Tártip – tabys tetigi

Sársenbi, 6 maýsym 2012 7:30

Memleket basshysy Nursultan NazarbaevtyńJoldaýynda el azamattarynyń ál-aýqatynarttyrýdy júzege asyrý úshin, eń aldymen,barlyq memlekettik organdar áreketterinińnaqty úılesimi qajet ekendigi aıtyldy. Buloraıda elimizdiń ekonomıkalyq qaýipsizdiginqamtamasyz etý úrdisinde syrtqy saýdanyretteý tetiginiń biri jáne memleket bıýdjetinińkiris bóligin tolyqtyrýshy retinde kedengeerekshe mán berilip otyr. 

Sársenbi, 6 maýsym 2012 7:30

Memleket basshysy Nursultan NazarbaevtyńJoldaýynda el azamattarynyń ál-aýqatynarttyrýdy júzege asyrý úshin, eń aldymen,barlyq memlekettik organdar áreketterinińnaqty úılesimi qajet ekendigi aıtyldy. Buloraıda elimizdiń ekonomıkalyq qaýipsizdiginqamtamasyz etý úrdisinde syrtqy saýdanyretteý tetiginiń biri jáne memleket bıýdjetinińkiris bóligin tolyqtyrýshy retinde kedengeerekshe mán berilip otyr. Sondyqtan daekonomıkany jandandyryp, jahandandyrýmaqsatynda Keden odaǵyna múshe úshmemlekettiń aýmaǵynda – Birtutasekonomıkalyq keńistikti qalyptastyrýarqyly syrtqy saýdany meılinshe damytyp,ákimshilik kedergilerdi qysqartýda onyń róli kúsheıe tústi. Al qazirgitańda respýblıkalyq bıýdjettiń úshten kóbi syrtqy saýda túsiminińesebinen qalyptasatynyn eskersek, keden qyzmetiniń salmaǵy tiptenarta túsetini aıtpasa da túsinikti. Mine, osy keden organdaryndaǵyartyqshylyqtar týraly anyq aqparatqa qol jetkizý maqsatyndaQarjy mınıstrligi Kedendik baqylaý komıtetiniń tóraǵasy MájıtEsenbaevty áńgimege tartqan edik.

– Májıt Tóleýbekuly, búginde res­pýblıkalyq bıýdjetke kedendiktólem­der men salyqtar túsiminiń úlesi 36,3 paıyzdy quraıdy eken.Demek, elimizdiń ál-qýatyn arttyrýda keden organ­dary­nyń ońdyqyzmeti aıryqsha mańyzdy ekeni anyq. Osy oraıda qazirgi atqa­rylypjatqan jumystarǵa jalpy sholý jasap ótseńiz.

– Qazirgi kúni keden organdary qyz­metiniń mańyzy artyp otyrǵany sózsiz. Máse­len, 2012 jyldyń tórt aıyndaǵy ju­mys nátıjesi boıynsha bıýdjet kirisine 361 mlrd. teńge kedendik tólemder men salyqtar tústi. Bul boljamdyq kórset­kishterden 21,4 mlrd. teńgege artyq degen sóz. Keden fıskaldy qyzmetterden ózge quqyq qorǵaý mindetterin de oryndaıtynyn bilesiz. Aǵymdaǵy jyldyń basynan beri 175 qylmystyq jáne 3 807 ákimshilik ister qozǵaldy, nátıjesinde memleket kiri­sine 331 mln. teńge shyǵyn óndirildi. Qyl­mystyq ister boıynsha alynǵan taýarlar men kontrabandalyq valıýtalar somasy 1 mlrd. teńgeni qurady. Esirtki kontraban­dasynyń 16 deregi anyqtalyp, zańsyz aınalymnan 16 kg. ártúrli esirtki zattary alyndy. Álemdegi terrorızmniń ósý qaýpin eskere otyryp, keden organdarynyń quqyq qorǵaý qyzmeti kontrabandany (esirtkiler, qarýlar, ekstremıstik ádebıetter jáne t.b.) quryqtaý bóliginde baqylaýdy kúsheıtýde.

