Másele zańdy bilmeýden emes, ony syılamaýdan týyndaıdy

Senbi, 2 maýsym 2012 8:28

«Elge el qosylsa – qut». О́tken jyldyń qazan aıynda Memleket basshysy N.Nazarbaev Ońtústikke kelgen saparynda jaqyn jyldarda Shymkent qalasy turǵyndarynyń sanyn 1 mıllıonǵa jetkizý jóninde tapsyrma ber­geli beri bul aımaqta úlken jumystar júrip jatyr. Osyǵan baılanysty shyraıly Shymkenttiń shekarasy ózgerip, qalamen irgeles jatqan Saıram, Tóle bı jáne Ordabasy aýdandarynyń biraz jeri oblys or­ta­ly­ǵy­nyń aýmaǵyna ótti. Onsyz da kórshi aýdandardyń keıbir aýyldary kún sanap keńeıip kele jatqan qalamen qosylyp, mıdaı aralasyp ketken edi. Sóıtip, buryn qalanyń aýmaǵy 39 myń gektar bolsa, endi 117 myńǵa keńeıdi. Árıne, bul jaǵdaı tynysy men tirshiligi bólek Shym-qalanyń tirligine dem berip, qut-bereke daryǵan qazanyn úlkeıte túskeni daýsyz.

Senbi, 2 maýsym 2012 8:28

«Elge el qosylsa – qut». О́tken jyldyń qazan aıynda Memleket basshysy N.Nazarbaev Ońtústikke kelgen saparynda jaqyn jyldarda Shymkent qalasy turǵyndarynyń sanyn 1 mıllıonǵa jetkizý jóninde tapsyrma ber­geli beri bul aımaqta úlken jumystar júrip jatyr. Osyǵan baılanysty shyraıly Shymkenttiń shekarasy ózgerip, qalamen irgeles jatqan Saıram, Tóle bı jáne Ordabasy aýdandarynyń biraz jeri oblys or­ta­ly­ǵy­nyń aýmaǵyna ótti. Onsyz da kórshi aýdandardyń keıbir aýyldary kún sanap keńeıip kele jatqan qalamen qosylyp, mıdaı aralasyp ketken edi. Sóıtip, buryn qalanyń aýmaǵy 39 myń gektar bolsa, endi 117 myńǵa keńeıdi. Árıne, bul jaǵdaı tynysy men tirshiligi bólek Shym-qalanyń tirligine dem berip, qut-bereke daryǵan qazanyn úlkeıte túskeni daýsyz.

Jalpy alǵanda, Ońtústik Qazaqstan oblysynyń tirligi ońǵa basyp, erekshe qarqynmen damyp kele jatqanyn eldiń bári moıyndaıdy. Qazaqstanda tirshilik keship jatqan turǵyndardyń 15,6 paıyzy osy Ońtústikte qonys tepken. Alla­ta­ǵa­lam Ońtústiktiń altyn qursaqty analaryna berekesin darytyp-aq tur. Bala týý sany kóbeıip, osy topyraqta ósip-ónip jat­qa­ny da barshylyq, syrttan kóship kelip jatqa­ny da kóp. Sonyń ishinde jeri qut­ty, maly sútti, shybyq shanshysań shynar ósetin Shymkent qalasynyń ómir bazary bir sát te báseńdegen emes. Áıtse de, «bi­reýdiń to­ńyp, bireýdiń toıyp sekiretini» ras eken. «Aıtpasa sózdiń atasy óledi» degen, el qalanyń aýmaǵy keńeıip, qana­tyn keńge jaıǵanyna qýanyp jatsa, keı­bir sheneý­nikter osyndaı abyr-sabyr sát­ti paıdalanyp, jerlerdi saýdalaýmen áýre bop júripti.

Ońtústik Qazaqstan oblystyq prokýratýrasy jyl basynan beri «Mıllıon turǵyny bar qalaǵa – jer zańnamasyn buz­bastan» jobasyn júzege asyrýda. Jo­banyń basty maqsaty – Shymkent qalasy boıynsha, qalanyń bas josparyna engi­zi­lip jatqan ózgertýlerge saı Saıram, Tóle bı jáne Ordabasy aýdandary aýmaqtary­nan qalaǵa kirgiziletin jer telimderin zań­syz taratý, jerlerdi zańsyz ıelený de­rekterin boldyrmaý, zańsyz tabystalǵan jerlerdi memleketke qaıtarý. Sóıtip, osy jobanyń arqasynda az ǵana ýaqyttyń ishin­de kóptegen zań buzýshylyqtar anyq­ta­lyp, ákimder jer ýchaskelerin qolyn­da­ǵy «kózir» karta sııaqty kóretini taǵy bir kórinis berdi. Qolynan kelip turǵanda qonyshynan basyp jibergen sheneýnikter jerdi saýdalap úlgerip, «kózirlerin» paıdalanyp qalýǵa qatty asyqqandary aıdan anyq. Mysaly, Ordabasy aýdany ákim­di­gi­niń laýazymdy tulǵalary jerler oblys ortalyǵynyń aýmaǵyna kiretinin bile tura Badam aýyl okrýgine qarasty Al­tyn­tóbe eldi mekenimen irgeles jatqan aýyl­sha­rýashylyq maqsatyndaǵy 95,37 gektar jer teliminiń paıdalaný maqsa­­tyn ózger­tip, aýmaqty 865 jer telimine bólgen. Prokýratýra qyzmet­ker­leri bul isti der kezinde tekserip, olardyń nebári 4 jer ýchaskesin ǵana úlestirip úl­ger­genin anyqtady. Erteńgi kúni bul jer­ler­diń suraýy bolatynyn, onyń sońy daý­ǵa ulasatynyn, eldiń de, jerdiń de kıesi, nalasy bolatynyn ordabasylyq laýazymdy tulǵalar oılady ma eken, sirá? Áı, qaıdam…

