Kozlov – Ábilázovtiń qylmystyq buıryǵyn oryndaýshy
Seısenbi, 11 jeltoqsan 2012 7:35
Aqtaýdaǵy sot qylmysker Ábilázovtiń shet elde jasyrynyp júrip, Qazaqstanǵa qarsy teris áreketter jasaǵanyn anyqtady. Bul alaıaq qazaqstandyqtardan urlaǵan aqshaǵa eldegi jaǵdaıdy turaqsyzdandyrýdy kózdedi. Ol qarapaıym jumysshylardy paıdalanyp, aıdap salyp, arandatty. Al onyń osy aram oılaryn oryndaýǵa Kozlov jáne «Alǵanyń» basqa da músheleri kómektesti.
Seısenbi, 11 jeltoqsan 2012 7:35
Aqtaýdaǵy sot qylmysker Ábilázovtiń shet elde jasyrynyp júrip, Qazaqstanǵa qarsy teris áreketter jasaǵanyn anyqtady. Bul alaıaq qazaqstandyqtardan urlaǵan aqshaǵa eldegi jaǵdaıdy turaqsyzdandyrýdy kózdedi. Ol qarapaıym jumysshylardy paıdalanyp, aıdap salyp, arandatty. Al onyń osy aram oılaryn oryndaýǵa Kozlov jáne «Alǵanyń» basqa da músheleri kómektesti.
Iá, birneshe mıllıardtaǵan dollardy qaltasyna basyp elden qashqan Ábilázov pen ol qurǵan uıymdasqan qylmystyq topqa basshylyq etken Kozlov bolmaǵanda Jańaózende oryn alǵan qaıǵyly oqıǵa da bolmas pa edi. Biraq aıdahardyń bir basyn kesseń, ekinshi bas ósip shyǵady degendeı, kim biledi, qazirgi kúni aqshaǵa satylatyndar az bolmaı tur ǵoı. Altyn kórse perishte de joldan taıady degendeı, elimizdegi sybaılasqan jemqorlardyń aqshaǵa óńeshteri keptelse de, kómeılerine tyqqyshtaı beretini osydan-aý. Kozlovtyń da eldegi sybaılasqan jemqorlardyń kóptigine senip, aqsha kúshimen bárin arandatýǵa bolady dep qoryqpaı, erkinsı áreket etkeni osydan.
Sondyqtan da ol jaýapqa tartylyp, sottaldy. О́ıtkeni, uıymdasqan qylmystyq topty nemese sybaılasqan qylmystyq uıymdy qurý qandaı da bir qylmystyq árekettiń josparlanǵanyna nemese jasalǵanyna qaramastan qylmystyń aıaqtalǵan nátıjesi bolyp tabylady. Demek, Kozlovtyń uıymdasqan qylmystyq topty qurýynyń ózi-aq, onyń sol toptan, solardyń sortynan ekenin kórsetip otyr. Osy is-áreketiniń saldarynan birneshe jazyqsyz jandardyń qany tógildi. Sóıte tura ol quqyq qorǵaý organdarynyń ábden saralanǵan tekserisimen moınyna qoıylǵan kináden jaltaryp, el ishin búldirip, bılikke qarsy arandatqanyn jasyryp, jazadan op-ońaı qutylǵysy keledi. Zań aldynda adamdardyń bári teń, árkim qolymen jasaǵanyn moınymen kóterýi tıis. Ony jáne onyń sybaılastaryn sottaǵan sottyń áreketi ádil. Muny kóptegen kýálerdiń ózi rastap otyr.