– Jalpaq jurtqa belgili bolǵandaı, shekara arqyly tasymaldanatyntaýarlardy kedendik rásimdeýde jáne ákimshil­endirýge baılanystykezdesetin birqa­tar problemalar bar ekeni ras. Osy túıindi tarqatýmen jalpy bıznesti júr­gizý úshin qolaıly jaǵdaı týǵyzý maqsa­tyndaqan­daı sharalar qolǵa alynyp otyr?

– Bul máseleler qatarynda kedendik rásimderdi ońaılatý men jedeldetý, olar­dyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý, bıznes úrdisterin ońtaılandyrý men keden organdary kórsetetin qyzmet sapalaryn art­tyrýǵa baǵyttalǵan júıeli jáne jedel sıpattaǵy sharalar bar. Olardyń ishinde, atqarylar sharalardyń birqatary shekara­daǵy ótkizý pýnktterindegi baqylaýshy organdar talap etetin ruqsat qujattaryn qysqartý; keden organdary men kontragent elderdiń keden organdary arasynda tasymaldanatyn taýarlar týraly aqparatpen aldyn-ala almasý, táýekeldiń barabar baǵasyn qamtamasyz etý; keden organdary men syrtqy ekonomıkalyq qyzmetke qaty­sýshylar arasynda tasymaldanatyn taýarlar týraly aqparatpen aldyn-ala almasý; kedendik tazartýdyń ashyqtyǵyn qamtama­syz etý men taýarlarǵa qatysty tarıftik jáne tarıftik emes retteý sharalaryn qoldanýdy ońaılatý maqsatynda ıntegra­sııa­lanǵan kedendik tarıfti ázirleý; keden­dik tranzıt rásimderin qoldanýda táýekeldi basqarý júıesin avtomattandyrý; kedendik ókilder (brokerler) men ýaqytsha saqtaý qoımalarynyń ıelerine qatysty olardyń jaýapkershilikterin kúsheıtý men kórsete­tin qyzmet sapalaryn jaqsartý boıynsha biliktilik talaptaryn qaıta qaraý jáne keden beketterin jaryqtandyrý, geografııa­lyq ornalasýyn sanattaý bolyp tabylady.

Budan basqa biz, úshinshi elderden taýarlardy ımporttaý kezinde janama salyqtar­dy ákimshilendirýdi salyq organdaryna berý boıynsha jumystardy bastadyq. Kór­setilgen salyqtardy bir fıskaldy organ­nyń salýy tıimdilikti jáne basqarýdyń ashyqtyǵyn arttyryp, atalǵan salyqtardy ákimshildendirý arqyly memlekettiń shyǵy­nyn tómendetýge múmkindik beredi. Bul shara bıznes tarapynan osyndaı shyǵynnyń tó­mendeýine, kedendik deklarasııalaýdy jyl­­­dam­datýǵa, tólem merzimin aýystyrý, qaı­­talanba salyq salý táýekelin joıýǵa jáne jalpy ınvestısııalyq ahýaldy jaq­sar­týǵa jetkizedi. Sharalardyń eń mańyzdy jáne qajettisi kedendik qundy baqylaýdy jetildirý bolyp tabylady.

Taýarlardyń kedendik qunyn baqylaý­dyń jańa joly keden mamanynyń áreketin talapqa saı keltirýge, taýarlardy kedendik tazartý kezeńinde jemqorlyqty boldyr­maý­ǵa múmkindik beredi.

