Jalpy, Qulantaý mekeni úlken Qarataýdyń Shaqpaq beli arqyly Alataýdyń Jabaǵyly silemimen jalǵasyp jatqan Boraldaı taýynyń soltústik bóligine jatady. Qulantaýdyń bókterinen janǵa shıpa kóptegen bulaqtarmen qatar, Qulan ózeni bastaý alady. Qulantaýdyń batys bókterinen, Áýlıesaıdan Uzynbulaq atalatyn bulaq aǵyp shyǵady. Kúni búginge deıin el aýzynda «Uzynbulaq – Úısin qonysy, malǵa maıdan Qarataýdyń sonysy» degen óleń joldary saqtalǵan. Halyq qyryq qyz áýlıe mekenine erte kóktemde baryp zııarat etse, Qulantaýdy da el ejelden erte qonys etken. Kóktem shyǵyp, kún jylyna salysymen jergilikti halyq negizinen osy jerdi en jaılaǵan.
Erte kóktemde eldiń Qulantaýǵa shyǵýy da tegin emes. Bul aımaqtyń qysy qatal bolǵanymen, kóktemi kórkem. Ári tabıǵattyń tal besigi sekildi, mundaǵy kórkem keńistik pen kesteli sýretti de sózben aıtyp jetkizý qıyn. Osynaý kórinisti bala kúninen kórip ósken Baýyrjan Momyshuly óziniń «Ushqan uıa» kitabynda Qulantaýdy «Altyn kún Qulan taýyna ıek artyp, tóńirekpen qoshtasqysy kelmeı, qyzara qınalyp turǵandaı seziledi. Batys jaq naqtanyp, kúlgin shapaqqa shomylyp turǵan kez Shaqpaq, Jabaǵyly, Boraldaı jondaryna sol shapaq bulaq aqqandaı seziledi», dep sýretteıdi. Ár ańyzdyń túbinde bir aqıqat, ár boljamnyń túbinde bir shyndyq bar. Áıgili tarıhshy Lev Gýmılev Qulantaýdyń etegindegi kópbulaqty qońyr salqyn jazyqta Orta Azııaǵa jasaǵan joryqtarynda Shyńǵys han nókerlerimen saýyq quryp, demalǵanyn jazady. Tipti, el aýzynda osy Qulan basynda Joshy han quryltaıǵa bara jatyp, Qarataýdyń Ordaqonǵan jerinde Úısin, Sirgeliniń bir top bılerimen kezdeskeni týraly da ańyz bar. Al taýdyń ne sebepti Qulan atalǵany jaıly naqty derek joq. Tek kónekóz qarııalardyń aıtýynsha, bul jer Qulan batyrdyń atymen atalǵan desedi.
Ár jerdiń ózindik tarıhy men taǵdyry qalyptasqan. Sol sııaqty ár kezeńderde qalyptasqan tanym men túsiniktiń de áseri mol. Uly dalanyń qalyptastyrǵan qaǵıdasy, kóktem jyldyń basy, barlyq jaqsylyq pen jańashyldyqtyń bastaýy. Endeshe, jańa mezgil kelgende tarıhpen tamyrlasý, ańyzben astasý da bir amal.
Hamıt ESAMAN,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy
