Maqsat – zańnama sapasyn jaqsartý
Sársenbi, 16 mamyr 2012 8:45
Elimizde tuńǵysh ret ótkizilgeli otyrǵan respýblıkalyq Zańgerler sezinde qaralatyn máseleler jáne osy salada keıbir qordalanyp qalǵan túıtkildi jáıtter tóńireginde Qazaqstan Respýblıkasy zań shyǵarý ınstıtýtynyń dırektory Asylbek SMAǴULOVPEN tildesken edik…
– Asylbek Aıjaryquy, Zańgerler sezinde qandaı máseleler qaralmaqshy?
Sársenbi, 16 mamyr 2012 8:45
Elimizde tuńǵysh ret ótkizilgeli otyrǵan respýblıkalyq Zańgerler sezinde qaralatyn máseleler jáne osy salada keıbir qordalanyp qalǵan túıtkildi jáıtter tóńireginde Qazaqstan Respýblıkasy zań shyǵarý ınstıtýtynyń dırektory Asylbek SMAǴULOVPEN tildesken edik…
– Asylbek Aıjaryquy, Zańgerler sezinde qandaı máseleler qaralmaqshy?
– Zańgerlerdiń sezinde, birinshiden, memleketimizdiń jıyrma jyldyq quqyqtyq damýy boıynsha qorytyndylar, aýqymdy máseleler talqylansa, ekinshiden, quqyqtyń nasıhattalýyna jáne azamattardyń quqyqtyq mádenıet deńgeıin joǵarylatýyna múmkindik týǵyzý joldary qarastyrylmaq. Sondaı-aq, quramyna respýblıkamyzdyń quqyq qorǵaý qyzmetkerleri jáne sot júıesiniń belgili ǵalymdary, quqyq zertteýshileri jáne quqyq salasynyń ardagerleri enetin Qazaqstan Respýblıkasy zańgerler odaǵyn qurý máselesi de talqylanbaqshy. Basqosý qorytyndylary boıynsha, konseptýaldy jaǵdaıda memleketimizdiń quqyqtyq damýyna negiz bolatyn nysandaǵy qujattar qabyldanady.
– Siz basqaryp otyrǵan ınstıtýttyń osy saladaǵy atqaryp jatqan negizgi jumystary jaıynan habardar etseńiz.
– Bizdiń táýelsiz Qazaqstanda jıyrma jyl ishinde barlyq reformalar quqyq kómegimen júzege asyrylyp keledi. Solardyń ishinde 1994 jyly Prezıdent qaýlysymen bekitilgen Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy quqyqtyq reformanyń memlekettik baǵdarlamasyn ataýǵa bolady. Sol baǵdarlamany oryndaýdyń basty nátıjesi qoǵam men memleket damýynyń strategııalyq baǵyttaryn aıqyndap bergen, adam men azamattyń negizgi quqyqtary men bostandyqtaryn, sondaı-aq memlekettik ınstıtýttardyń jańa júıesin bekitken, memleketimizde Elbasy N.Nazarbaevtyń bastaýymen 1995 jylǵy 30 tamyzda respýblıkalyq referendýmda qabyldanǵan el Konstıtýsııasy boldy.
Quqyqtyq memleketti qurý jolyndaǵy kelesi jetistigimiz 2002 jylǵy qabyldanǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń Quqyqtyq saıasat tujyrymdamasy bolyp tabylady. Quqyqtyq saıasattyń negizgi máseleleri bolyp quqyq júıesin damytýdyń negizgi baǵyttaryn, arqaýlyq tetikterin memlekettik turǵyda ázirleý jáne quqyq qoldaný praktıkasy sharalaryn 2010 jylǵa deıin jetildirý kózdelgen.
– Bizde quqyqtyq memleket qurý jolynda qandaı sharalar júzege asyrylýda?
– Memlekettiń maqsaty óz azamattarynyń quqyqtaryn qorǵaý dep aıtýǵa bolady.
