Otyrysta mynadaı qaýlylar qaralyp, qabyldandy:
2. 2019 jylǵy 9 maýsymǵa taǵaıyndalǵan Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń kezekten tys saılaýynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenttigine kandıdatqa qol qoıý paraqtaryn berý jáne ony qoldap qoıylǵan qoldardyń rastyǵyn tekserý merzimderin qysqartý týraly;
3. 2019 jylǵy 9 maýsymǵa taǵaıyndalǵan Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń kezekten tys saılaýynda qol qoıý paraqtaryn tekserý barysynda saılaýshylardyń qoldaryn jalǵan dep taný negizderi jónindegi usynymdardy bekitý týraly;
Birinshi, ekinshi jáne úshinshi qaýlynyń jobasyn Qazaqstan Respýblıkasy Ortalyq saılaý komıssııasynyń múshesi Aqylbek Jámeluly Ihdanov usyndy. Ekinshi másele boıynsha Ortalyq saılaý komıssııasynyń hatshysy Sábıla Saparqyzy Mustafına sóz sóıledi.
«Prezıdenttikke kandıdatty qoldap qol jınaýdy jáne olardyń rastyǵyn tekserýdi uıymdastyrý týraly»
«Saılaý týraly» Konstıtýsııalyq zańnyń 56-babynyń 1-tarmaǵyna saı saılaýshylardyń Prezıdenttikke kandıdatty qoldaýy olardyń qol jınaýy arqyly rastalady.
Osy zańnyń 3-tarmaǵyna sáıkes Prezıdenttikke kandıdatty qoldap qol jınaýdy senim bildirilgen adamdar uıymdastyrady jáne kandıdattyń Konstıtýsııada jáne «Saılaý týraly» Konstıtýsııalyq zańda belgilengen talaptarǵa sáıkestigin teksergennen keıin bes kún merzimnen keshiktirmeı Ortalyq saılaý komıssııasy beretin qol qoıý paraqtarymen resimdeledi. Prezıdenttikke kandıdatty oblystardyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalalar men Respýblıka astanasynyń kem degende úshten ekisiniń atynan teńdeı ókildik etetin saılaýshylardyń jalpy sanynyń kem degende bir prosenti qoldaýy tıis. Tizilimge sáıkes 2019 jyldyń 1 qańtaryna Respýblıka saılaýshylarynyń jalpy sany 11 mln. 814 myń 19 adamdy quraıdy. Osylaısha, Prezıdenttikke kandıdatty keminde 118 myń 140 saılaýshy qoldaýy tıis.
Prezıdenttikke kandıdatty qoldap qol jınaý úshin qol qoıý paraǵynyń úlgisi Ortalyq saılaý komıssııasynyń qaýlysymen bekitildi. Árbir qol qoıý paraǵynyń rettik nómiri bolýǵa jáne oǵan kandıdattyń tegi, aty jáne ákesiniń aty, onyń senim bildirilgen adamynyń jeke qoly, qol jınaýshy adamnyń tegi, aty jáne ákesiniń aty, qol jınaý júrgiziletin eldi mekenniń ataýy, sondaı-aq qol qoıatyn adamdar týraly ómirbaıandyq málimetterdi qamtıtyn baǵandar engizilýge tıis.
Kandıdattardyń ózderine saılaý naýqanyn ótkizýge kómektesetin, saılaý aldyndaǵy úgit júrgizetin, kandıdattardyń múddelerin bildiretin senim bildirilgen adamdary bolýǵa quqyǵy bar. Kandıdattar senim bildirilgen adamdardy óz qalaýy boıynsha tıisti saılaý okrýgindegi árbir saılaý ýchaskesine úsh adamnan aspaıtyn sanda anyqtaıdy. О́z kezeginde, olar tıisti saılaý komıssııasyna senim bildirilgen adamdar bolýǵa óz kelisimi týraly ótinish beredi. Aýmaqtyq saılaý komıssııasy senim bildirilgen adamdardy tirkegennen keıin olarǵa tıisti kýálik beredi. Senim bildirilgen adam Qazaqstan Respýblıkasynyń azamaty bolýǵa tıis, qandaı da bir saılaý komıssııasynyń múshesi, saıası memlekettik qyzmetshi laýazymyn atqaratyn tulǵa bola almaıdy. Saılaý týraly qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes senim bildirilgen adamdar qol jınaýdy uıymdastyrý maqsatynda tikeleı saılaýshylar qolyn jınaıtyn basqa da adamdardy tarta alady.
Qol jınaýshy adam qoldardy jınaǵan kezde tıisti qol qoıý paraǵynda jeke qoly turǵan kandıdattyń senim bildirilgen adamyn tirkeý týraly kýáliktiń kóshirmesin kórsetýge tıis. Qol jınaıtyn adam qol qoıý paraǵyna mindetti túrde óziniń jeke qolyn qoıady. Qol jınaýshy adamdarǵa qosymsha zańnamalyq talaptar belgilenbegen.