Uıymdasqan qylmystyq top músheleriniń Jańaózenge barǵan saparyn Kozlovtyń ózi qarjylandyrǵan. «Halyq maıdanynyń» ókili arqyly olardy kútip alý, ornalastyrý, ereýildeýshi munaıshylarmen kezdestirý sharalaryn uıymdastyryp, tikeleı qadaǵalap otyrǵan. Ol osy top músheleriniń belsendiligin qoldap, áıtse de oǵan kóńili tolmaǵandaı josparlanǵan 50 myń adamǵa jýyq narazy kópshilikti qalalardyń kóshelerine shyǵarýǵa múmkindik beretin shynaıy faktorlar Qazaqstanda joq ekenine qynjylyp, naqty ispen aınalysatyn adamdar kerektigin aıtqan. Sonymen qatar, ol eldegi jaǵdaıdy turaqsyzdandyrý maqsatynda halyqtyń úreıin ushyrǵan Atyraý oblysy ákimdigi ǵımaraty mańyndaǵy jarylys pen oblys prokýratýra ǵımaraty janyndaǵy ózin-ózi jarǵan «Djýnd al-Halıfat» («Halıfat sarbazdary») halyqaralyq lańkestik top músheleriniń áreketterin mysal retinde keltirip, bos sózden naqty is-áreketke kóshýdi úgittegen.
Sonymen kóptegen jaıtterdiń bári Kozlovtyń basshylyǵymen júrgizilgeni rastaldy. О́ıtkeni, Amırovanyń jumys ornyn tintý barysynda, ol ózi Kozlovtan alǵandyǵyn aıtqandaı, odan «Golos Respýblıkı» gazeti, «Qasıetti Mańǵystaý eliniń kúreskerleri» atty únparaqtary, oǵan birneshe dana «Kóter basyńdy, qazaq!» degen taqyryptaǵy únparaqtar, bes betten turatyn «Gramotnaıa organızasııa protestov» broshıýrasy tabylyp, aıǵaq zat esebinde iske tirkelgen.
Al bul únparaqtarda ne jazylǵan deısiz ǵoı. Onda jaqsy sóz jazylmaǵany belgili. Sot-psıhologııalyq jáne fılologııalyq keshendi saraptama qorytyndysy boıynsha, Kozlovtyń ereýildegi munaıshylarǵa tarattyrǵan «Qasıetti Mańǵystaý eliniń kúreskerleri», «Kóter basyńdy, qazaq!» atty únparaqtarynyń mátininde eldegi qalyptasqan jalpy baǵyttaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq jáne qoǵamdyq-saıası ahýalǵa, prezıdenttiń qyzmetine, bútindeı bılikke qatysty oqyrmannyń keleńsiz pikirin qalyptastyrý oıy órilipti. Oǵan qosa, joǵaryda aıtqanymyzdaı, el bıligin aýystyrý maqsatyna belsendi qatysý úshin áleýmettik arazdyqty jáne alaýyzdyqty qozdyrý belgileri mátinniń tutas maǵynasynan ańǵarylady.
Bul únparaqtardyń, shamamen, 2000 danasyn Jańaózen qalasyndaǵy munaıshylarǵa joldaǵanyn Kozlovtyń ózi de jasyrmaıdy. Degenmen, ony aqparat retinde jibergenin, basqa oıy bolmaǵanyn aıtady. Onyń mundaı ótirigine sený múlde qıyn. О́ıtkeni, álgi jasalǵan saraptamadan anyqtalǵandaı, «K+» telearnasynyń, «Stan-TV», «Respýblıka» ınternet-portaldarynyń, «Vzglıad», «Golos Respýblıkı» gazetteriniń, tirkelmegen «Alǵa» partııasynyń jáne «Halyq maıdany» qoǵamdyq qozǵalysynyń saıası maqsattary bir, bir úleste ekendigi jáne eń bastysy olardyń Ábilázovtiń baqylaýynda ekendigi anyqtalyp otyr.
