Ordabasy aýdany, Tórtkúl aýyldyq okrýgine qarasty Arystan aýylynda uıymdastyrylǵan baspasóz máslıhatynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi О́simdik sharýashylyǵy ónimderin óndirý jáne qaıta óńdeý departamenti dırektorynyń orynbasary Aqpar Máýlenov, «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ Strategııalyq josparlaý jáne taldaý bóliminiń bastyǵy Saıat Ásetov jáne Túrkistan oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Nurbek Badyraqov qatysty.
Atyz basynda qaınaǵan eńbek kúzde óteledi degen dıqandar qara jerge mańdaı terlerin aıamaı-aq tógip jatyr. Memlekettik kómek pen aýyl sharýashylyǵyna beriletin nesıelerge ıe bolǵan turǵyndar egistik kólemin eselep ulǵaıta túsken.
Tarqatyp aıtar bolsaq, aǵymdaǵy jyly Túrkistan oblysynda aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń alqaby 824 myń gektardy qurap, ótken jylmen salystyrǵanda 9,8 myń gektarǵa artqan. Egisterdi ártaraptandyrýǵa sáıkes bıdaı – 174,8 myń gektarǵa, maqta – 121,2 myń gektarǵa, kókónis, baqsha daqyldary men kartop – 124,2 myń, maıly daqyldar – 100,6 myń, dándik júgeri – 45,9 myń, jemdik daqyldar 207,6 myń gektarǵa egiledi.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi taratqan aqparatqa súıensek, elimiz boıynsha óndiriske jaramdy 147 myń traktor, 79,4 myń soqa, 249 myń topyraq óńdeıtin qural bar. Al Túrkistan oblysynda kóktemgi naýqanǵa 18 myń traktor, 2 900 kýltıvator, 1 800 tuqym sepkish, 12 900 soqa daıyndaldy. Aıta ketý kerek, óńirde shamamen 55 myń usaq sharýashylyqtardy biriktirgen 627 aýyl sharýashylyǵy kooperatıvi bar.
Búginde kún kúlimdegen tústikte 175 myń gektar alqapqa jazdyq daqyldar egildi. Sáýir aıynyń sońyn ala bazar sórelerine túsetin qyzanaq, qııar dál osy Túrkistan óńirine qarasty agrarlyq aýdan dıqandarynyń baqshalarynda ósedi. Byltyr baý-baqsha ónimderin óndirý men eksporttaýda rekordtyq kórsetkishke qol jetkizgen Túrkistan bul jetistikti jańǵyrtýǵa nıetti.
– Qazirgi tańda maqta egiletin alqapty daıyndaýdamyz. Bıyl maqtanyń Túrkııada egiletin «Lotos» degen surpyn egýdi qolǵa aldyq. Bul sapaly surypty sońǵy eki jylda synap kórdik, nátıjesi jaman emes. Sýarmaly 706 gektar jerdiń barlyǵyna osy tuqymdy sebemiz. Byltyr 200 gektar egilip, ár gektary 48 sentnerden ónim berdi. Al ózimizdiń surypty 240 gektarǵa egip, nebári 15-aq sentnerden ónim aldyq. Eki tuqymǵa ketetin jumys kúshi, sebiletin tyńaıtqysh pen dári-dármek birdeı. Aıyrmashylyq, tuqymdardyń baǵasynda bolyp tur. Túrkııalyq sortqa byltyr sýbsıdııa berilgen edi. Sharýalar osy uryq túrin egetin bolsa, onda ónimdi mol alyp, eńbekteriniń jemisin molynan kórer edi. Jalpy, eginge qajetti janarmaı, dári-dármekter men tyńaıtqyshtardy sýbsıdııamen ýaqtyly alyp otyrmyz. Alaıda, bizdi alańdatyp otyrǵany tuqymnyń baǵasy. Túrkııada egiletin maqta uryǵynyń ár kılosyn 1,5 myń teńgeden alsaq, ózimizdiń tuqymdyqty 300 teńgeden alamyz. Bir gektarǵa 20 kılodaı tuqym sebiletin bolsa, sheteldik tuqymdyqtyń baǵasy qansha bolatynyn esepteı berińiz. Sondyqtan sharýalarǵa osy tuqymdy alý úshin sýbsıdııany kóbirek qarastyrsa jaqsy bolar edi.
Jer emgen dıqandar úshin kóktemgi egis naýqany kezinde kezdesetin kedergiler de az emes. Sonyń biri – janar-jaǵarmaı tapshylyǵy.
