shyqqan halyq bılik basyn­daǵylarǵa qarapaıym turǵyn­dardyń esebinen bıýdjetti qatań únemdeý saıasatynyń jaqsylyqqa aparmaıtynyn barynsha dáleldep baǵýda. Daǵdarys zardabyn barynsha sezinip otyrǵan elderdegi «qatań únemdeý» saıasaty halyqty kóshege shyǵardy. Úkimet pen turǵyndar arasyndaǵy bul teke­tirester tek ereýildermen ǵana aıaqtalsa jón. Eýroaımaq halqyn tıtyqtatqan «shómishten qysý» saıa­saty iri silkinisterge uryn­dyrmasa jarady.

Jappaı jumyssyzdyq jarǵa jyqpasyn
Qarjy daǵdarysynan qınalǵan halyqty jappaı beleń alǵan jumyssyzdyq ta tıtyqtatyp bitti. Eýropadaǵy jumyssyzdyq deńgeıi bıylǵy jyly sońǵy 17 jyl ishinde bolyp kórmegen bıik deń­geıge jetti. Eýropalyq Odaqtyń statıstıkalyq basqarmasynyń derekteri boıynsha, EO-ǵa múshe 27 memlekettegi jumyssyzdar sany 25,5 mıllıon adamnan asty. Ásirese, Ispanııadaǵy jaǵdaı óte kúrdeli bolyp otyr. Búginde bul eldiń eńbekke qabiletti turǵyn­darynyń 25 paıyzdan astamy eńbek bırjalarynyń kezeginde tur. Halyqty kúızeliske ushyrat­qan jumyssyzdyq keseliniń deń­geıi jóninen odaq boıynsha ekinshi oryndy ellınder urpaǵy ıelenýde. Bul eldegi jumyssyzdyq halyqtyń 24,5 paıyzyn qamtıdy.
«Jumyssyzdyq deńgeıi barǵan saıyn ósýde. Ony toqtatý sharalary baıqalmaıdy. Aldaǵy ýaqytta jumyssyzdyqtyń beti qaıtatyn­dyǵyna múlde senim joq. Búginde bul kesel tek álsiz memleketterdiń ǵana emes, Germanııa sııaqty barynsha damyǵan elderdiń de eńbek rynogyn jaýlap barady», deıdi Brıýsseldegi NG Group aǵa eko­nomısi Karsten Brjesk. Blo­omberg-tiń habarlaýynsha, eýro­palyq kompanııalar álemdik eko­nomıkalyq ósimniń tejelýinen, bıýdjettik qatań únemdeý sharalarynan jáne resessııa qaýpinen qorǵanyp ınvestısııalyq sheshim­derdiń qabyldanýyn keıinge qal­dyrýda. Sonyń saldarynan ekonomıkada eshqandaı alǵa basýshylyq baıqalmaıdy. Deutsche Bank AG, PSA Peugeot Citroen and Air France-KLM Group sııaqty álemdik iri kompanııalar da osyndaı saıasatty ustanýda.
О́tken jyly Eýroodaq elde­rinde jalpy jumyssyzdyq deń­geıi 70 paıyzǵa ósti. «Lanta-bank» AKB-nyń ınvestısııalyq basqar­masynyń bastyǵy Oleg Poddym­nıkovtiń aıtýynsha, kóp rette daǵdarystan shekten tys qorǵan­ǵan kompanııalar jumyssyz­dyq­tyń beleń alýyna jaǵdaı jasaýda. Eger bıylǵy jyldyń qalǵan bir-eki aıynda Eýropa elderindegi jumyssyzdyq kólemi osyndaı qarqynmen óse beretin bolsa, onda kelesi jyly kári qurlyqtyń áleýmettik-ekonomıkalyq ahýalynda úlken áleýmettik silkinis oryn alatyndyǵy aıqyn.

