Bastamalardyń ýaqytynda oryndalýy mańyzdy

Ekonomıkalyq ósim qamtamasyz etiledi

Otyrysta Ulttyq bank tóraǵasy Er­bolat Dosaev Úkimet pen Ulttyq bank ara­syndaǵy 2019 jylǵa arnalǵan makro­ekonomıkalyq saıasat sharalaryn úılestirý týraly kelisim jobasyn tanystyrdy.

−Tıimdi aqsha-nesıe saıasat júrgizýge qatysty mindetter men ınflıasııany baqylaý sharalaryn júzege asyrý úshin Ulttyq bank tómengi ınflıasııany ustap turý, sondaı-aq eldiń ekonomıkalyq damýy men halyqtyń ómir súrý deńgeıin turaqty ustaý basymdyǵymen ınflıasııalyq targetteý rejimin saqtap qalady, – dedi ol. E.Dosaevtyń aıtýynsha, 2021 jylǵa deıin ınflıasııa dálizin 4-6 paıyz deńgeıinde saqtap, 2020 jyldan bastap, ony 3-5 paıyzǵa deıin tómendetý kózdelgen.

− Ulttyq bank naqty kórinisti 3-3,5 paıyz shegindegi negizgi mólsherleme deń­geıinde ustap turýǵa barynsha talpynady. Inflıasııanyń belgilengen maqsatty dáliz sheginen asyp ketý qaýpi kúsheıgen jaǵdaıda, aqsha-nesıe saıasaty qatańdatylýy múmkin, – dedi Ulttyq bank tóraǵasy.

Ol valıýtalyq naryq turaqtylyǵyn qam­tamasyz etýge qatysty mindetterge de toqtaldy.

− Ulttyq bank teńge baǵamy serpininiń boljamyn arttyrý mindetin alǵa qoıyp otyr. Valıýtalyq saýda-sattyqqa aralas­paý saıasatyn saqtaı otyryp, Ulttyq bank ıkemdi óktemdilik jasaý quqyǵyn ózine qaldyrdy. Shetel valıýtasyn satyp alý nemese satý boıynsha josparlanǵan operasııalar týraly aqparattyń júıeliligi men aıqyndylyǵy valıýta naryǵyna turaqtylyq beredi. Instıtýsıonaldyq ınvestorlar naryǵyn, jedel jáne jınaq depozıtterin damytýǵa, bankaralyq naryqta jáne baǵaly qaǵazdar naryǵyndaǵy naryqtyq ındekster men kórsetkishterdi qalyptastyrýǵa erekshe nazar aýdarylmaq. Baǵa belgileýdiń tıimdiligin arttyrý úshin bankaralyq naryqta jáne baǵaly qaǵazdar naryǵynda naryqtyq ındekster men ındıkatorlardy qalyptastyrý qamtamasyz etiledi, – dedi E.Dosaev. 

Taqyrypty tolyqtyrǵan Ulttyq ekonomıka mınıstri Rýslan Dálenov teńgerimdi fıskaldyq saıasat sheńberindegi jumys kiristerdiń ósýin jáne salyq salý bazasyn keńeıtýdi yntalandyrýǵa baǵyttalatynyn atap ótti. – Úkimet pen Ulttyq banktiń tıimdi aqsha-nesıe saıasaty jáne ınflıasııa deńgeıin baqylaý jónindegi birlesken sharalary ekonomıkalyq ósýdi qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Osy baǵyt sheńberinde tarıftik saıasatty jetildirý jáne tutyný taýarlaryn óndirýge baǵyttalǵan sharalardy ázirleý josparlanýda, – dedi R.Dálenov.

Negizgi baıandamashylardan keıin sóz alǵan Premer-Mınıstr A.Mamın alǵash ret Úkimet pen Ulttyq bank arasyndaǵy ózara is-qımyl kelisim túrinde resimdelgenin atap ótti. – Kelisimniń iske asýy arqyly ekonomıkanyń sapaly ósýi jáne halyqtyń turmys sapasynyń artýy qamtamasyz etiledi, – dedi Úkimet basshysy.

О́nerkásip ósimi − 4,1 paıyz

Úkimet otyrysynda qaralǵan ekin­shi másele − 2015–2019 jyldarǵa arnal­ǵan ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý mem­lekettik baǵdarlamasynyń iske asy­rylý barysy. Taqyrypqa qatysty alǵashqy baıandamany Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Roman Sk­lıar jasap, joba iske asyrylǵan 4 jylda (2015-2018 jyldar) jalpy somasy shamamen 4,9 trln teńge bolatyn 480 joba iske qosylyp, 44 myńnan astam turaqty jumys orny qurylǵanyn aıtty.