Árıne, bul úderisterdi júzege asyrý qoldanystaǵy zańnamaǵa tolyqty­rýlar men ózgerister engizýdi, aqparattyq júıelerdi pysyqtaýdy talap etedi. Sonymen qatar, postkedendik baqylaý tásilderi qaıta qara­lýda. Sóıtip, tekserý josparyna túp­kilikti ózgerister engizildi, nátıjesinde aǵym­daǵy jyldyń birinshi jarty jyldy­ǵyna josparly kóshpeli kedendik tekserýler sany 30 paıyzǵa qysqartylyp, endi ony ekinshi jarty jyl­dyqta taǵy eki esege qysqartý uıǵarylyp otyr. Sonymen qatar, jurtshylyqtyń talaby boıynsha, taýarlar shyǵarylǵannan keıingi merziminiń ótýi boıynsha kedendik baqylaý ýaqytyn 5 jyl­­dan 3 jylǵa qysqartý jóninde jumys­tar júrgizi­lýde. Mine, osy sharalardyń bári bıznesti júrgizýde qolaıly jaǵdaılar týǵyzýǵa baǵyttalǵan.

– Búginde elimizdiń syrtqy sheka­ralarynyń bóligindegi barlyqavtomo­bılderdi ótkizý pýnktteriniń ınfra­qurylymdaryn qazirgihalyqaralyq talaptarǵa saı retke keltirý asa ma­ńyzdy ekenin jaqsybilesiz. Osy oraıda Keden odaǵynyń syrtqy shekaralaryn, ásirese,qazaq­standyq bóligin ny­ǵaıtýda ne istelip jatyr?

– Qazirgi tańda qazaqstan keden qyzmetiniń mamandary 18 avtomobıl, 5 temir jol, 2 teńiz jáne 11 áýe ótkizý pýnkt­terinde baqylaý júrgizýde. Qazaqstan-qyr­ǵyzstan shekarasyndaǵy «Qarasý» baqylaý-ótkizý pýnkti jóndeýden ótkizilip, qolda­nysqa berildi, ol eki eldiń azamattaryn kedendik shekaradan ótý ýaqytyn jedel­detip, «Qordaı» keden beketiniń jumysyn birshama jeńildetýge múmkindik beredi.

Qazaqstan-ózbek shekarasyndaǵy «Maq­ta­aral» keden beketiniń «Atameken» BО́P qu­rylysy aıaqtaldy. Kún saıyn bul pýnkt ar­qyly 5 myń adam, 100 jeńil avtomobıl já­ne 60 júk kólik quraldary tasymaldanady.

Sonymen qatar, ońtústik shekaralardy kedendik baqylaýdyń zamanaýı tehnıkalyq quraldarymen jabdyqtaý júrgizilýde. О́t­kizý pýnktterinde qosymsha ınspeksııalyq-tekserý keshenderi, taýarlardy jetkizýdi baqylaýdyń avtomattandyrylǵan júıesi, ótkizýdiń elektrondy pýnktteri jáne t.b. ornatylǵan. Kedendik baqylaýdyń tehnı­kalyq quraldarynyń kómegimen kedenniń jedel qyzmetkeri tasymaldanatyn materıaldar men zattardyń túrlerin jáne olar­dyń joldama qujattaryna sáıkestigin birden anyqtaı alady. Bul jolaýshylar men júk aǵynyna kedendik baqylaý ýaqy­tyn birshama azaıtady, kólik quralda­rynyń qol jetpeıtin jerlerin baqylaýǵa múmkindikti qamtamasyz etedi. Arnaıy baǵyttalǵan tehnıkalyq quraldar kontra­bandanyń naqty túrlerin – jarylǵysh jáne esirtki zattaryn, qarý, qundy metaldar men ózge de taýarlardy ashpaı jáne bólshektemeı anyqtaýǵa múmkindik beredi.

Keden odaǵynyń syrtqy kedendik shekarasynda ornalasqan keden organdaryn ny­ǵaıtýǵa baǵyttalǵan sharalar aıasynda tike­leı shekarada ornalasqan keden beket­teriniń sanyn arttyrý men basqarý apparatyn qysqartý maqsatynda uıymdastyrý qury­lymyn ońtaılandyrý qosa júrgi­zilýde.

– Myna qaptaǵan qylmysqa, sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúrestekeden qyzmetiniń basqa da organdarmen áreketi qandaı? Bul oraıdatıimdilik úshin bir­lesken sharalar ótkizilip tura ma, álde olardyńáreket etý baǵyty árqıly ma?