Sansyz baptar eli – Saıram jerindegi keıbir sheneýnikter jer satýdyń jańa bir ádisin oılap tapqan sııaqty. Saıram aýdany ákimdiginiń №925 sandy qaýlysymen A. Ahtamonovqa Jańatalap aýyl okrýgi aýmaǵyndaǵy arnaýly jer qorynan jalpy mólsheri 10,0 gektar jer aýksıonsyz be­rilip ketken. Sondaı-aq mundaı fak­tiler Shymkent qalasy, Ordabasy, Tóle bı aýdandarynda da jıi kezdesedi. Ordabasy aýdanynyń ákimdigi konkýrstar boıynsha qajetti birde-bir qujattardy talap etpeı, 2 qatysýshyny («Syrly qum» jáne Syzdyqov) jeńimpaz dep tanyǵan. Sirá, «qazanshynyń óz erki, qaıdan qulaq shy­ǵar­sa» dep oılasa kerek, ánsheıinde bir qujat úshin basyńa «baq» qondyryp, sandaltyp jiberetin konkýrstyq komıssııa joǵarydaǵy eki jeńimpazdan tıisti anyq­tamalardy da, tipti jer ýchaskesin paıdalaný týraly baǵdarlamany da talap et­pepti. Komıssııanyń mundaı «jumsaqtyq» tanytýynyń astarynda qandaı pıǵyl, qandaı jymysqy áreket jatqanyn ishińiz árıne, sezedi. «Osy konkýrstardyń bar­lyǵy prokýrordyń narazylyǵymen bu­zyl­dy. Jalpy alǵanda «Mıllıon tur­ǵyny bar qalaǵa – jer zańnamasyn buz­bastan» jobasyn júzege asyrý kezinde 810,6 gektar jerler zańsyz tabystalǵany anyqtalyp, olardy qaıtarýǵa sotqa 17 talap-aryzdar berildi, 8 narazylyq kelti­rildi. Qazirgi kezde memleketke 161,3 gektar jer qaıtaryldy» deıdi oblystyq prokýratýranyń 1-shi basqarmasynyń aǵa prokýrory Erbol О́stemirov.

«Shymkentte zańdy buzýǵa bolmaıdy, ony tek aınalyp ótýge bolady». Ońtústik turǵyndarynyń arasynda anekdotqa aınalyp ketken osynaý ázil, ásirese, Shymkenttiń jer jónindegi mamandaryna arnalǵan ba dersiń… Elimizdiń statıstıka agenttiginiń 2012 jyldyń 1 qańtarynda bergen málimetinde Shym-qalada 642,9 myń halyq turatyny kórsetilipti. Bul oblys turǵyndarynyń 24,5 paıyzyn quraı­dy degen sóz. Dál búgingi kúni qala aýma­ǵynan jeke úı salý úshin ótinish bergen 61 myń adam kezekte tur. Alaıda qalalyq ákimdik osynaý kezekti qysqartýdyń ornyna, bos jerlerdi ońdy-soldy úlestirý­de. Sonyń biri retinde «ShymkentGeoproektMontaj» JShS pen K. Záýirbekovke eshqandaı aýksıonsyz 500 jáne 80 gektar jerdiń berilip ketkenin aıtýǵa bolady. Dál qazir Abaı aýdandyq prokýrorynyń narazylyǵymen bul jerlerdiń memleket­tik aktisi jaramsyz dep tanylyp, sotta qaralyp jatyr. Budan basqa bir jer ýchaskesi eki adamǵa berilip ketken, ıaǵnı, aýyl ákimderiniń aktilerdi qoldan jasap, jerlerdi zańsyz ıelenýi týraly faktiler de jıi kezdesedi. Mysalyǵa, Shymkent qalasyna qarasty Qyzyljar aýylynyń ákimi 2004 jyly bir jer ýchaskesin Sh. Anarbaeva men B. Dosjanovqa berý týraly sheshim shyǵarsa, týra sol jer ýchaskesi aýyl ákiminiń sheshimimen B. Sarıev degen azamatqa da berilgeni anyqtalyp otyr. Sondaı-aq, Shymkentte 34 jer ýchaskesin zańsyz paıdalaný derekteri anyqtaldy. Qaladaǵy «Qaıtpas-2» shaǵyn aýdanynda turatyn K.degen azamatsha óz jer telimine turǵyn úı salǵan. Biraq, eshqandaı qu­jat­tarsyz qasyndaǵy 633 sharshy metr jer telimin zańsyz ıelenip, jerdi qorshap, oǵan da úı salyp alypty. Jaqynda ǵana Shymkent qalasynyń ákimi aýysyp, bul qyzmetke buǵan deıin Túrkistanda tyndyrymdy tirligimen tanylǵan Qaırat Mol­daseıitov taǵaıyndaldy. Jańa ákim jer máselesindegi kemshilikterge kóz juma qaramaıdy degen úmitimiz bar.