Ulttyq quqyqty damytýdyń negizgi baǵyttary Qazaqstan Respýblıkasynyń 2010 jyldan 2020 jylǵa deıingi kezeńge arnalǵan Quqyqtyq saıasat tujyrymdamasynda óz kórinisin tapty. Quqyqtyq saıasat tujyrymdamasy erejelerin iske asyrý quqyqtyq memleket qurýdyń jańa kezeńinde Konstıtýsııanyń negizgi ıdeıalary men qaǵıdalaryn is júzine asyrýǵa múmkindik beredi.
Tujyrymdamada belgilengen memlekettiń quqyqtyq saıasatynyń negizgi baǵyttaryna sáıkes qazaqstandyq zańnamanyń keshendi damýy men onyń tıimdi qoldanylýy zańdylyq rejimniń odan ári kúsheıýine, adam men azamattyń konstıtýsııalyq quqyqtary men bostandyqtarynyń saqtalýyna, eldiń turaqty áleýmettik-ekonomıkalyq damýyn qamtamasyz etýge, qazaqstandyq memlekettiliktiń kúsheıýine múmkindik týǵyzady. Sonymen birge, memlekettik bılik ınstıtýttarynyń tıimdi qyzmet etýi, bıliktiń zań shyǵarý jáne atqarý salalarynyń syndarly jáne serpindi ózara is-qımylyn júzege asyrýy tek qana elimizdiń zańdary arqyly qamtamasyz etiletin bolady. Bul respýblıkamyzdyń quqyqtyq memleket retinde qalyptasýyna jáne nyǵaıýyna jol ashady.
– О́zińizdi osy salada tolǵandyryp júrgen ózge de máseleler týraly aıtyp ótseńiz?
– Qazirgi kezde meni de, qazaqstandyq qoǵamdy da oılandyryp júrgen kúrdeli máseleniń biri – zańdardyń qazaq jáne orys tilderindegi mátinderiniń sáıkessizdigi. Qoǵamda qalyptasqan pikir boıynsha ol – aýdarmashylar tarapynan jiberilip jatqan qateler. Meniń oıymsha, bul máseleniń sebebi men túıini keshendi sıpatta. Barlyq máseleni aýdarmashylarǵa artyp qoıýǵa bolmaıdy. Memlekettik organdar men uıymdarda aýdarmashylardyń tıisti bilimi men kópjyldyq qyzmettik ótili bar. Onyń ústine aýdarma jasaýdyń teorııalyq jáne ádistemelik negizderi de jasalǵan. Osy turǵydan zań jobasy mátinderiniń teń túpnusqalylyǵyn qamtamasyz etý ońaı is sııaqty bolyp kórinedi. Biraq ol úshin zań jobasy mátinine ǵylymı lıngvıstıkalyq saraptama júrgizý máselesi kún tártibindegi ózekti máseleniń biri bolyp otyr. О́kinishke qaraı, munyń áli túbegeıli turǵyda sheshilmeı kele jatqany da shyndyq.
Zańdy qoǵamdyq qatynastardy quqyqtyq retteıtin qural desek, bul quraldyń minsiz bolýynyń basty faktorynyń biri onyń leksıkasynyń durystyǵyna, anyqtyǵyna, dáldigine kelip saıady. Osy rette lıngvıstıkalyq saraptamany saýatty júrgizýge qoıylatyn talap óte joǵary bolýy shart. Bul arada kóp nárse fılolog mamannyń da, zańger mamannyń da biliktilik sanatyna baılanysty.
Zań termınologııasyn jetildirý problemasy da kún tártibindegi ótkir máselelerdiń biri. Sondyqtan Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti janyndaǵy Memlekettik termınologııa komıssııasynyń jumysyn odan ári jetildirý qajet dep paıymdaımyz.
Jalpy, zańgerlerimiz bar, lıngvıst, fılolog mamandarymyz bar, kóterilgen máseleler tóńireginde oılasyp, birlesip atqarar jumysty túbegeıli jolǵa qoıa bilsek, ulttyq zańnamanyń sapasyn jaqsartýǵa bolady degen oıdamyn.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken Ábdirahman QYDYRBEK,
«Egemen Qazaqstan».