– Árıne, eń aldymen, krımınaldyq jáne sybaılas jemqorlyqtyń jolyn kesýde birlesken júıeli sharalardy ótkizemiz. Sonymen qatar mundaı birlesken kúshti memlekettiń tranzıttik áleýetin tıimdi paıdalaný men kólik-logıstıkalyq sektordy damytýǵa baǵyttaımyz.

Búgingi kúni Keden odaǵy shekarasynyń Qazaqstan-Qytaı bóliginde, sondaı-aq, Qy­taı Halyqtyq Respýblıkasynyń taýarlaryn kedendik tazartý júrgiziletin keden­dik resimdeý ortalyqtarynda vedomstvoaralyq jedel toptary jumys isteıdi.

Bul toptardyń quramyna keden organ­darynyń mamandarynan ózge Bas prokýratýra, Ulttyq qaýipsizdik komıteti, Ishki ister mınıstrligi, Qarjy polısııasynyń ókilderi de kirdi.

– Al osy Qazaqstan-Qytaı shekara­syndaǵy zań buzýshylyqtardy joıýmaqsatynda ne atqarylyp jatyr? Jalpy, bul baǵytta kedenorgandarynyń ózindik qolǵa alǵan sharalary bar ma? Bolsa qandaı?

– Nege bolmasyn, árıne, bar. Máselen, keden organdary múddeli memlekettik vedomstvolarmen birge “jasyl korıdor” jobasyn bastady. О́ıtkeni, bizder baqylaý fýnksııalaryn tek qatańdatý arqyly Keden odaǵynyń shekarasyndaǵy Qazaqstan-Qy­taı bóligindegi jaǵdaı túzele qoımaıtyn­dyǵyn túsinemiz.

Qytaıdan Qazaqstanǵa ımporttalatyn taýarlarǵa kedendik baqylaýdy jáne mem­lekettik baqylaýdyń ózge de túrlerin qatań­datý, eń aldymen, taýar aǵymynyń birshama áleýmettik mańyzdylyǵymen, bul baǵyttyń joǵary krımınaldyǵymen, son­daı-aq memlekettik organdardyń jeke ókilderiniń sybaılastyǵymen baılanysty. Al Qazaqstan-Qytaı keden shekarasynda kedendik retteýdiń tıimdiligin arttyrý men zańdylyqty qamtamasyz etý arqasynda ǵana kedendik qun boıynsha tólem men salyqtar jıyny 10 mln. teńgeniń taýaryn qurap otyr.

Demek, atalǵan jobanyń negizi zańǵa baǵy­nyshty syrtqy ekonomıkalyq qyzmet­ke qatysýshylardy jedel, ıaǵnı 100 mınýt ishinde ótkizý, keden organyna jyldam jetkizý, 1 kún ishinde júkke kedendik tazartýdy júrgizýge múmkindik berý. Árıne, bul “jasyl korıdor” jobasymen qaralǵan qolaıly rejimdi syrtqy ekonomıkalyq qyzmetke qatysýshy, ashyq bıznes júr­gizýge daıyn jáne memleket aldynda ózine belgili bir jaýapkershilikti alatyn qatysý­shylar ǵana paıdalana alady.

Syrtqy ekonomıkalyq qyzmettiń mun­daı adal qatysýshylaryn tańdaý krıte­rıleri elimizdiń Keden kodeksiniń 6-taraýynda anyqtalǵan “О́kiletti ekonomıkalyq operator” dep atalady.

Qazirgi ýaqytta bul ekonomıkalyq operatorlar tizimine “jasyl korıdor” jobasy aıasynda jumys jasaıtyn 5 kompanııa qosyldy jáne olar tolyǵymen memleket usynǵan jeńildikter paıdasyn baǵalap otyr.

– Bul bir tıimdiligi zor sharýa eken. Al buǵan múddelilik tanytqanadam­darǵa ókiletti ekonomıkalyq operatorlar týraly málimettiqaıdan alýǵa múmkindik bar?