Grekııanyń erteńi bulyńǵyr
Qaryz daǵdarysynan tun­shyq­qan Grekııa úkimeti eldiń defoltqa uryný shegine jetkenin ashyq moıyndaýda. Memleket qazynasynda múlde qarjy joq. Al Eýropalyq ortalyq bank eldiń qaryzdy qaı­tarý merzimin shegerýge múmkindik berer emes. Osy qadamdary ar­qyly bank bul elge qaryz berýshi úshtiktiń qalǵan eki múshesi – Eýrokomıssııa men Halyqaralyq valıýta qoryn grek qaryzyn qys­qartý shegin belgileý jóninde jyldamyraq sheshim qabyldaýǵa májbúrlemek. Bul Grekııa úshin kópten kútken kezekti qaryz transhy – 31,3 mıllıard eýrony alýǵa múmkindik berer edi. Aıta keter bolsaq, 2010 jyly Grekııaǵa beril­gen 110 mıllıard eýro kólemindegi birinshi kómek qarjysy bul eldi resessııadan qutqara almady. Eýroodaqtyń qarjylyq kóleminiń ekinshi transhy boıynsha Afına 130 mıllıard eýro qarjyǵa ıe boldy. Bul baǵdarlamanyń stra­tegııalyq maqsaty Grekııanyń memlekettik qaryzyn 2020 jyly IJО́-niń 120,5 paıyzyna jetkizý bolyp tabylatyn. Sonymen birge, osy kelisim sheńberinde Grekııa­nyń jeke menshik bankterge degen qaryzyn 53,5 paıyzǵa qaıta qurylymdaý týraly kelisimge qol jetkizildi. Al bul qaryz deńgeıi 230 mıllıard eýrodan asyp ketken bolatyn. Qazirdiń ózinde málim bolǵanyndaı, Grekııaǵa jasalǵan kómek sharalary bul eldiń qa­ryzyn 2020 jyly IJО́-niń 120,5 paıyzyna deıin tómendete almaıdy. Sondyqtan eýroaımaqtyń je­tekshi memleketteri Grekııany qut­qarýdyń úshinshi transhyn berýge májbúr. Bul Grekııany qutqarýǵa arnalǵan kezekti qarjy transhy 31,3 mıllıard eýrony quramaq.
Alaıda, osy bir qarjyny berýdi úshtik áli emeksitip otyrsa, ony kútýden Grekııa úkimeti de sharshaǵan sııaqty. Eýroaımaq mem­leketteri Grekııaǵa beretin bul kómekti taǵy da keıinge qaldyryp, onyń sheshimin 26 qarashada bolatyn eýroaımaq memleketteri qar­jy mınıstrleriniń kezdesýine qaldyryp otyr. Alaıda, Grekııany qarjy qursaýynan qutqaratyn negizgi úshtiktiń arasynda bir­aýyzdy kelisim joq. Úshtiktiń ekeýi – Eýrokomıssııa men Halyq­aralyq valıýta qory Grekııanyń qaryzyn qandaı mólsherge deıin qysqartý jáne múmkin bolatyn shyǵyndarǵa kim jaýap beretindigi jóninde áli kelise almaı keledi.
Halyqaralyq valıýta qory Grekııa memleketiniń resessııadan shyǵý múmkindikteri óte álsiz dep sanaıdy. Sonymen birge, ol bul elde múlikti jekeshelendirý barysynda jınalýy múmkin 50 mıllıard eýro qarjyǵa da senimsizdik bildiredi. Sóıtip, Grekııanyń mem­lekettik qaryzyn 2020 jylǵa deıin azaıtý jónindegi Halyq­aralyq valıýta qory men Eýro­komıs­sııa arasynda biraýyzdy she­shim bolmaı otyr. Onyń ústine Halyqaralyq valıýta qory Gre­kııa­nyń memlekettik qaryzyn 2020 jylǵa deıin IJО́-niń 120 paıyzyna deıin qysqartylýy kerek dese, Eýrokomıssııa odan góri jumsa­ǵyraq kózqarasty – eldiń mem­lekettik qaryzy 2022 jylǵa deıin 125 paıyzǵa deıin qysqartylýy kerek degen ustanymdy basshy­lyqqa alady.
Al Grekııa úkimeti bolsa, nesıe berýshilerdiń degeninen shyǵý úshin bıýdjetti únemdeýdi odan ári jalǵastyryp, onsyz da búıiri solǵan áleýmettik shyǵyndardy qysyp jatyr. Bul elde zeınetaqy, eńbekaqy jáne áleýmettik tólem­der mólsheri buryn-sońdy bolma­ǵan deńgeıge deıin qysqartyldy. Nesıe berýshilerdiń talaby boıynsha aldaǵy eki jylda bıýdjettiń mundaı shyǵyndary taǵy da 13,5 mıllıard eýroǵa deıin qysqar­tylyp, 2016 jylǵa deıin elde eńbek reformasy júzege asyrylyp, salyq mólsheri artýy kerek. «Barar jer, basar taýy» qalmaǵan Grekııa úkimeti kelesi jyly áleýmettik bıýdjetti taǵy da 9,2 mıllıard eýroǵa qysqartyp, eń­bekkerlerdiń zeınetkerlikke shy­ǵatyn jas merzimin 65-ten 67 jasqa deıin kóterýdi josparlap otyr.
