Dıqandar qyrdaǵy qyzý eńbekke attanady

Jalpy dıqandar úshin jyl­dyń tórt mezgili qarbalas jumys deýge bolady. Onyń syrtynda óńir­diń agroónerkásip keshenin damy­týdyń 2018-2022 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasy tujy­rymynyń údesinen shyǵý da osy saladaǵy tynymsyz izdenister men ilkimdi isterden turatyny aıan. О́t­ken jylǵa salaýat, dıqan­nyń keýseni bos bolǵan joq. Oblys boıynsha 4,7 mln tonna astyq, 355 myń tonna maıly daqyldar, 188 myń tonna kartop, 75 myń tonna kókónis jınalyp, satýǵa da, ishki suranystarǵa jaratýǵa da jetip artyldy.

О́tken jyldyń astyq nary­ǵyna da ókpe joq, qyzyl dánniń tonnasy 70 myń teńgeden aınaldy. Bul aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshilerdiń qar­­jylaı jaǵdaılaryn ser­pil­tip tastady. О́ńirdegi aýyl sha­­rýashylyǵy salasynyń ále­ýeti arta tústi. Oǵan aýyl sha­rýa­shylyǵy ónimin 502 mln AQSh dollary kóleminde eksport­taý­dyń ózi jaqsy dálel ekenine sóz joq. Aýyl sharýashylyǵy qyz­metkerleriniń jyl saıyn kók­temgi dala jumystarynyń aldynda ótetin dástúrli keńesinde oblys ákimi Arhımed Muhambetov salaǵa memlekettiń kórsetip otyrǵan kómegi az emesin, kóp sharýa sol arqyly bitetinin aıtty.

– О́tken jyly oblystyń aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndi­rýshileri 26,2 mlrd teńge sýb­sıdııa aldy. Kredıttik qarjylardyń qoljetimdiligi jeńildedi. Mysaly, ótken jyly kóktemgi dala jumystary men kúzgi jıyn-terindi ótkizýge 12,8 mlrd teńge jeńildetilgen kredıt berildi, – dedi Arhımed Begejanuly.

Ǵalym Ivan Mıchýrın aıt­qandaı, «tabıǵattyń bermegenin tartyp almasa da», Qazaqstannyń soltústik aımaǵynda aýyl sharýa­shylyǵynyń tabysy aýa raıynyń qolaıly bolýymen qatar, ozyq tehnologııaǵa, qýatty tehnıkaǵa, tyńaıtqysh pen zııankesterden qorǵaıtyn hımııalyq dári-dár­mekke jáne sonyń barlyǵyn úı­lestiretin sharýashylyq je­tek­shilerine tyǵyz baılanysty. Bıyl qostanaılyq dıqandar 5,3 mln gektarǵa dán sińirgeli otyr. Onyń 4,7 mln gektary dándi da­qyldardyń úlesine tıedi. Egin alqabyn ártaraptandyrý bıyl da jalǵasyn tabady, maıly daqyldar alqaby 46 myń gek­tarǵa keńeıip, 476 myń gektardy qurap otyr. Suranysy da, tabysy da mol daqyldyń óni­mi negizinen eksportqa shyǵa­rylady. Eger 5 jyl buryn oblystaǵy óńdeý kásiporyndary 39 myń tonna ósimdik maıyn óndirse, búginde bul kórsetkish 151 myń tonnaǵa jetip, 4 ese artty. Osyǵan sáıkes ósimdik maıyn syrtqa shyǵarý da 4 esege kóbeıdi. О́ńdeý kásiporyndaryn shıtkizatpen qamtamasyz etý 13 pa­ıyzǵa ósti. Oblys ákimi A.Muhambetov munyń ózi áli de ýaqyt talabyna saı emesin, bul daqyldyń alqabyn álde de ulǵaıtý kerektigin aıtty.

– Alqapty ártaraptandyrý aýyl sharýashylyǵyndaǵy tabys­qa jetýdiń bir joly bolyp sanalady. Maıly daqyldar alqaby jyl saıyn kóbeıip keledi, biraq bul az. Qazir 476 myń gektarǵa jetti, bul 700-750 myń gektar bo­lýy tıis. Maıly daqyldar negi­zinen Qarabalyq, Fedorov, Meń­diqara. Altynsarın aýdan­darynda sebiledi. Al nege Uzyn­kól, Sarykól, Qostanaı aýdan­da­ryndaǵy dıqandar naryq sura­­nymyndaǵy daqyldy ósi­rýdi qolǵa almaı otyr? Bul aýda­n­dardaǵy topyraq qunary da, ylǵal túsýi de daqyldyń osy túrin óndirýge qolaıly eke­­­ni belgili. Buryn oblys­ta kúnbaǵysty óńdeıtin kásip­oryndar bolmaıtyn. Endi joba qu­ny 300 mıllıon dollar tura­tyn ınvestısııalyq óńdeý keshe­niniń qurylysy aldaǵy jyly aıaqtalady. Bul jylyna 150 myń tonna ósimdik maıyn óndirse shıkizatty qaıdan alýy kerek? – degen Arhımed Begejanuly aýdan ákimderine maıly daqyldar alqabyn kóbeıtýge talap qoıdy.

