Bul jerde aldymen jaýapkershiliktiń tómendigin jasyra almaımyz. О́ıtkeni Ulttyq ulannyń bas qolbasshysy Rýslan Jaqsylyqovtyń aıtýynsha, byltyrǵy jyly densaýlyqtary nashar bolǵandyqtan 150 sarbaz áskerı mindetinen bosatylǵan. Salystyrmaly túrde aıtar bolsaq, bul tutas bir áskerı batalon degen sóz. Al olardyń ishindegi bes adam týberkýlez aýrýynyń ashyq túrine shaldyqqandar eken. Solardy densaýlyqtarynda kinárat joq, tepse temir úzetin myqty dep, Qarýly Kúshter qataryna attandyryp jibergen. Bul neni bildiredi? Bul jergilikti atqarýshy bıliktiń, jergilikti áskerı komıssarıattaǵy dárigerlerdiń jumysyn kórsetse kerek. Rýslan Jaqsylyqovtyń aıtýyna qaraǵanda, medısınalyq tekseris talap deńgeıinen tabylýy tıis. Biraq ókinishke qaraı, dárigerlik tekserý isinde salǵyrttyq úırenshikti iske aınalǵandaı.
Árıne, qadaǵalaý tártibi bolmasa, áskerı is Jarǵydan tys júrgizilse, ondaǵy komandırler jaýapkershiligine de, jalpy tártipke de senim azaıady. Máselen, ótken jyly 2018 áskerı bóliminde sarbaz B.Myrzambekov álimjettikten qaıtys bolǵan. Tergeý nátıjesi kórsetkendeı, eki áskerı qyzmetshi jańa kelgen bir top áskerı qyzmetshini 40 gradýs ystyqta dene shynyqtyrýmen aınalysýǵa májbúrlegen. Sodan birneshe sarbazdyń, onyń ishinde marqum B.Myrzambekovtiń de densaýlyǵy kúrt nasharlaǵan. Biraq nege ekeni belgisiz, oǵan dáriger shaqyrtylmaǵan. Al shekara zastavasynyń bastyǵy sarbazdardyń ystyqta májbúrlikpen dene shynyqtyrý jattyǵýlaryn jasap jatqanyn kórse de, ony toqtatpaǵan. Tipti, B.Myrzambekovtiń jaǵdaıy aýyrlap, júre almaı qalǵanda ony májbúrlegen álgi eki sarbazdyń biri teýip te jibergen. Sodan jaǵdaıy nasharlaı bergen B.Myrzambekov artynsha qaıtys bolǵan. Al ólimniń, sot dárigerlik saraptamasynyń qorytyndysy boıynsha, ystyqta shekten tys dene shynyqtyrý júrgizý saldarynan bolǵandyǵy rastalǵan. Mine, kórdińiz be, ata-ananyń aıalap ósirip, soqtaldaı etip Otan qorǵaýǵa shyǵaryp salǵan uly, bireýlerdiń jaýapsyzdyǵy men salǵyrttyǵynan, bassyzdyǵynan kóz jumdy. Áskerdegi mundaı jaýapsyzdyqty kim týǵyzady?..
Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy atyndaǵy Ulttyq qorǵanys ýnıversıteti Ulttyq ulan qyzmettik-jaýyngerlik qyzmetin qamtamasyz etý kafedrasynyń bastyǵy, podpolkovnık Ǵazız Baýberikov bylaı deıdi: «Men áskerde on bes jyldan astam tárbıeshi-ofıser bolyp qyzmet atqardym. Áskerdegi tártip eń aldymen komandırlerdiń jáne tárbıeshi sardarlardyń bilimi men daıyndyǵyna baılanysty. Áskerdi basqaratyn qolbasshylardan bastap, kishi komandırlerdiń tárbıe jónindegi orynbasarlary bar. Mine, osy tómengi býynnan joǵarǵy býynǵa deıingi tárbıeshi qurylymdardyń basty mindeti – áskerdegi tártipti qadaǵalaý. Solaı bola tura, áskerı qyzmetshilerdiń, ásirese sarbazdar arasyndaǵy jarǵyǵa qaıshy áreketterdiń, onyń ishinde álimjettik dep atalatyn tártip buzýshylyqtyń oryn alatyny qynjyltady».
