Egis alqabyn saqtandyrý kólemi az
Jalpy otyrysta qaralǵan alǵashqy másele tikeleı aýyl, aýyldyqtardyń tirshiligine, ál-aýqatyna qatysty bolǵandyqtan, Májilis Tóraǵasy N.Nyǵmatýlın á degennen «Aýyl – el besigi» arnaıy jobasyn ázirleý men engizý merziminiń saqtalmaı otyrǵandyǵyna nazar aýdardy.
Elbasy áleýmettik máselelerdi sheshýge baǵyttalǵan «Aýyl – el besigi» arnaıy jobasyn ázirleýdi tapsyrǵan bolatyn. Alaıda, jalpy otyrysta Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń ókilderi atap ótkendeı, atalǵan joba taıaý ýaqytta bekitilmek. Osyǵan oraı Májilis Tóraǵasy: – Nege keshiktirilip jatyr? Úsh jyldyq bıýdjet bekitildi, aqsha bólindi. Al sizder áli baǵdarlamany kelise almaı otyrsyzdar. Baǵdarlama bolmasa – bólingen aqsha da ıgerilmeıdi. Bul jaǵdaı jaýapsyzdyqtan týyndap otyr, – dedi Ulttyq ekonomıka vıse-mınıstrine.
Sondaı-aq Palata Tóraǵasy Aýyl sharýashylyǵy mınıstrin de osy baǵdarlamany úılestirýge shaqyryp, ınfraqurylymnyń damýy – aýyl turǵyndarynyń ómir súrý sapasynyń basty faktory ekendigin atap ótti.
Jalpy, «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine agroónerkásiptik keshendi retteý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy boıynsha baıandama jasaǵan Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Saparhan Omarovtyń aıtýynsha, qarjylandyrýdyń qoljetimdiligin arttyrý úshin zań jobasy aıasynda qoldanystaǵy qarjy quraldaryn jetildirý jáne jańalaryn engizý kózdelgen.
– Aıtalyq, aýyl sharýashylyǵyndaǵy saqtandyrý júıesi túbegeıli ózgeretin bolady: mindetti saqtandyrýdan erikti saqtandyrýǵa, saqtandyrý tólemderin sýbsıdııalaýdan saqtandyrý syıaqylaryn sýbsıdııalaýǵa kóshý júzege asyrylady.
Saqtandyrýdyń qoldanystaǵy mehanızmi salada táýekelderdi basqarýdyń tıisti deńgeıin qamtamasyz etpeıdi dep aıtýǵa bolady. Egis alańdarynyń jartysy da saqtandyrýmen qamtylmaıdy, 2018 jyly bar-joǵy 43 paıyzy ǵana saqtandyryldy. Saqtandyrýdyń 70 paıyzyn ózara saqtandyrý qoǵamdary jabady, – dedi S.Omarov.
Mınıstrdiń aıtýyna qaraǵanda, saqtandyrý uıymdaryn tıisti baqylaýdyń joqtyǵy tarıfterdi belgileý, saqtandyrý syıaqylaryn jınaý, saqtandyrý tólemderin tóleý bóliginde zańnamany buzýǵa ákeledi. Sondyqtan da mindetti saqtandyrýdyń keleńsiz tájirıbesi eskerile kele, erikti saqtandyrýǵa kóshý týraly sheshim qabyldanǵan.
Baıandamashy nesıelik seriktestikter júıesin qaıta qaraý kózdelip otyrǵandyǵyn da atap ótti.
– Búgingi kúni barlyq nesıelik seriktestikter bir ǵana qarjy kózine, bıýdjetke táýeldi bolyp otyr, qarjylandyrýdyń ózge kózderin tartý múmkindigi joq, shyndyǵynda nesıelik seriktestikter qazir tyǵyryqqa tireldi. Eger shara qoldanbasa, seriktestikter toqyraýǵa ushyraıdy, – dedi Aýyl sharýashylyǵy mınıstri.
Zań jobasy fıtosanıtarııalyq jáne veterınarlyq qaýipsizdik, veterınarııa, ákimshilik kedergilerdi joıý, agrarlyq ǵylymdy damytý, onyń ishinde ǵylym men bilimdi bıznestiń qajettiligine sáıkestendire otyryp, osy salany reformalaýdy jáne tehnologııalar transfertin qolǵa alý máselelerin qarastyrady.
– Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń aýyl sharýashylyǵy mamandyqtary boıynsha bilim berý granttarynyń kólemin qalyptastyrý jónindegi fýnksııalaryn Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine berý kózdeledi, sondaı-aq agrarlyq joǵary oqý oryndarynyń bitirýshileri úshin aýyldy jerlerde mindetti túrde jumyspen óteý (keminde 3 jyl) talaby engiziledi, – dedi S.Omarov.
Zań jobasy depýtattardyń qoldaýyna ıe boldy.
Bedeldi ýnıversıtettiń qadamy
Al «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Reseı Federasııasynyń Úkimeti arasyndaǵy M.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń qazaqstandyq fılıalynyń jumys isteýi týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zańynyń jobasy boıynsha baıandama jasaǵan Bilim jáne ǵylym mınıstri Kúlásh Shámshıdınova Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaev 2000 jyly M.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń Qazaqstandaǵy fılıalyn ashý jóninde bastama kótergendigin atap ótti.
Sol jyly 9 qazanda Reseı Prezıdenti V.Pýtınniń Qazaqstanǵa jasaǵan sapary kezinde fılıaldyń qurylýy týraly hattamaǵa qol qoıylǵan. Bul qurylym osy ýaqytqa deıin L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń bazasynda qyzmet etýde.
– Qazaqstandyq fılıaldyń qyzmetin odan ári zańnamalyq turǵyda bekitý maqsatynda 2017 jylǵy 9 qarashada Chelıabi qalasynda ótken Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy HIV óńiraralyq yntymaqtastyq forýmy aıasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Reseı Federasııasynyń Úkimeti arasynda M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń qazaqstandyq fılıalynyń jumys isteýi týraly kelisimge qol qoıyldy. Osy kelisim fılıaldyń jumys isteýin retteıdi, – dedi Bilim jáne ǵylym mınıstri.
Onyń aıtýyna qaraǵanda, fılıalda oqytý Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń oqý baǵdarlamalary negizinde júzege asyrylady. Sonymen birge kelisimde Qazaqstannyń joǵary oqý oryndarynda kózdelgen kólemde Qazaqstan tarıhy men qazaq tilin mindetti túrde oqytý qarastyrylǵan. Budan basqa, oqý josparlarynda Qazaqstan ekonomıkasynyń erekshelikteri eskeriledi. 1 jáne 2 kýrstarda Qazaqstandy jańǵyrtýdyń ózekti problemalary týraly áleýmettik-gýmanıtarlyq pánder sıkly oqytylady.
Fılıaldyń jyl saıynǵy qabyldaý jospary 125 stýdent jáne 40 magıstrantty quraıdy jáne qazir 605 stýdent bilim alýda.
Jalpy, ótken 14 jyl ishinde atalǵan fılıalda 1725 maman daıarlanǵan. Monıtorıng nátıjeleri boıynsha sońǵy 5 jylda 93 paıyzy Qazaqstanda jumysqa ornalasqan nemese oqýyn jalǵastyrýda.
Mundaı tabysty kórsetkishter depýtattardyń da kóńilinen shyǵyp, zań jobasy maquldandy.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»