Egin sharýashylyǵynda tuqym men tehnıkany daıyndaý jyl saıyn basty nazarda bolady. Jer­ge dán sińirilip, qambaǵa tús­kenge deıin astyq kútimine kóp nár­se kerek, biraq bul ekeýinsiz egin bol­maıdy. Oblys alqaptarǵa tolyq jetetin 545,2 myń tonna bı­daı tuqymymen qamtamasyz etildi. Laboratorııalarǵa sapasyn tekserýge qambaǵa quıyp alǵan tuqymnyń 368 myń tonnasy jetkizilgen. Barlyǵynyń der­lik sapasy jaramdy ekeni anyqtaldy.

Qýatty tehnıkasyz búginde egin sharýashylyǵyn elestetý múm­kin emes. Oblys ákiminiń aýyl sharýashylyǵy jónindegi orynbasary Ǵaýez Nurmuhambetovtyń aıtýynsha, oblystaǵy 24 myń traktordyń 70 paıyzynyń paıdalaný merzimi on jyldan asyp ketken. О́tken jyly tehnıka parkiniń tek 2,3 paıyzy ǵana jańartyldy. Árıne, mundaı shabyndyqpen tehnıkalardyń paıdalaný merzimin qysqartýdyń múmkindigi az ekeni de belgili. Oblysta jyl saıyn tehnıka jańa­laıtyn sharýashylyqtar da bar. Mysaly, ótken jyly Qara­sý aýdanyndaǵy «Aq nıet», «Astana Grand Treınd», Qamys­ty aýdanyndaǵy «Altyn­sa­rıno», «Qaırat» sekildi sharýa­shy­­lyqtardyń árqaısysy 6-dan 17 birlikke deıin aýyl sharýa­shylyǵy tehnıkalaryn alǵan.

Sáýir aıynyń basynda oblys or­talyǵynda eki ret aýyl sha­rýashylyǵy kór­me­si uıym­dastyryldy. Onda Qostanaıdyń «AgromashHoldıng» mashına jasaý zaýytynda qurastyrylyp jat­qan traktorlary da usy­nyl­dy.

– Jalpy, oblysta mashına qurastyrý klasteri qalyp­ta­syp keledi. Ásirese, aýyl sharýa­shylyǵy tehnıkalaryn alýǵa mol múmkindik bar. «Esil» kombaındaryn alyńyz. Sýbsıdııa bar, sheteldik tehnıkalarǵa qaraǵanda arzan, qosalqy bólshekteri tez tabylady. Traktorlar, astyq tasıtyn júk mashınalary da solaı, ózimizde qurastyrylyp jatyr, – dedi oblys ákimi.

Aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshilerdiń jyl saıy­n ótetin dástúrli keńesinde egin sharýashylyǵyna qatysty barlyq másele aıtylady. Osy joly da mıneraldyq tyńaıt­qyshtar, aram shópke qarsy qoldanylatyn hımııalyq zattar, kókóniske qatysty sýarmaly jerler tehnologııalary jóninde máseleler qamtyldy. Kóptegen sharýashylyqtar mı­neraldyq tyńaıtqyshtardy ýaqtyly, tıimdi qoldanbaıdy. Sonyń saldarynan kúzde gektar aınalymynyń nasharlaýy óz aldyna, qambaǵa túsken dánniń sapasy tómendeıdi. Mysaly, 2014 jyly dıqandar astyq qabyldaý kásiporyndaryna ótkizgen as­tyqtyń 10 paıyzy 4 klasqa jat­qyzylsa, 2018 jyly osy kór­set­kish eki esege kóbeıgen.

Degenmen, aýyl sharýashy­lyǵynda sıfrlandyrý jumys­tary birtindep qarqyn alyp ke­ledi. Tuqym daıyndaý isi de bu­rynǵydan jaqsardy. Eń bas­tysy, dıqandar qyrdaǵy qyzý eń­bekke attanýǵa tas túıin daıyn.

QOSTANAI