- Sizdiń tilmen aıtqanda «Aqyndyq – teńdesi joq aqsúıek óner». О́leń, poezııa aqynnyń jan azyǵy, osyǵan oraı ómirińizdiń qaı tustarynan shabyt alyp, qandaı kezderde qolyńyzǵa qalam ustap, óleń jazasyz?
– Shynynda da, árbir adam úshin óziniń kásibi, óneri asyl. Aqyndyq mamandyq emes, aqyndyq qudaıdyń bergen óneri, óleńi. Men úshin eń aıaýly, eń asyl óner aqyndyq. Aqyndyq uly mahabbattan týǵan oı, sóz. «О́leń degen týmaıdy jaıshylyqta, óleń degen týlaıdy qaıshylyqta» dep Muqaǵalı aǵamyz sizdiń suraǵyńyzǵy eki jolmen jaýap bergen. О́leńdi kóbinese ómirdiń ózinen alamyz, qýanǵan sátte, shattanǵan sátte, kúızelgen, kúıingen sátte, saǵynǵan sátte, tabıǵattyń tylsym qubylystaryn kórgen sátte óleń ózi kún talǵamaı, tún talǵamaı, mezgil talǵamaı keledi.
– О́leń jazǵanda janyńyzǵa, júregińizge qandaı taqyryptar jaqyn?
– Meniń shyǵarmashylyǵyma az-kem pikir aıtqan, synaǵan, jalpy jyly pikir bildirgen adamdar lırıkaǵa jaqynsyń degendi aıtady. Ony ózim ishteı sezemin, lırıkanyń da túr-túri bar, tabıǵat lırıkasy, mahabbat lırıkasy, ómir lırıkasy. Qandaı taqyryp jazsam da lırıkalyq sıpatpen jazamyn. Bir aýyz sózben aıtqanda, lırıka janyma jaqyn.
– Búgingi tańda jastar poezııasy qarqyndy ósip kele jatyr, osy tusta jas qalamgerlerdiń dúnıelerine kóńilińiz tola ma? Jas aqyndardan kimderdi erekshe atap óte alasyz?
– Jalpy, poezııanyń óte jyldam taralatyn, tanylatyn jaqsy tusy bar. Jastar poezııasy óte jaqsy damyp kele jatyr. Kóńil tola ma degen suraqqa kelsek, tolady. Jastardy qazir synaýdyń ornyna, ýaqyt berip, shyǵarmashylyǵymen aınalysýǵa jaǵdaı jasaýymyz kerek. «Balapandy kúzde sanaıdy» degendeı, jastardyń emin-erkin qalam terbeýine múmkindik berip, kókjıek kózin ashý kerek. Qaı aqyndy ataısyz degen suraqqa kelsek, eshkimdi bóle-jarǵym kelmeıdi, barlyǵyn ýaqyt kórsetedi. Meniń únemi aıtatyn sózim «úlken eki ólshem bar: ýaqyt jáne halyq». Kimniń qandaı aqyn ekenin ýaqyt kórsetip, halyq aıtady. Qazirgi artymyzdan erip kele jatqan ini-qaryndastarymyzdyń bári jaqsy, bári ózin izdep, qalyptasý kezeńinde júrgen aqyndar.
– Qalqaman aǵa, ózińizdiń «Qaýyrsyn ǵalam» atty avtorlyq ádebı-sazdy baǵdarlamańyzdy jaryqqa shyǵarýdaǵy basty maqsatyńyz qandaı edi, ne túrtki boldy?
– Qazaq radıosynda ashylǵan «Qaýyrsyn ǵalam» baǵdarlamasy osydan bir jarym jyl buryn ashyldy. Ol kezde radıomyzdyń bas dırektory Mádı Manatbek myrza usynys tastap, jastar ádebıetine qatysty bir habar ashsaq degen oıdan týǵan dúnıe. Oıymyzǵa birden úlken áleýmettik-saıası, qalyptasqan mádenı ortalyqtar – Almaty men Astana keldi. Biraq aýyldyq jerde júrip, ólkelik ádebıetti damytyp, óleńge adaldyq tanytyp júrgen qyz-jigitterdi nasıhattaý, olarlyń atyn atap, túsin tústep, jurtshylyqqa tanystyrý – bizdiń negizgi maqsatymyz.
– «Shalqar» radıosyn ulttyq boıaýy basym, qazaqı naqyshtaǵy radıo dep bilemiz. Radıo tyńdarmandarynyń basym kópshiligi orta jastan joǵary aýdıtorııa. Jastardyń kóbi áleýmettik jelilerge bas urǵan. Jas aýdıtorııanyń betin burý úshin qandaı jumystar júrgizýge bolady?