− Esepti kezeńde ishki jalpy ónimdegi óńdeý ónerkásibiniń úlesi 10,1 paıyzdan 11,6 paıyzǵa deıin, saladaǵy jumyspen qamtylǵandar úlesi 6,6 paıyzdan 6,9 paıyzǵa deıin ósti. 2018 jylǵy qorytyndy boıynsha ónerkásip 4,1 paıyzǵa ósti. Bul óńdeý ónerkásibiniń 4 paıyzǵa qarqyndy ósýi esebinen iske asyrylyp otyr, – dedi mınıstr. Onyń aıtýynsha, ósim kórsetken salalardyń qatarynda mashına jasaý −14,1, hımııalyq ónerkásip − 8,1, munaı óńdeý – 8,8, jeńil ónerkásip – 4,4 jáne metallýrgııa – 2,2 paıyzǵa joǵarylaǵan. Byltyr ındýs­trııalandyrý kartasynyń aıasynda jalpy somasy 1,3 trln teńgege jýyqtaıtyn 102 joba iske qosylyp, 13,3 myńǵa jýyq turaqty jumys orny quryldy. R.Sklıardyń aıtýynsha, jyl sońyna deıin Qaraǵandy oblysynda ferrosılısııa óndiretin zaýyt, Almaty qalasynda bolat spıraldi qubyr óndiretin zaýyt iske qosylady. Avtokólik quraldary óndirisin 32 myń birlikten 60 myń birlikke deıin arttyrý josparlanǵan.

− О́nerkásiptik kooperasııa aıasynda Hyundai markaly jeńil avtokólik ón­­di­retin zaýyt qurylysy bastalady, «KamAZ» AQ-men birlesken ónerkásip qury­lady. Sondaı-aq aýyl sharýashylyǵy tehnı­kasynyń bólshekterin óndiretin tehnologııalardy beretin «Kıroves» zaýytymen yntymaqtastyq ornatylǵan, – dedi mınıstr.

Buǵan qosa, «qarapaıym zattar ekonomıkasyn» jeńildikpen nesıeleý baǵdarlamasyna bólingen 600 mlrd teńgeniń 400 mlrd teńgesi ónerkásiptik taýarlar óndirisi men jekelegen qyzmet túrlerin damytýǵa baǵyttalatyny da belgili boldy. – Bul kúndelikti qoldanylatyn 250-ge jýyq ónerkásiptik taýar óndirisin iske qosýǵa múmkindik beredi. Nátıjesinde 2025 jylǵa qaraı 16 myńǵa jýyq turaqty jumys ornyn qurý, bıýdjetke túsetin salyqty 1,1 trln teńgege deıin ósirý, «qarapaıym zattar ekonomıkasy» ónimin ımporttaý úlesin 59 paıyzdan 37 paıyzǵa deıin tómendetý múmkin bolady. Bıyl eksportty ilgeriletýge bólingen 500 mlrd teńge ıgerile bastady. Qarajat jeńildikpen qarjylandyrýǵa, saqtandyrý kólemin ulǵaıtýǵa jáne eksporttaýshylardyń kólik shyǵyndaryn óteýge, kórmeler, marketıng, satý naryqtaryna keshendi taldaý jáne sertıfıkattaý shyǵyndaryn óteý úshin keń qyzmet kórsetýdi qamtamasyz etýge ba­ǵyt­talatyn bolady, – dedi mınıstr. R.Sklıar­dyń habarlaýynsha, Qarashyǵanaq, Qashaǵan já­ne Teńiz sııaqty iri jobalardy iske asyrý arqyly munaı-gaz jabdyqtaryna degen suranys artyp otyr. Sonyń saldarynan búginde mashına jasaý sektorynyń úlesi 5%-dy quraıdy.

Aýyl sharýashylyǵy mashınasyn jasaý salasyn damytý týraly Aýyl sharýa­shy­lyǵy mınıstri Saparhan Omarov baıan­dady. Onyń aıtýynsha, otandyq aýyl sha­rýashylyǵy tehnıkasyn damytýdyń áleýeti zor. Otandyq mashına jasaýshylardy qoldaý maqsatynda búgingi tańda otandyq tehnıkany satyp alýshylarǵa taýar somasynyń 25 paıyz kóleminde memleketten ınvestısııalyq sýbsıdııalar berilýde. Jergilikti ákimdikterdiń de jergilikti bıýdjetterden 10 paıyz ınvestısııalyq sýbsıdııalar berýge múmkindigi bar. Mundaı jaǵdaıda ınvestısııalyq sýbsıdııalar kólemi 35 paıyz bolady. 

Atqarylatyn jumystar anyqtaldy

Jastar jylyn ótkizý jónindegi jol kartasyna arnalǵan tolyqtyrýlardy tanys­tyr­ǵan Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıs­tri Dáýren Abaev qujatqa sáıkes jas­tar­dy sapaly ári qoljetimdi bilimmen, tur­ǵyn úımen, jumyspen qamtamasyz etýge, jas otbasylardy qoldaýǵa baǵyttalǵan bir­qatar naqty sharalar kózdelgenin jetkizdi. 