О́kinishke qaraı, bul eldiń aldaǵy jyldardaǵy ekonomıkalyq ahýalynyń boljamy da kóńil kónshiterlik emes. Reuters agent­tiginiń boljamy boıynsha, kelesi jyly IJО́-niń tómendeýi 3,8-4 paıyzdy quraıdy. Ústimizdegi jyly bul eldegi ekonomıkanyń qul­dyraýy 7 paıyz bolmaq. Sonymen birge, eýroaımaq elderi ishinde Grekııamen birge Portýgalııanyń, Ispanııanyń jáne Italııanyń da ekonomıkalary quldyraý kezeńde­rin bastan keshýde. Sarapshy­lardyń pikirinshe, bul memleket­terdegi IJО́-niń tómendeýi jyl­dyń aıaǵyna deıin jalǵasatyn bolady.
2012 jyldyń III toqsanyndaǵy málimetter boıynsha, Ispanııanyń eńbekke qabiletti árbir tórtinshi turǵyny jumyssyz qalǵan. Ju­myssyzdyqtyń 25 paıyzdyq mejege jetýi el úkimetin múlde tyǵyryqqa tireıdi. Úkimettiń bıýdjet shyǵyndaryn barynsha únemdeý jónindegi saıasaty ahýaldy odan ári shıelenistire túsýde. Ispanııada qazir oryn alyp otyrǵan jumyssyzdyq deńgeıi 1970 jyly dıktator Fransısko Frankonyń bılik qurý dáýirinde bolǵan mejege jetti. Eldegi ju­myssyzdar sany 5,8 mıllıonnan asyp jyǵylady. Reuters agent­tiginiń boljamy boıynsha, bıylǵy jyly bul eldegi jumyssyzdyq deńgeıi ósýin odan ári jalǵas­tyratyn bolady. Ispanııa ekonomıkasy ótken jyldyń sońynda resessııaǵa ushyraǵanyn bilemiz. Sarapshylar aldaǵy 2013 jyly da bul eldiń ekonomıkasynyń ońalýy neǵaıbyl degen pikirde.

Alańdatqan qaýipti ahýal
Álem sarapshylary Eýroodaq­tyń daǵdarystan shyǵý kezeńin boljap, qara ter bolyp jatqanda, Eýropanyń ońtústik bóligi úkimet­ke qarsy sherýlerge toldy. Qatań únemdeý saıasaty eldiń shyn mánin­degi ashý-yzasyn týdyrdy. Jaǵdaı osylaı shıelenise beretin bolsa, keıbir dýaly aýyz sarapshylardyń aıtýynsha, aldaǵy ýaqytta Eýro­panyń basty problemasy ekonomıka emes, saıasat bolýy ábden múm­kin. Qazirdiń ózinde bir, tipti birneshe memlekette úkimetti qa­ýipti radıkaldar basyp alýy múmkin. Ústimizdegi jyldyń shilde aıyndaǵy Eýropalyq ortalyq banktiń basshysy Marıo Dragı «eýrony qutqarý úshin qoldan kelgenniń bárin jasaımyn» degen ýádesinde turyp, ortaq valıýtanyń jaǵdaıyn birshama túzegendeı boldy. Eýrony dollarmen salys­tyrǵandaǵy baǵamy 10 paıyzǵa kóterildi. Eýropa bank jáne fıskaldyq odaqtar qurý jóninde de birshama jetistikterge qol jetkizdi. Bul óz kezeginde kári qurlyqtyń órkenıetti elin bir­shama qanaǵattandyrǵandaı boldy. Osydan keıin ile ótken saılaýlar barysynda halyq Antonıs Samaras jáne Marıano Rahoı sııaqty sabyrly saıasatkerlerdi saılap, ustamdylyq tanytty.
