Bul – Ulttyq qordan 2019-2021 jyldary bólinetin kepildendirilgen transfert jáne osy merzimge arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly zańdarǵa ózgerister pen tolyqtyrýlar engizý týraly Májilis maquldaǵan zań jobalary. Eki zań jobasy da birtekti bolǵandyqtan olar birge qaraldy. Zań jobalary boıynsha baıandamalardy Ulttyq ekonomıka, Qarjy mınıstrlikteri jáne Ulttyq bank basshylary jasap, ózgerister men tolyqtyrýlar 2019-2021 jyldarǵa arnalǵan naqtylanǵan makroekonomıkalyq kórsetkishter negizinde ázirlenip, Elbasynyń Nur Otan partııasynyń XVIII sezinde jáne jyl saıynǵy Joldaýlarynda aıtqan tapsyrmalaryn, Prezıdenttiń «Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik basqarý júıesin odan ári jetildirý jónindegi sharalar týraly» Jarlyǵyn iske asyrýǵa baǵyttalǵanyn atap ótti.
Baıandamalardan 2018 jylǵy IJО́ 58,8 trln teńgeni quraǵany jáne bul 2019 jyldy baǵalaýǵa bazalyq kórsetkish bolǵany aıtyldy. 2019 jyly munaı óndirý 1,5 paıyzǵa tómendeıtini jetkizildi. Alaıda, qyzmet kórsetý sektory boıynsha joǵary ósim kútilýde. 2019 jylǵa arnalǵan bazalyq parametrler buryn maquldanǵan deńgeıde saqtalǵany da aıtylyp, munaıdyń 1 barreliniń baǵasy 55 AQSh dollary kóleminde, al dollardyń teńgege shaqqandaǵy baǵamy 370 teńge bolady dep boljanǵany eskertildi. Jyldyq ınflıasııanyń nysanaly dálizi 4-6 paıyz, eksport 54,4 mlrd, ımport 32,9 mlrd dollarǵa deıin ulǵaıatyny aıtyldy. 2019 jylǵy IJО́-niń ósimi 3,8 paıyzdy quraıdy dep jobalanǵan, ıaǵnı ol 64,3 trln teńge bolmaq. Bul 2018 jylǵy qarashada maquldanǵan kórsetkishten 323,5 mlrd teńgege artyq. Jan basyna shaqqandaǵy IJО́ 9 409,2 AQSh dollaryn quramaq.
Zań jobalary boıynsha qosymsha baıandamany Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń tóraıymy Olga Perepechına jasady. О́ziniń baıandamasynda ol atalǵan tapsyrmalardy oryndaý maqsatynda bıýdjettiń shyǵys bóligi 10 trln 727 mlrd teńgeden 11 trln 895 mlrd teńgege ósip, 1 trln 168 mlrd teńgege ulǵaıtylǵanyn jetkizdi. Sonymen birge ózgeristerdiń naqty qandaı baǵyttarǵa engizilgeni ataldy. Sonyń ishinde «Áleýmettik qamqorlyq» baǵdarlamasyn iske asyrýǵa 443,3 mlrd teńge bólinedi. Bul qarajat azamattardyń keıbir kategorııalaryn qoldaýǵa, az qamtylǵan otbasylaryn turǵyn úımen qamtýǵa, aımaqtyq ınfraqurylymdardy damytýǵa jáne «Aýyl – el besigi» atty arnaýly jobany iske asyrýǵa jumsalatyn bolady.
Ekinshiden, Elbasy jarııalaǵan Jastar jylynda «Jas kásipker» jáne «Jas maman» baǵdarlamalaryn iske asyrý sheńberinde 24,6 mlrd teńge bólinetin bolǵan. Ekonomıkanyń turaqtylyǵyn arttyrý jáne aımaqtarda turaqty jumys oryndaryn ashý maqsatymen Qazaqstannyń ınvestısııalyq qory qurylyp, oǵan Ulttyq qordan 370 mlrd teńge bólinedi. Sonymen birge O.Perepechına óziniń baıandamasynda bıýdjettiń buryn bekitilgen keıbir baǵyttaǵy shyǵystarynyń azaıtylǵanyn jetkizdi. Sonyń ishinde 11 bıýdjettik baǵdarlama ákimshiligi boıynsha shyǵystar 102 mlrd teńgege azaıtylǵan. Osynyń ózi memlekettik organdardyń strategııalyq josparlaryn iske asyra almaý qaýpine soqtyrýy múmkin, dedi ol. Sonymen birge bıylǵy áleýmettik shyǵystardyń kóptigi keler jyldardaǵy osyndaı turaqty shyǵystardy qarjylandyrýǵa qıyndyq týǵyzatynyn aıtty.
