G.Isımbaeva bul máseleniń óte ózekti ekendigin aıta otyryp, Prezıdenttiń tapsyrmasyna sáıkes osy dertke qarsy kúrestiń 2018-2022 jyldarǵa arnalǵan keshendi baǵdarlamasy jasalyp, qazir ol iske asyp jatqanyn atap ótti. «Búgingi tańda elimizdegi aýrýlardyń arasynda eń aýyr dert – onkologııalyq aýrýlar. 2018 jyly onkologııalyq naýqastardyń barlyq sany 180 myńnan asty. Aýrýǵa shaldyqqandardyń 60 paıyzy eńbekke qabiletti adamdar», deı kelip, ol jyl saıyn onkologııalyq aýrýlardan qaıtys bolatyn adamdar sany 14 myńǵa jetip, qaterli isikterden bolatyn kisi óliminiń kórsetkishi 100 myń adamǵa shaqqanda 78,3 bolyp otyrǵanyn málim etti. Bul kórsetkish Aqmola, Pavlodar, Soltústik Qazaqstan jáne Shyǵys Qazaqstan oblystarynda respýblıkalyq ortasha kórsetkishterge qaraǵanda bir jarym ese joǵary eken.
G.Isımbaeva onkologııalyq naýqastardyń em alǵannan keıin bes jyldan artyq ómir súrý kórsetkishi nebári 51 paıyzdy qurap otyrǵanyn da jetkizdi. «Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymyna múshe elderde bul kórsetkish 65 paıyzdan 80 paıyzǵa deıin jetip otyr. Osy ındıkator onkologııalyq kómek kórsetý tıimdiliginiń negizgi kórsetkishi bolyp tabylady», dedi ol. Bizde buryn onkologııalyq aýrýlarmen kúreske qarsy 2-3 baǵdarlama qabyldanyp, olarǵa 80 mlrd teńgeden astam qarajat bólinse de nátıje kóńildegideı bolmaı otyr. Onyń sebepteri qataryna qaterli isikterdi erte anyqtaıtyn dıagnostıkalyq sharalar sapasynyń tómendigi, halyqty skrınıngpen qamtý 60 paıyz ǵana ekendigi, dári-dármektiń qymbattyǵy jáne bilikti mamandardyń jetispeýshiligi jáne t.b. aıtyldy. Búgingi tańda onkologııa salasynda 126 dáriger tapshy eken. Barlyq dárigerdiń 36 paıyzy óz jumysymen qatar, basqa mekemelerde qosalqy qyzmet atqaratyndyǵy belgili bolǵan. «Bul jumys sapasynyń tómendeýine áser etetini sózsiz», dedi G.Isımbaeva.
Qaralyp otyrǵan másele boıynsha baıandama jasaǵan Densaýlyq saqtaý mınıstri Eljan Birtanov 2019 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha qaterli isik dıagnozymen dıspanserlik baıqaýǵa 181 myńnan astam pasıenttiń tirkelgenin aıtty. Syrqattar arasynda sút beziniń obyry, ókpe, asqazan, jatyr moıny jáne toq ishek obyrlary kóbirek. О́limniń negizgi sebepteri ókpe, asqazan jáne sút beziniń obyry eken. Osylarǵa qarsy kúres týraly aıtqanda E.Birtanov aldymen 2011-2015 jyldar aralyǵynda densaýlyq saqtaýdy damytýdyń «Salamatty Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy men «Qazaqstan Respýblıkasynda onkologııalyq kómekti damytýdyń 2012-2016 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasy» iske asyrylǵanyn aıtty.
«Atalǵan baǵdarlamalardyń nátıjesinde ólimdi 100 myń adamǵa shaqqanda 102,4-ten 95,8-ge deıin tómendetýge, erte satyda anyqtaýdy 50,1 paıyzdan 53,5 paıyzǵa deıin jetkizýge múmkindik jasaldy. 2018 jyldyń qorytyndysy boıynsha «Densaýlyq» memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý sheńberinde ólim kórsetkishi 100 myń adamǵa shaqqanda 92,8-den 80,96-ǵa tómendedi», dedi ol. Halyqaralyq sarapshylardyń usynysymen erte dıagnostıkalaý barynsha sezimtal ındıkatorǵa ózgertilgen. Em alǵannan keıin bes jáne odan da kóp jyl ómir súretin pasıentterdiń úlesi 50,2-den 51 paıyzǵa artypty.
Mınıstr «onkologııalyq aýrýlarǵa qarsy kúres jónindegi 2018-2022 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospar» tórt baǵyttan turatynyn atady. Olar qaýip faktorlarynyń profılaktıkasy jáne basqarý, tıimdiligi joǵary erte dıagnostıka, onkologııalyq kómek kórsetýdiń ıntegrasııalanǵan modelin engizý, kadr áleýeti men ǵylymdy damytý. Keshendi josparmen jyl saıyn tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi sheńberinde qyzmetterdi, skrınıngter, molekýlalyq-genetıkalyq testileý, sáýlelik terapııa qyzmetterin keńeıtýge 8 mlrd teńgeden asa qosymsha qarjy kózdelgen. Sondaı-aq 3,2 mlrd teńge somasynda medısınalyq tehnıkamen jabdyqtaý josparlanǵan. Onkologııalyq dertterdi erte anyqtaý maqsatymen Qazaqstanda qosymsha 6 pozıtorlyq-emıssııalyq tomografııa ortalyǵy ashylmaq. 2019 jyldan bastap molekýlıarlyq-genetıkalyq zertteýler jasaýǵa qosymsha 309 mln teńge bólingen. Erte dıagnostıka jasaýǵa jalpy kólemi 1,6 mlrd teńge qarastyrylypty.