− Búgingi tańda jol kartasynyń jobasy 89 tarmaqtan, 5 baǵyttan turady. Birinshi baǵyt boıynsha eńbek etip júrgen jastardy baspanamen qamtamasyz etý kózdelgen. Nur-Sultan, Almaty men Shymkent qalalarynda jyl saıyn jas mamandarǵa arnalǵan myńǵa jýyq arendalyq turǵyn úı turǵyzý josparda bar. Bul baspanalar kásiporyndarda, aýyl sharýashylyǵy men bıýdjettik mekemelerde, ǵylym salasynda jumys isteıtin jas mamandarǵa, isin endi bastaǵan kásipkerlerge arnalyp salynady. Taǵy bir erekshe atap óterligi, otbasyndaǵy bala sany, kóp otbasylar, múmkindigi shekteýli, arnaıy kútimdi qajet etetin bala tárbıelep otyrǵandar, tolyq emes otbasylar jáne taǵy basqa faktorlar eskeriletin bolady, – dedi D.Abaev. Onyń aıtýynsha, ekinshi baǵyt jastardy eńbekpen qamtýdy kózdeıdi. Osyǵan oraı «Jas kásipker» baǵdarlamasyn júzege asyrý qarastyrylǵan. Úsh jyldyń ishinde 60 myń jas azamat kásipkerlik negizderi boıynsha oqytylady. Aýyldaǵy jastarymyzǵa arnaıy 15 myń shaǵyn nesıe berý josparlanǵan. Al jańa bıznes-ıdeıalardy júzege asyrý úshin 30 myńnan asa memlekettik grant bólinedi. 

− Úshinshi baǵytta bilim berý men eriktiler uıymdaryn damytý jospar­lanǵan. Qazir «Jas maman» dep atalatyn baǵdarlama ázirlenip jatyr. Osy baǵ­darlama arqyly suranysqa ıe 100 ındýs­trııalyq jáne servıstik kásipter boıynsha mamandar daıyndalady. Bul baǵyttaǵy jumystar elimizdegi 20 aldyńǵy qatarly joǵary oqý orny men 180 kolledj bazasynda júzege asyrylady. Úsh jyl ishinde eli­mizdiń barlyq aımaqtarynda 200 myń jas azamatty oqytýdy kózdep otyrmyz, – dedi mınıstr. Sonymen qatar ol tórtinshi baǵytta jastardyń áleýmettik belsendiligin damytý kózdeletinin aıtty. «Bul baǵytty «Jasyl el» qozǵalysynyń «Jasyl qala», «Jasyl aýyl» ortaq ult­tyq jobasynyń aıasynda júzege asyrý qa­ras­tyrylyp otyr. Qurylys kompanııa­larynda stýdenttik qurylys otrıadtary úshin kvota bólinedi. 2025 jylǵa deıingi áskerı-patrıottyq baǵdarlama jáne taǵy da basqa baǵdarlamalar ázirlenedi. Besinshiden, jas otbasylardy densaýlyq pen áleýmettik ınklıýzıvti qoldaý týraly baǵyt bar, – dedi mınıstr. 

Taqyrypty qorytyndylaý barysynda A.Mamın birqatar máselege nazar aýdarý qajettigin atap ótti. 

− Usynylǵan Jol kartasynda jas­tardy sapaly ári qoljetimdi bilimmen, turǵyn úımen, jumyspen qamtamasyz etýge, jas otbasylardy qoldaýǵa baǵyttalǵan birqatar naqty shara kózdelgen. Bul – óte mańyzdy qadam. Birinshiden, ákimdikter tıisti mınıstrliktermen birge jastarǵa jyl saıyn keminde bir myń jaldamaly páter berý quralyn aıqyndaý jónindegi jumysty jedeldetýi kerek. Ekinshiden, jastardy jumys­pen qamtý máselesin baqylaýda ustaý – asa mańyzdy. Jastar arasyndaǵy kásipker­likti damytý qajet, – dedi Úkimet basshysy. 

Osyǵan baılanysty Premer-Mınıstr A.Mamın Bilim jáne ǵylym mınıstrligine Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligimen, óńirlerdiń ákimdikterimen birge osy jobaǵa qatysatyn oqý oryndary men kásipter tizimin aıqyndaýdy jedel­detýdi tapsyrdy. Aqparat jáne qo­ǵamdyq damý mınıstrligine tıisti mem­lekettik organdarmen jáne ákimdiktermen birge Jol kartasyn sapaly iske asyrý úshin barlyq qajetti sharalardy qabyldaý tapsyryldy.

Erkejan AITQAZY,

«Egemen Qazaqstan»