Áskerdegi álimjettik qashanda jalpy tártiptiń aqsaýynan asqynatyny belgili bolyp otyr. Ol áskerı qyzmetshiniń óz-ózine qol jumsaýyna alyp keledi. Mundaı qaıǵyly oqıǵalar ár jyldary oryn alyp jatady. Biraq biz áskerdegi álimjettikke shydaı almaı, ózine qol jumsaıtyndar tek bizdiń elde ǵana kezdesedi deýden aýlaqpyz. Bul órkenıetti elderdiń de áskerinde kezdesetin jaǵdaı. О́z-ózine qol jumsaý, Izraıl áskerı qyzmetshileriniń arasynda óte keń taraǵan úrdis eken. 2017 jyly 16 áskerı qyzmetshi ózine qol jumsaǵan. Onyń 13-i sarbaz kórinedi.
Barlyq elderdiń áskerlerinde kezdesetin mundaı keleńsizdiktiń bizdiń áskerde múlde bolmaǵany jón deımiz. О́ıtkeni bizdiń armııamyz táýelsizdik jyldary ishinde jan-jaqty damyǵan, jetilgen áskerdiń biri.
Qorǵanys mınıstri Nurlan Ermekbaev áskerde álimjettiktiń bar ekenin jasyrmaıdy. «Qazirgi kúni álimjettik deńgeıi ótken jyldarmen salystyrǵanda jáne basqa elderdiń qarýly kúshterine qaraǵanda áldeqaıda tómendedi. Árıne, jekelegen oqıǵalar bolyp turady, sondyqtan ony joıý jumystary jalǵastyryla beredi», deıdi ol.
Byltyr Qarýly Kúshterimizge júrgizilgen prokýrorlyq tekserýlerden keıin ondaǵy qylmys 28%-ǵa (343-ten 248 derekke), al áskerı qyzmetshilerdiń ólimi 24%-ǵa (46-dan 35), jaralaný 16%-ǵa (1085-ten 910) deıin tómendegeni belgili boldy.
Osy arada áskerde uzaq jyl basshylyq qyzmet atqarǵan, qazir zapastaǵy polkovnık Sádýaqas Jubatovtyń pikirin keltire kesek. Ol bylaı deıdi: «Búginde kazarmalardyń kóbisiniń ishine de, syrtyna da beıne jazý qurylǵylary qoıylǵan. Desek te, áskerdegi álimjettiktiń túbirimen joıylýy úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan dep aıta almaımyz. О́ıtkeni oryn alǵan keıbir faktiler áskerdegi tártipke áli de kóńil aýdarý kerek ekenin kórsetedi. Máselen, 2016 jyly Qarýly Kúshterde 286 qylmys tirkelse, onyń 11-i álimjettik faktisi bolǵan. Odan keıingi eki jyldyń da kórsetkishteri osynyń ar jaq, ber jaǵynda».
Kezinde saqa sarbazdar jas sarbazdardy urys ádisterine, jarǵylyq tártipterge tez beıimdeý maqsatynda nebir amaldar oılap tapqan. Onyń kóbi jarǵydan tys áreketter bolsa da, ásker isine, tártibine tez bas ıgen sarbazdardy kórgen komandırler mundaı ádiletsiz ádisterge kóz juma qaraǵan. Sodan álimjettik áskerdegi ádetke aınalǵan. Bul damyǵan elderdiń armııasynda da saqtalyp otyr. Osy burynnan kele jatqan jaǵymsyz úrdisti joıý – búgingi áskerı komandırlerdiń negizgi mindeti.
«Egemen Qazaqstan»