Belgili ekonomıst Barrı Eıchengrın, Kalıfornııa ýnıversı­tetiniń professory Berklı sııaqty sarapshylardyń aıtýy boıynsha, kári qurlyqtaǵy daǵdarys aldaǵy ýaqytta da tereńdeı túsedi. Sóı­tip, memleketterdiń tizginin us­taǵan qazirgi úkimetter halyqtyń qoldaýynan aıyrylady. Mine, osyndaı shıelenisti jaǵdaılarda Eýropa memleketteriniń úkimet basyna radıkaldar men ultshyl­dardyń kelý múmkindigi barynsha joǵarylap otyr.
Bıýdjettiń áleýmettik shyǵyn­daryn sheksiz qysqarta berý, salyq deńgeıin kóterý onsyz da tyǵy­ryqqa tirelgen halyqty ashyndyrady. Qalyptasqan osyndaı jaǵ­daıdy paıdalanǵan ásire saıasatshylar halyq sanasyn baýrap alýy múmkin. Sońǵy ýaqytta Grekııada osyndaı jaǵdaı oryn aldy. «Altyn araı» atty radıkaldyq partııa halyqtyń qoldaýy turǵy­synan úshinshi oryndy ıelendi. Eýro­pa­nyń eńbek rynogynda qa­lyptasqan qazirgi ahýal saıasat sahnasyna qaýipti oıynshylardyń shyǵýyna barynsha múmkindik týǵyzyp otyr. Ásirese, bul elderde jumyssyz qalǵan jastardyń jaǵdaıy erekshe alańdaýshylyq týǵyzýda. Portýgalııa, Grekııa, Ispanııa jáne Italııa memleket­terinde jastardyń 50-55 paıyzyna deıin jumyssyz qalyp otyr. Mine, osyndaı jaǵdaıda qur­ǵaq ýádege baı radıkaldy partııalar jastardy ózderiniń kókeıkesti pıǵyldary úshin paıdalanady. Búginde Grekııa parlamentinde «Altyn araı» partııasy 18 daýys­ty ıelenip otyr. Sarapshy­lardyń paıymdaýynsha, kelesi saılaýda bul partııanyń jeńiske jetýi ábden múmkin.

Damýdyń sony soqpaǵy kerek
Dúnıe júziniń órkenıetti aqyl-oıy búginde Eýropany daǵ­darystan shyǵaryp, ekonomıkany damý jolyna baǵyttaýdy basty maqsat tutyp otyr. Bul rette kári qurlyqty daǵdarys tuzaǵynan qutqarýdyń tıimdi joly ekonomı­kalyq damýdyń jańa baǵyttaryn belgilep, eńbek ónimdiligin art­tyrýǵa barynsha betburys jasaý qajettigine saıady. Eýropa «shó­mish­ten qysý» saıasatynan quty­lyp, óndiristik damý jolyna túsýi kerek. Eýropa ekonomıkalyq qatynastardyń eskirgen tetikte­rinen qutylyp, damýdyń ınno­vasııalyq jańa joldaryn tabýy qajet. Anglııanyń premer-mı­nıstri Devıd Kemeronnyń pikirin­she, eýropalyq memleketter eko­nomıkalyq jaǵynan jyldam damyp bara jatqan memlekettermen áriptestik qatynastar jasap, kelisimderge jol berýi kerek. Al Ispanııa úkimetiniń tóraǵasy Marıano Rahoı óziniń parlament­shiler aldyndaǵy sózinde, «bizdiń zańdyq bazamyz budan 30 jyl buryn qabyldanǵan. Biz jańa dáýirde ómir súrip otyrmyz, ótken­­niń salma­ǵynan qutylyp, básekelestikti arttyrýymyz kerek. Meniń oıymsha, jańa reformalar shaǵyn jáne orta bıznes ókil­derine, jumysshylarǵa, ásirese, jastarǵa keń múmkindikter ashyp, eńbek ónimdiligin arttyrýǵa jol salýy kerek», dep atap kórsetti. Eýropanyń ekonomıkalyq ahýalyn tereń zerdelegen sarap­shylardyń da, saıasatshylardyń da bir­aýyzdan moıyndap otyrǵa­nyn­daı, bul qurlyqta beleń alǵan ekonomıkalyq daǵdarystan shy­ǵýdyń tıimdi joldarynyń biri qordalanǵan ınvestısııalyq baǵ­dar­lamalarǵa serpin berip, eńbek ónimdiligin barynsha arttyrý bolyp tabylady.
Jylqybaı JAǴYPARULY,
«Egemen Qazaqstan».