– Ol málimetter bizdiń Komıtettiń resmı www:e.customs.kz. portalynda ornalas­qan. Osyǵan baılanysty aıta keter taǵy bir jáıt, bul jańalyqty Elbasy maqul­daǵan jáne barlyq quqyq qorǵaý organ­darynyń tikeleı jiti baqylaýynda tur. Bul Qytaıdan ákelinetin taýarlardan kedendik tólemderdi alýdy kem degende 7 esege kóbeıtýge múmkindik beredi. Keden organdarynyń aqparattyq júıesiniń máli­meti boıynsha halyq tutynatyn taýarlar tıelgen bir kólikten alynatyn ortasha kedendik tólem 2011 jyldyń sáýirinde 1 mln. teńgeni qurasa, 2012 jyldyń 21 mamyrynda bul soma 6 mln. teńgege jetti.

– Joǵaryda bir sózińizde Kedendik baqylaý komıteti eldiń tranzıttik áleýetin damytýǵa baǵyttalǵan kedendik ákimshildendirýdi jetildirý boıynsha jumysty jalǵastyryp jatqandyǵyn aıttyńyz. Bul kóliktik-logıstıkalyq sektordy damytý aıasyndaǵy aýqymdy sharalardyń biri ǵoı.

– Iá, komıtet osy jumys aıasynda júkterdi termınaldy óńdeý, logıstıka, kedendik tazartý men deklarasııalaý boıynsha tolyq qyzmetter qamtylǵan kóliktik-logıstıkalyq ortalyǵyn qurý tujyrym­damasyn usyndy. Qoldanystaǵy jáne qurylatyn nysandarǵa kólik ınfra­qury­lymyn jalǵaýmen halyqaralyq standart­tarǵa jaýap beretin osyndaı ortalyqtar Qazaqstannyń tranzıttik áleýetin birshama tıimdi paıdalanýǵa múmkindik ashyp, júk­terdi qaýipsiz jetkizýde Qytaı men Qazaq­stan arqyly Eýropa men Reseıdi baılanystyrady. Kóliktik-logıstıkalyq orta­lyǵyn qurý respýblıkanyń shekaralas aımaq­ta­rynda jańa jumys oryndaryn ashady; res­pýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetke túsim­derdi birshama kóbeıtedi; bıznes-úr­disteriniń ashyqtyǵyn qamtama­syz etip, olardyń sybaılastyǵyn tómendetedi.

– Qaı salada bolmasyn ózindik baǵy­tyna saı jańa tehnologııalardy engizbeı oıdaǵydaı nátıjege ıek artý múmkin emes. Bul baǵytta kedendik qyz­metti jań­ǵyrtý máselesi qalaı sheshimin tabýda?

– Qazirgi aqparattyq-kommýnıkasııalyq tehnologııalardy engizý men avtomatıza­sııa­laý keden organdaryn damytýdyń basty baǵyttarynyń biri jáne ol Elektrondy úkimetti qalyptastyrý baǵdarlamasyn en­gizý aıasynda iske asyrylady. Ol kedendik rásimdeý men kedendik baqylaý úrdisin jeńildetý jáne jetildirýge, shekaradaǵy ótkizý pýnktteriniń tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan.

Bul úrdistegi erekshe ról kedendik qyzmetti jańǵyrtý jobasyn iske asyrýǵa baǵyttalyp otyr. Joba keden qyzmetiniń barlyq salasy men qyzmetiniń halyqa­ralyq standartqa sáıkestigin taldaýdy, halyqaralyq tájirıbege sáıkes tehnolo­gııa­lar men jańa ádisterdi jasaqtaý men engizýdi, aqparattyq júıelerdi damytý men jańǵyrtýdy, tehnıkamen jabdyqtaýdy, keden organdarynyń laýazymdy tulǵalaryn oqytýdy qamtıdy.