Úkimet saǵatynda sóz alǵan Májilistiń Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraıymy Gúlnár Yqsanova máseleni sheshýdi keshendi túrde qarastyrýdyń qajettigin atap ótti. Dáriger-onkologtardyń jumys isteýge yqylasy joq, óıtkeni olar eńbekaqyny qatardaǵy ýchaskelik terapevtpen birdeı ǵana alady. Bul derttiń qaýiptiligin eskerip, onymen aınalysatyn barlyq medısınalyq qyzmetkerlerdiń tarıftik kestelerin qaıta qaraý kerek. Onkologtar emhanalarǵa qyzmet etýge de barýǵa qulyqsyz, óıtkeni olarǵa qosymsha aqy arnaýly klınıkalarda ǵana tólenedi.
«Aldymen osy máseleni sheshý kerek», dedi G.Yqsanova. Sonymen qatar ol kadrlar daıyndaý máselesine de toqtalyp, medısınalyq JOO-larda onkolog terapevtter men jalpy hırýrgtar ǵana daıyndalatynyn, al hırýrg-onkolog bolý úshin tek úsh-aq aı daıyndyqtan ótý kerektigin aıtty. Depýtat bul merzimniń bilikti hırýrg bolýǵa az ekendigin tilge tıek etti. «Sondyqtan onkohırýrgtardy arnaıy daıyndaıtyn toptar ashý kerek dep esepteımiz», dedi ol. Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń máseleni túbegeıli zerttegeni baıandamashynyń sózinen anyq kórinip turdy.
Búkil elimizde sáýlelik terapııa boıynsha tek 5 qana osy zamanǵy joǵary tehnologııaly apparattar bar eken. Qalǵandarynyń bári moraldyq turǵydan nemese tozǵandyqtan eskirgen. Osynyń kesirinen jylyna 10 myńdaı syrqat sáýlelik terapııaǵa qol jetkize almaıdy. Elimizdiń 8 aımaǵynda dıagnostıkalyq jabdyqtar tolyqtaı eskirgen, al 4-eýinde jáne Astana qalasynda mammograftardyń eskirýi 70 paıyzdy quraıdy. Osy faktilerdi aıta otyryp, sheshen jabdyqtar parkin tolyqtaı jańartý qajettigin atap ótti. Sonymen qatar ol dıagnostıkalyq jabdyqtardy jóndeý men jumystaryn baqylaý boıynsha ortalyqtandyrylǵan qyzmet kórsetý ortalyǵyn qurý qajettigin usyndy.
Baıandamalar aıaqtalǵan soń depýtattar mınıstrge kóptegen suraq qoıyp, ózderin tolǵandyryp júrgen máselelerge jaýap aldy jáne bilikti usynystar jasady. Sonyń ishinde depýtat Aızada Qurmanova uzaq jyldan beri Semeı qalasynda onkologııalyq dertterge qarsy kúres júrgizýge tıisti Iаdrolyq medısına ortalyǵynyń nege áli kúnge ashylmaı jatqan sebebin surady. Qazir bul nysan konservasııaǵa jabylyp, qymbat jabdyqtar qoraptary da ashylmaǵan kúıinde eskirip nemese tozyp bara jatqan kórinedi. Al qurylys júrgizý men jabdyqtar alýǵa 6 mlrd teńgeden astam qarajat bólingen.
Bul suraqqa Úkimet saǵatyna qatysyp otyrǵan Shyǵys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Á.Núsipova jaýap berip, burynǵy oryndaýshymen áli de sot prosesi tolyq aıaqtalmaǵanyn, al balama qurylystyń jobalyq-smetalyq qujattaryn (JSQ) jasaýǵa 80 mln teńge bólingenin jetkizdi. Alaıda, máseleniń qosalqy tustaryna tereń boılap, kóbirek sóılegen onyń jaýaby depýtattardy qanaǵattandyrmady. Sondyqtan G.Isımbaeva oǵan qurylys qaıtadan qashan júrgiziletinin jáne oǵan qarajatty kim tóleıtinin naqty aıtyńyz dep qosymsha suraq berdi. Oǵan Á.Núsipova JSQ aıaqtalyp, ol memlekettik saraptan ótken soń ǵana jumys bastalady, qansha qarajat kerektigi de sol kezde belgili bolady dep jaýap berdi jáne bul qarajattyń mınıstrlik tarapynan bólinetininen úmitti ekendikterin bildirdi.
Basqa da depýtattar osyndaı ózekti máseleler kóterip, qaterli isiktiń halqymyzǵa tıgizip otyrǵan qasiretine alańdaýshylyq bildirdi. Sonyń ishinde Ulttyq onkologııa jáne transplantologııa ǵylymı ortalyǵyn bilikti kadrlarmen tolyqtyrý, aýrýǵa em bolatyn dári-dármek baǵalaryn arzandatý tetikterin jasaý, qaterli isiktiń aldyn alý boıynsha aqparattyq jumystar júrgizý jáne t.b. máseleler qamtyldy.
Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan»