Joǵaryda atalǵan únparaqtardyń qaýiptiligi adamdardy teris oılarǵa jeteleıtindigi. Oqyrmandardyń ár tektiligi, olardyń mádenıet deńgeıi, jalpy bilim deńgeıi, ómirge kózqarasy ereýilshilerdiń talaptary týraly aqparattyq-fýnksıonaldyq nátıjege ǵana emes, sonymen qatar, kompanııa basshylaryna, bılikke, tipti ereýilge qatyspaǵan jumysshylarǵa, zaýytty ashqan qytaılarǵa qatysty pikirdiń qalyptasýyna soqtyratyn dısfýnksıonaldyq nátıjege alyp keledi. О́ıtkeni, belgili bir adamdardyń memlekettik qurylymdar men jumys berýshilerdiń, sondaı-aq olardyń taraptary men onyń jekelegen ókilderiniń keleńsiz stereotıpin maqsatty túrde qalyptastyrý jáne eńbek daýyn saıası arnaǵa burý, sondaı-aq osyǵan baılanysty naqty is-sharalardy ári qaraı iske asyrý – ol áleýmettik alaýyzdyqty qozdyrýǵa úgit-nasıhat júrgizý bolyp tabylady.
Sonymen saıasattanýshy-sarapshy, sarapshy-psıholog, sarapshy-fılolog, lıngvo-saraptamashylardyń tikeleı ózderi qatysqan keshendi sot-saraptama qorytyndysynda naqty aqıqat ashylyp otyr. Máselen, saıasattanýshy-sarapshy zertteýge berilgen nysandardy tekserý barysynda tirkelmegen «Alǵa» partııasynyń jetekshisi Kozlovtyń memlekettiń qaýipsizdigine nuqsan keltirý týraly aldyn ala josparlary bolǵanyn aıtady. Bul is-sharalardy olar óz múddelerine paıdalaný úshin jasaǵan kórinedi. Telefon arqyly sóılesýler, elektrondyq hat almasý mátinderi, aýdıojazbalar jáne basqa da materıaldar áleýmettik alaýyzdyqty týdyrýǵa baǵyttalǵan is-sharalar bolǵan. Al áleýmettik alaýyzdyqty týdyrý, jurttyń bári biletindeı, bılikti qulatýdyń bir bóligi bolyp sanalady. Endeshe, Kozlovqa jaltaratyn jol qalmady.
Ol qolymen istegenin moınymen kóterýi tıis. Mundaı arandatýshylyqtan Ábilázovtiń da tasada qalmaǵany anyq. Ol «О́zimizdiń bılik organdaryn qaıta saılaýymyz kerek», «Kóter basyńdy, qazaq!», «Qorqynyshty jeńip, áreket etýge kirisý kerek» maqalalarynda ashyq túrde bılikti kúshpen basyp alýǵa, konstıtýsııalyq qurylysty kúshpen ózgertýge, sóıtip, eldiń aýmaqtyq tutastyǵyn buzýǵa baǵyttalǵan sózderdi keltiredi. Mundaǵy negizgi túıin: Ábilázov memlekettik bılikti kúshpen basyp alyp, Qyrǵyzstandaǵy «túrli-tústi» revolıýsııany qaıtalaýǵa úndeıdi.
Al osyndaı nıeti teris adamnan qaıtip qaıyr kúte alasyz? Ol joǵarydaǵy oıyn naqty júzege asyrý maqsatynda «Alǵa» halyqtyq partııasynyń aımaqtyq bólimsheleri jetekshileriniń qatysýymen ótkizilgen skaıp-konferensııada tezdetip qalyń jurtty bir jerge toptastyrý arqyly 2011 jyldyń aıaǵyna deıin memlekettik bılikti qulatýǵa nusqaý beredi. Bul sózderdiń bári atalǵan konferensııa jazbalarynda saqtalyp tur. Sonda Kozlovtyń Ábilázovtiń bul tapsyrmasyn oryndaýǵa daıar ekenin sendire sóılegen sózderi de jazylypty.
Aqyr aıaǵynda Ábilázov-Kozlovtyń barlyq qylmystyq áreketteri áshkerelenip, dáleldendi. Qashqyn Ábilázov izdestirilýde, al Kozlov Qazaqstan Respýblıkasy Qylmystyq kodeksiniń 235-babynyń 1-bóliginde, 164-babynyń 3-bóliginde, 170-babynyń 2-bóliginde kózdelgen qylmystyq áreketterdi jasaǵany úshin kináli dep tanylyp, sottyń úkimimen 7 jyl 6 aıǵa bas bostandyǵynan aıyrylyp tyndy.