Al ınvestısııalyq jobalar týraly ol tipti pessımıstik boljamdar bildirdi. «Jobalardy iske asyratyn jáne nátıjelerge qol jetkizetin normatıvtik jáne metodologııalyq qajetti bazalardyń bolmaýy bólingen qarajattar kóleminiń mańyzy men jetkiliktiligin baǵalaýǵa múmkindik bermeıdi, sondyqtan kóptegen suraq týady», dedi ol. Al «Aýyl – el besigi» jobasyna bólinetin qarajat týraly aıtqanda, bul maqsatqa buryn memlekettik «Nurly jer» baǵdarlamasy boıynsha qarajat qarastyrylǵanyn, alaıda Úkimet áli kúnge ártúrli eldi mekenderge arnalǵan aımaqtyq standarttar júıesin ázirleýdi aıaqtamaǵanyn, sondyqtan osy taqylettes baǵdarlamalardyń bárin úılestirý kerektigi aıtyldy. Sonymen birge ol Parlamenttiń 20 naýryzda bolǵan birlesken otyrysynda astananyń Nur-Sultan ataýyna ózgeretini jáne jańa memlekettik organ – Elbasy Keńsesin qurý shyǵystary da bıýdjettiń osy tolyqtyrýlarynda eskerilgenin aıtty.
Onyń aıtqan keıbir syn-pikirlerin palata Tóraǵasy D.Nazarbaeva qoldaıtynyn jetkizip, aýyldy damytýǵa arnalǵan barlyq baǵdarlamany úılestirý qajettigin atap kórsetti. «Agrarlyq máseleler, tabıǵatty paıdalaný jáne aýyldyq aýmaqtardy damytý komıteti Úkimetpen jáne beıindi mınıstrliktermen birlesip, osy máseleni naqtylaýy kerek dep oılaımyn, sosyn biz ony Senattyń otyrysynda qaraımyz», dedi Tóraǵa.
Zań jobalaryn talqylaýda da senatorlar úlken belsendilik kórsetti. Sonyń ishinde senator B.Áıtimova qaralyp otyrǵan zań jobasy áleýmettik salaǵa, qaýipsizdik pen ınfraqurylymǵa mán bere otyryp, bıýdjet shyǵystarynyń basymdyqtaryn qaıta qaraý arqyly halyqtyń ómir súrý sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan asa mańyzdy qujat bolyp tabylatynyn kóldeneń tartsa, senator E.Mamytbekov óziniń sózinde bıýdjet qarajattaryn sapasyz josparlaý men tıimdi paıdalana almaýdyń jaýapkershiligin arttyrý sharalaryn kúsheıtýdi usyndy. Ondaıǵa tártiptik qana emes, ákimshilik jaýapkershilik júktelýi kerek. Sondyqtan «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» zańǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizilýi kerek, dedi ol.
Senator Dúısenǵazy Mýsın bıýdjetti naqtylaý týraly zań jobasynyń basty ereksheligi halyqty áleýmettik qoldaýdy kúsheıtý bolyp tabylatynyn atap ótti. Degenmen, joba sheńberinde halyqtyń tyǵyzdyǵy, ınfraqurylymnyń jaǵdaıy, jańa jumys oryndaryn ashý múmkindigi mol 1781 eldi meken iriktelgenimen, osy jobany iske asyrýǵa baǵyttalǵan uıymdastyrý sharalary jáne aımaqtyq standarttar júıesin ázirleý jumystarynyń búginge deıin aıaqtalmaǵanyn kóldeneń tartty. Onyń pikirinshe, memleket tarapynan aýyldyq aýmaqtardy damytý boıynsha qabyldanǵan baǵdarlamalar jetkilikti, alaıda olardy iske asyrý boıynsha júıeli jumystardy júrgizetin jaýapty jáne úılestirýshi naqty memlekettik organdy anyqtaý qajet.
Jan-jaqty uzaq talqylaýlardan keıin «Ulttyq qordan 2019-2021 jyldarǵa arnalǵan kepildendirilgen transfert týraly» zańǵa ózgeris engizý týraly zań jobasy qabyldandy. Al respýblıkalyq bıýdjet týraly zańǵa Senat engizgen 33 túzetý qabyldanyp, kelisý úshin Májiliske jiberildi.