Túıtkildi máseleni sheshý úshin Energetıka mınıstrliginiń Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligimen kelisimi boıynsha naýryz-maýsym kezeńine 380 myń tonna dızel otyny bólindi. Egistik alqaptyń ulǵaıýyn eskere otyryp, óńirlerge qosymsha 5 myń tonna dızel otyny bólindi. Aldaǵy ýaqytta otyn óńirlerge bekitilgen kestege sáıkes jetkizilmek. Energetıka mınıstrligi jaǵarmaıdyń 1 lıtrin 160 teńgeden belgiledi. Operatorlardyń jetkizý qunyn esepke alǵanda, óńirlerdegi ortasha baǵa 176 teńgege turaqtady. Bul naryqtyq baǵadan 10 paıyzǵa arzan.
Klımaty jer óńdeý isine qolaıly Túrkistan oblysy úshin egistik jerdi jalǵa alýda, tuqym satyp alýda qarjylaı qolbaılaý kezdesip jatady. Osy rette salalyq mınıstrlik 2019 jyly «Keń dala» baǵdarlamasy aıasynda AО́K sýbektilerin nesıelendirýge jyldyq syıaqy mólsherlemesi 7 paıyzdan aspaıtyn 60 mlrd teńge qarjy bólip otyr.
Aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirýshilerdi qarjylandyrýǵa nesıelik seriktestikteri arqyly – 13 mlrd teńge, ekinshi deńgeıli bankter arqyly 14 mlrd teńge, tikeleı nesıeleý arqyly 33 mlrd teńge nesıe berildi.
2006-2007 jyldary sol kezdegi Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi О́mirzaq Shókeev Túrkistan qalasy aýmaǵynda azyq-túlik beldeýin qurý týraly aıtqan bolatyn. Búginde oblys ortalyǵynda osy bastama jalǵasyn tabýda. О́ńir basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, Túrkistan qalasynyń aınalasynda radıýsy 20 shaqyrym jerge azyq-túlik beldeýin qalyptastyrý jobasyn iske asyrý boıynsha 20 myń gektar jer anyqtaldy. Jobanyń birinshi kezeńinde Túrkistan-Shymkent baǵytynda myń gektar alqapta azyq-túlik beldeýin qalyptastyrý isi bastalyp ketti. Jobanyń negizgi maqsaty – álemdegi ozyq agrotehnologııalardy paıdalana otyryp, eńbek ónimdiligin 2,5 esege arttyrý.
Qazirgi tańda Shaǵa aýyldyq okrýgynda 121 sýbektiden turatyn Yntymaq kooperatıvi qurylyp otyr. Bul myń gektar alqapta jalpy jańbyrlatyp sýarý tehnologııasymen 400 gektar jerge dándik júgeri egiledi. 400 gektarǵa súrlemdik júgeri, 200 gektarǵa jońyshqa egiledi. О́nimdi kooperatıv taýarly sút fermasyna jumsaý arqyly sútti qaıta óńdep, taýar óndirýshiler arzan baǵamen jáne joǵary ónimdilikpen Nur-Sultan, Almaty qalalaryna jetkizetin bolady. Bul joba ǵalymdardyń keńesimen júzege asyrylady. Iаǵnı, ol jerdegi topyraqtyń synamasy, makro-mıkro tyńaıtqyshtardyń kólemin anyqtaý sala bilgirleriniń qoldaýymen júrgiziledi. Al keler jyly bul joba Túrkistan – Qyzylorda, Túrkistan – Otyrar, Túrkistan – Kentaý baǵytyndaǵy jalpy aýdany 14 myń gektar alqapty qamtymaq.
Túrkistan óńirinde negizinen tamshylatyp sýarý júıesi jaqsy damyǵan. Onyń kólemi 65 myń gektarǵa jetti, respýblıkadaǵy osy júıeniń 75 paıyzy Túrkistan oblysyna tıesili. Endi azyq-túlik beldeýin qalyptastyrý jobasy aıasynda jańbyrlatyp sýarý júıesin damytýdy josparlap otyr. Iаǵnı, AQSh, Aýstralııa elderindegi tájirıbeni Túrkistan oblysynda engizý josparlanýda.
Kún qabaǵy erte ashylǵan Kúngeıde egistik naýqany qyzyp jatyr. Eńbek maıdany endi ózge óńirlerde de jandanyp sala beredi.
Túrkistan oblysy,
Ordabasy aýdany