Prezıdenttikke kandıdatty qoldap qol jınaý jónindegi toltyrylǵan qol qoıý paraqtary aýmaqtyq saılaý komıssııasyna tapsyrylady, ol 10 kúndik merzimde pasport qyzmetteriniń jumyskerlerin tarta otyryp, qoıylǵan qoldardyń durystyǵyn tekserýdi júzege asyrady, Prezıdenttikke kandıdatty qoldaıtyn qoldardyń durystyǵyn tekserý nátıjeleri týraly tıisti hattamany resimdeıdi jáne ony Ortalyq saılaý komıssııasyna jiberedi.
«Prezıdenttikke kandıdatty qoldap qol jınaýdy jáne olardyń durystyǵyn tekserýdi uıymdastyrý týraly» qaýlymen Ortalyq saılaý komıssııasynyń qol qoıý paraqtaryn berý merzimderi 5 kúnnen 2 kúnge deıin qysqartyldy, al qoıylǵan qoldardyń durystyǵyn tekserý merzimi eki esege 10 kúnnen 5 kúnge deıin qysqardy.
Osylaısha, saılaýdy uıymdastyrýshylar ishki rásimderdi ótkizý merzimderin qysqartý esebinen saılaý prosesine qatysýshylardyń is-sharalaryna arnalǵan ýaqytty ulǵaıtady.
«2019 jylǵy 9 maýsymǵa taǵaıyndalǵan Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń kezekten tys saılaýyna daıyndyq kezeńinde saılaý komıssııalarynyń múshelerin jáne saılaý prosesiniń basqa da qatysýshylaryn oqytýdy uıymdastyrý týraly»
2017 jylǵy 5 qazandaǵy Ortalyq saılaý komıssııasynyń otyrysynda bekitilgen saılaý prosesiniń uıymdastyrýshylary men basqa da qatysýshylaryn elektorattyq oqytý tujyrymdamasyna sáıkes elektorattyq oqytýdy uıymdastyrý úshin normatıvtik-quqyqtyq bazany qamtamasyz etý mindetteri qoıylyp, iske asyryldy. Osylaısha, 2017 jylǵy 15 maýsymda «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııalyq zańyna engizilgen ózgeristermen, sondaı-aq 2018 jylǵy 29 maýsymda Qazaqstan Respýblıkasynyń Bıýdjet kodeksine jáne «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy jergilikti memlekettik basqarý jáne ózin-ózi basqarý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna engizilgen tolyqtyrýlarmen. Saılaý komıssııalarynyń múshelerin oqytý jónindegi quqyqtyq bazalyq negizi salyndy.
2017 jyldan bastap ázirlengen Jol kartasy sheńberinde Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasynyń bazasynda elektorattyq oqytýmen elektorattyq prosesti uıymdastyrýshy memlekettik qyzmetshilerdiń mynadaı sanattarynyń ókilderi qamtyldy: oblys ákimderiniń orynbasarlary, qala, aýdan ákimderi jáne olardyń orynbasarlary, ákimder apparattarynyń basshylary, barlyq deńgeıdegi máslıhat hatshylary, ishki jáne jastar saıasaty, mádenıet, tilderdi damytý basqarmalarynyń basshylary.
Osy jobanyń seriktesteri ákimdikter, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń Hatshylyǵy, Kásibı damý ınstıtýty jáne Memlekettik basqarý akademııasynyń Ortalyq Azııa óńirindegi etnosaralyq jáne konfessııa aralyq qatynastardy zertteý ortalyǵy boldy. Qorytyndysynda 2018 jylǵy 8 aqpanda Ortalyq saılaý komıssııasy men Memlekettik basqarý akademııasy arasynda Yntymaqtastyq týraly memorandým jasaldy.
2,5 jyl ishinde Jol kartasy sheńberinde Ortsaılaýkom 62 oqytý is-sharalaryn (dárister, semınarlar, trenıngter, vebınarlar, jazǵy mektepter) ótkizdi, onda 14 610 qatysýshy men saılaý prosesterin respýblıkalyq jáne óńirlik deńgeıde uıymdastyrýshylar oqytyldy.
Elektorattyq oqytý júıesiniń negizi saılaý júıesiniń barlyq deńgeıleri boıynsha saılaý prosesin uıymdastyrýshylardy oqytýdyń ázirlengen kaskadtyq ádisi boldy.
Onyń máni - oqytý birneshe kezeńde, Ortsaılaýkomnan - respýblıkalyq deńgeıde, ýchaskelik saılaý komıssııasyna deıin júzege asyrylady.
Kaskadtyq oqytýdyń birinshi kezeńinde OSK kásiptik negizde jumys isteıtin ASK músheleri, elektorattyq oqytýdyń sertıfıkattalǵan trenerleri jáne memlekettik basqarý akademııasynyń óńirlik fılıaldarynyń ókilderi úshin jylyna eki ret oqytý semınarlaryn ótkizedi.