Osy oraıda Úkimetpen bekitilgen jos­parǵa sáıkes ıntegrasııalyq aqparat­tyq júıeni engizý boıynsha jumys júrgizilýde. “Eksport-ımport operasııalary boıynsha bir tereze” júıesi saýda jáne kólik operasııalaryna qatysýshy taraptarǵa bir úlgi­degi aqpa­rat pen ımport, eksport, tranzıtke qatysty barlyq retteýshi talaptardy oryndaý maq­satynda birkelki ótkizý jolyn kórsetýge múmkindik beretin tetik. Jobany iske asyrý aıasyndaǵy ınnovasııalyq she­shim­der Qazaq­stan keden qyzmetin halyq­aralyq standart­tarǵa sáıkestendirýge múmkindik beredi.

– Memleket basshysynyń Jarly­ǵyna saı keden organdarynyń qyzmet­kerleri de kezekten tys attestattaýdan tolyq ótýi tıis. Bul oraıda ne aıta alasyz?

– Memleket basshysynyń Jarlyǵyna sáıkes keden organdaryndaǵy bul kezekten tys attestattaý quqyq qorǵaý bólimshe­le­rindegi ekonomıkalyq qylmysqa, kontra­bandaǵa, esirtki quraldarynyń zańsyz aınalymyna, sybaılas jemqorlyqqa jáne qylmysqa qarsy kúres pen jedel-kezekshi qyzmetterimen aınalysatyn adamdarǵa ǵana qatysty. Attestattaýdan kadrlyq quramnyń 15 paıyzy ótedi.

Kezekten tys attestattaý el zańnama­lary jáne logıkalyq oılaý boıynsha kompıý­terlik testileý; dene shynyqtyrý men jaýyngerlik daıyndyqtar boıynsha normatıvter tapsyrý, sondaı-aq psıholo­gııalyq áńgimelesýden turady.

Kezekten tys attestattaý jaı qyzmet­kerlerden bastap, basshylarǵa deıin olar­dyń kásibı deńgeıin anyqtaýǵa múmkindik beredi. Kásibı daıyndyǵynan ózge atqaryp otyrǵan laýazymyna sáıkestigin baǵalaýda, psıhologııalyq turaqtylyǵyna jáne logıkalyq oılaý qabiletine erekshe mán beriledi.

Kezekten tys attestattaýdyń ótkizilý barysyn jarııalaý men ashyqtyǵyn qamta­masyz etý maqsatynda Komıtettiń resmı veb-portalynda “Kezekten tys attestattaý” aıdary ashyldy.

– Demek, sybaılas jemqorlyqpen naqty kúres júrgizý maqsatynda keden qyzmetkerlerin múmkindiginshe jańa kadrlarmen almastyrý qajet deısiz ǵoı?

– Shyndyǵynda, keden qyzmetiniń problemalaryn sheshýdiń biri retinde kadr quramyn jańartý dep bilemin. Búgingi kúni Qarjy mınıstrliginiń Kedendik baqylaý komıteti “Keden isi” mamandyǵy boıynsha joǵary oqý oryndaryn bitirýshi stýdenttermen jumys júrgizýde. Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń málimetterine sáı­kes, respýblıka boıynsha bul maman­dyqty bıyl 267 stýdent aıaqtaıdy dep kútilýde, onyń 97-si memlekettik, 140-y jeke oqý oryndarynyń túlekteri, 30-y Qarjy polısııasy akademııasynyń kýrsanttary. Sonymen birge, osy jyly Reseı keden akademııasyn 7 tyńdaýshy aıaqtaıdy.

Jumysqa alý eshbir “para berýsiz” júrgiziledi, stýdentterdiń úlgerimi, alǵan bilimderi men shynaıy eńbek etý nıetteri eskeriledi. Sonymen qatar, kandıdattar­dyń “Quqyq qorǵaý qyzmeti týraly” Zań­nyń talaptaryna sáıkestigi tekseriledi, bul áskerı-dárigerlik komıssııa, prokýratýra men ulttyq qaýipsizdiktiń mindetti arnaıy tekserýleri bolmaq. Sóıtip, qazirdiń ózinde bizdiń kadr qyzmetkerleri dıplom alatyn stýdenttermen áńgimelesý ótkizdi. 267 stýdenttiń úlgerimderi men minez­de­meleri tekserildi jáne Otan úshin qyzmet etý nıetteri men daıyndyq deńgeılerin anyq­taýǵa arnalǵan saýalnamalar daıyndaldy. Ázirge T.Rysqulov atyndaǵy QazEÝ-den – 35, al Innovasııalyq Eýrazııa ýnıversıtetinen 2 túlek keden organdaryna jumysqa shaqyryldy.