- Durys aıtasyz, «Shalqar» radıosy jarty ǵasyrdan astam ulttyń rýhanııatyna, mádenıetine, ánine, jyryna, tarıhyna, tikeleı ózine qyzmet etip kele jatqan qazaq tilindegi jalǵyz radıo ekeni anyq. Rasynda da, sózińizdiń jany bar, radıony tek qana orta býyn, aǵa býyn ókilderi tyńdaıdy. Radıo minezi bólek janr, óıtkeni bul jerde vızýaldy aqparat joq, tek estý, tyńdaý arqyly nasıhattalady. Ýaqytty da yqshamdy paıdalaný qajet, radıonyń formaty kólemdi dúnıelerdi shyǵarýdy kótermeıdi. Qysqa da nusqa, mándi habarlar jasap, jastardyń arasynda radıonyń bedelin arttyrý áli de negizgi máselelerdiń biri. Jastar súısinip tyńdaıtyn radıoǵa aınaldyrý maqsatynda burynnan jumystar istelip júr. Kórkemdik keńesten ótken, tyńdaýǵa turarlyq qazaq estradasynyń konsertteri, jastar habary, túngi efırler, ádebı habarlar «Shalqar» radıosynyń efırinde nasıhattalady. Aldaǵy ýaqytqa da qoıyp otyrǵan josparlarymyz bar.
– «Qazaq estradasyn poezııalandyrý kerek, qazaq poezııasyn estradalandyrmaý kerek!» degen ekensiz bir suhbatyńyzda. Osy kúni tanymal ánshiler oryndap júrgen kóp ánderdiń avtorysyz. Qazirgi tańda maǵynasy joq, qısynsyz, kezdeısoq uıqastarmen jeńil-jelpi óleńderge jazylǵan ánder kóbeıip ketti. Osy turǵyda sizdiń oıyńyz qandaı?
– Men óte qarsymyn. Bul – ándi jazǵan aqyndardyń ǵana jaýapkershiligi emes. Ánshi kompozıtordy tańdaǵanda saq bolýy qajet. Úshtik odaq, kompozıtor, aqyn, ánshi birigip sapaly dúnıe shyǵarýy qajet. Qazirgi qazaq estadasyndaǵy syn kótermeıtin barlyq mátinniń avtory – aqyndar emes. Ánge sóz jazýǵa haqysy joq adamdardyń osy salada jumys istep jatqany ókinishti. Qazaq radıolarynda osy máseleni kóterip, Kórkemdik keńes jumys istedi. Shákárim atamyz aıtqandaı, «Bul án burynǵy ánnen ózgerek, buǵan uıqasty óleń, sóz kerek». Án – kórkem dúnıe. Sondyqtan ánniń sózin jazýdaǵy kórkemdik talaptardyń barlyǵy saqtalýy qajet. Endi nasıhattalýyna kelsek, tek qazaq radıolarynda qısynsyz ánderdi saraptaǵanmen, basqa da taraıtyn alańdar kóp. Qazaq radıolary bir esigin japqanmen, basqa tesikten kirip jatyr. Osy turǵyda bir-aq usynys aıtylýy qajet. Tutas ulttyq kórkemdik keńes qurylyp jáne onyń qudireti barlyq arnalarǵa, radıolarǵa, konsertterge júrýi kerek. Al olarǵa jeke-jeke aıtqanmen, esh paıda joq.
- 2011 jyly Astana qalasyndaǵy Kongress-holda el Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna arnalǵan «Armanymnyń beınesi» atty ádebı-sazdy shyǵarmashylyq keshińizdi dúrkiretip ótkizdińiz. Sodan beri biraz ýaqyt ótti. Tyńdarmandaryńyzǵa taǵy bir osyndaı keremet kesh syılaý josparyńyzda bar ma?
– Árıne, oıda bar. Sonaý 2011 jylǵy keshimdi esime túsirip otyrsyz, sol jyldar saǵynyshqa aınaldy. Meniń eń alǵashqy shyǵarmashylyq keshim tuńǵysh jyr jınaǵymnyń tusaýkeserimen qatar ótti. Kesh berý degen aıtýǵa ońaı, biraq aqynnyń ishki jan-dúnıesinde bir daıyndyq, jaýapkershilik degen uǵym bolady. El aldyna shyqqannan keıin esep berý kerek, sondyqtan sapaly kesh uıymdastyrýdy josparlap júrmin. Biraq endi dál kesip aıta almaımyn.
Suhbattasqan Aıkerim PERNEBEKOVA