Kelesi kezeńderde Ortsaılaýkom oqytqan aýmaqtyq saılaý komıssııalarynyń (ASK) bosatylǵan músheleri men sertıfıkattalǵan trenerler tómen turǵan komıssııalardyń múshelerin oqytady.
Osylaısha, 2017-2018 jyldary Ortsaılaýkom saılaý zańnamasymen saılaý jáne halyqaralyq baıqaýdy uıymdastyrý erekshelikteri, saılaýshylar tizimderi, múgedekterdiń saılaý quqyqtaryn iske asyrý boıynsha bes Respýblıkalyq oqytý semınarlaryn ótkizdi. EQYU-nyń Nursultan qalasyndaǵy baǵdarlamalar Ofısi jáne TMD Parlamentaralyq Assambleıasy azamattarynyń saılaý quqyqtaryn saqtaý, parlamentarızm jáne demokratııany damytý monıtorıngi halyqaralyq ınstıtýty birlesken uıymdastyrýshylar boldy.
Kásibı negizde Ortsaılaýkom tapsyrysy boıynsha ázirlengen, eki saılaý naýqany: Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdentin jáne Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentiniń depýtattaryn saılaý boıynsha oqý-ádistemelik keshender oqytýdyń ádistemelik bazasy boldy.
Aýmaqtyq saılaý komıssııalary OSK elektrondyq sertıfıkattaryn beretin, ázirlengen jáne engizilgen qashyqtyqtan oqytý jáne testileý (QOT) júıesin paıdalanýǵa erekshe nazar aýdarýy qajet.
Bul oqytý túri saılaý júıesi saılaý komıssııalarynyń 70 myńǵa jýyq múshesin qamtıtynyn eskersek, óte yńǵaıly.
Testileýdi qashyqtyqtan oqytý QR OSK ınternet-saıtynyń platformasynda júzege asyryldy, bilim alýshyny kompıýterlik júıede avtorızasııalaýdy; jumys tártibimen tanysýdy; bilim alýshynyń oqý materıalyn óz betinshe zerdeleýdi, praktıkalyq tapsyrmalardy oryndaýdy; zerdelengen taqyryptar boıynsha testileýdi kózdeıdi. Qashyqtyqtan oqytý kýrsyn sátti aıaqtaǵandar QR OSK - nyń elektrondyq sertıfıkattaryn alady.
Bul rette OSK oblystyq, Nur-Sultan, Almaty, Shymkent qalalary saılaý komıssııalarynyń múshelerin beınekonferensbaılanys rejıminde (BKB) turaqty negizde ótkiziletin onlaın-keńester sheńberinde saılaý naýqanynyń naqty kezeńderi boıynsha oqytý praktıkasyn da jalǵastyrady.
Osylaısha osy saılaý naýqynynda kaskadtyq oqytýdy iske asyrý jónindegi keıingi algorıtm mynadaı jospardy kózdeıdi:
a.j. sáýir aıaǵyna deıin – aýmaqtyq saılaý komıssııalarynyń barlyq jańa múshelerin elektorattyq oqytýdy aıaqtaý;
mamyrdyń aıaǵyna deıin – barlyq tizbelengen oqytý túrlerin paıdalana otyryp, ýchaskelik saılaý komıssııalarynyń barlyq múshelerin oqytý.
Budan basqa, mamyrda Ortalyq saılaý komıssııasy OSK músheleriniń jáne apparaty qyzmetkerleriniń qatysýymen óńirlerde semınar-keńester uıymdastyratyn bolady.
Osy aptadan bastap OSK saıtynda ýchaskelik jáne aýmaqtyq saılaý komıssııalarynyń múshelerine, halyqaralyq uıymdar men shet memleketterdiń baqylaýshylaryna, sheteldik BAQ ókilderine, QR Prezıdenttigin kandıdattary úmitkerlerine jáne olardyń senim bildirgen adamdary, múmkindigi shekteýli adamdarǵa arnalǵan jańartylǵan ádistemelik quraldar ornalastyrylatyn bolady.
Daýys berýge arnalǵan úı-jaılarda ornalastyrýǵa arnalǵan ádistemelik quraldar men aqparattyq-túsindirý materıaldarynyń baspahanalyq nusqalary óńirlerge jetkiziletin bolady.
OSK daýys berý kúni saılaý uıymdastyrýshylarynyń jumysy týraly oqytý fılmin daıyndaýǵa tapsyrys berdi, ol ınternet-resýrsta qoljetimdi bolady. Al el aýmaǵynda ınternet ornalasqan saılaý komıssııalarynyń qatysýshylary úshin qatty dıskidegi nusqa beriletin bolady.
Saılaýshylarmen aqparattyq, túsindirý jáne jumyldyrý sıpatynda jumys isteý úshin úlken kólemdi rolıkter daıyndalýda.
Ortalyq saılaý komıssııasynda ótken keńeıtilgen otyrys qorytyndylary boıynsha buqaralyq aqparat quraldary ókilderiniń qatysýymen brıfıng ótti, onda QR OSK músheleri BAQ-tyń barlyq suraqtaryna jaýap berdi.