Taıaýda «Nur Otan» HDP janyndaǵy Sybaılas jemqorlyqpen kúres jónindegi respýblıkalyq qoǵamdyq keńestiń tór­aǵa­sy Oralbaı Ábdikárimov elimizdegi jer qatynastary salasy sybaılas jemqorlyq jóninen memlekettik satyp alý qyz­me­ti­nen keıin ekinshi orynda turǵanyn tilge tıek etken-di. Osy ýaqytqa deıin Jer resýrstaryn basqarý agenttigi men onyń uıymdarynda qyzmet istegen árbir ekinshi adam jer qatynastary salasyndaǵy zań­dy­lyq­ty buzýǵa jol bergeni úshin ákim­shilik jaýapqa tartylypty. Ońtústik Qa­zaqstan oblysy boıynsha Ekonomıkalyq qylmys­qa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kú­res departamentiniń málimetine qaraǵanda, 2010-2012 jyldary jer salasy boıynsha laýazymdy tulǵalardyń ústinen 7 qylmystyq iz qozǵalǵan. Oblys­tyq prokýratýra organdary jer salasy boıynsha 2010 jyl men 2012 jyldyń 3 aıy aralyǵynda 215 tekserý júrgizip, 7428 zań buzýshylyqty anyqtapty.

Áıteýir, quzyrly organdardyń bergen málimetine qarasańyz, Ońtústikte jer salasynda nebir qıturqy, adam balasynyń oıyna kirip shyqpaıtyn qýlyq-sumdyq­tar­dyń bolyp jatqanyn kórip, shynynda bul salany jemqorlyq jaılap alǵanyna kóz jetkizer edińiz. Árıne, eldiń bárin, jer máselesimen aınalysatyn maman­dar­dyń bárin birdeı qaralap, topyraq shashýdan aýlaqpyz. «Bir qumalaq bir qaryn maıdy shiritedi» degen, keıbir pysyq­tar­dyń jyl­postyǵy, jerdi ákesinen qalǵan dáýletteı kóretin jemqorlardyń áreketi bul salanyń bultyn qoıýlatyp tur. Áıt­pese, Shymkenttiń halqy shetinen eńbekqor, qol qýsyryp otyr­ǵan­dy bil­meıdi, qashan kór­seń bir sharýalarmen shapqylap júrgeni. Mıllıon turǵy­ny bar qalanyń da myń san máselesi bolatyny aıdan anyq. Qate­lespeıtin adam joq. Biz kóbinese osyndaı keleńsizdikter ákimder­diń zańdy jete bil­meýinen oryn aldy dep oılaımyz. Áıtse de, jer máse­le­si, jer daýy sheneýnik­ter­diń zańdy bil­meýinen góri sol zańdy syılamaýdan, qadirlemeýden, mensinbeýden baryp týyndaıtyn sııaqty. Qý qulqyn birdeńe tilep qysqanda, ar, zań, ıman… bári adyra qa­lady. Joǵaryda aıtylǵan laýazymdy tul­ǵalardyń zańsyz ekenin bilip turyp jerdi saýdalap jiberýi osyndaı oıǵa jeteleıdi. Teginde «Alla aldymen adam­nyń sanasyna bersin» dep buryn­ǵy­lar beker aıtpaǵan ǵoı.

Oralhan DÁÝIT,

«Egemen Qazaqstan».

Ońtústik Qazaqstan oblysy.

*Avtor týraly anyqtama

Oralhan DÁÝIT «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Ońtústik Qazaqstan oblysyndaǵy menshikti tilshisi qyzmetine taǵaıyndaldy.

Ol Shymkent qalasyndaǵy «Shyǵystaný» ınstıtýtyn fılologııa mamandyǵy boıynsha bitirgennen keıin qalalyq «Shymkent kelbeti», oblystyq «Ońtústik Qazaqstan», res­pýb­lıkalyq «Túrkistan» jáne «Jas Alash» gazetterinde qyz­met istegen. Jambyl oblystyq «Araı» gazetin basqarǵan.

Tómende áriptesimizdiń maqalasyn oqyrmandar nazaryna usynyp otyrmyz.