Áńgimelesý barysynda aldyn ala 179 stýdent kedenshilerdiń qataryn toltyrýǵa kelisimderin berse, 88 stýdent ártúrli sebepter boıynsha bas tartty. Qazirgi tańda nıet bildirgen stýdentterdiń qujattary jiti tekserýden ótkizilip, kadr qyzmet­kerlerimen taldanýda. Aıdyń aıaǵynda áńgimelesýdiń birshama keńeıtilgen ekinshi kezeńi ótkiz­iledi, sodan soń stýdentter aýmaqtyq keden organdaryna bólinetin bolady.

Sybaılas jemqorlyqtyń kózin qurtý úshin jas mamandardy shekaralyq keden beketterine ornalastyrý týraly usynys jasadyq. Mamandardyń deni otbasyn áli qura qoımaǵan, sondyqtan olarǵa shekarada qyzmet etý de jeńilge soǵady. Jastardyń kópshiligi dál sol shekarada qyzmet etýge nıet bildirdi. Keden mamandyǵyn bitiretin túlekter sany bizdiń qajettilikke sáıkes emes. Joǵary oqý oryndary osy aıtyl­ǵanǵa nazar aýdaryp, “keden isi” maman­dyǵyna túsýshilerdiń sanyn kóbeıtedi degen úmittemiz.

Al bizder óz kezeginde jańa jumysqa ornalasýshylar úshin barlyq áleýmettik-turmystyq jaǵdaılardy jasaýǵa tyrysa otyryp, tek olardyń nıeti eldiń múddesin qorǵaý, qamyn oılaý bolsa eken dep tileımiz.

– Bireýler keden men kásipkerlerdiń zańdy áreketterin ushtastyrmaı bız­nesti jeńildetý múmkin emestigin aıtady. Keden organdarynyń jumysyn jaqsar­tý maqsatyndaǵy bıznes ókilderiniń óz usynystary bar shyǵar?

– Árıne, bıznes ókilderiniń usynys­tary joq emes. Biz olardyń usynystaryn arnaıy keńeste talqylaımyz. Keńes qura­myna kedenshilerden ózge syrtqy ekono­mıkalyq qyzmetke qatysýshylar, bıznes-qoǵamdas­tyqtary, qoǵamdyq birlestik­terdiń, sondaı-aq “Nur Otan” halyqtyq-demokratııalyq partııasynyń ókilderi kiredi.

Konsýltatıvtik keńesti qurý syrtqy ekonomıkalyq qyzmettegi ákimshilik keder­gilerdi joıý, bıznes pen kedenniń arasyn­daǵy ózara baılanysty retke keltirý qa­jettiliginen týyndady. Osyǵan baıla­nys­ty kemshilikterdi ýaqytynda anyqtaý, ony ke­shendi túrde sheshý, sondaı-aq zańdylyq­tardy qalpyna keltirý boıynsha naqty sharalar qabyldaý úshin atalǵan keńes janynan elimizdiń keden zańnamasyna tolyq­tyrýlar men ózgerister engizý boıynsha, ótkizý pýnktteri men keden beketterinde kedendik tazartýda týyndaıtyn máseleler boıynsha, sonymen qatar, keden organda­rynyń qyzmetinde aqparattyq tehnologııalardy qoldaný jóninde arnaıy jumys toptaryn qurý týraly sheshim qabyldandy.

– Salıqaly suhba­ty­ńyzǵa rahmet.

Áńgimelesken

Aleksandr TASBOLATOV,

«Egemen Qazaqstan».